Saradnik portala Poreklo Vojislav Ananić u autorskom tekstu piše o Srbima naseljenim u Rumuniju još od 14. veka pa do poslednje velike seobe posle sloma Prvog srpskog ustanka
Svojevremeno sam dosta puta prokrstario čitavu oblast severoistočnog dela današnje Rumunuje (od Lugoša – Lugoja, do Temišvara, Lovrina, Sent Mikloša (Sin Nikolau Mare), Arada, pa opet nazad do Žombolja – Jimbolie) i dobar deo jugozapadne Mađarske. I skoro u kom selu ili gradu da sam svraćao, još uvek sam susretao naše zemljake, Srbe. To su u stvari bili ostaci nekadašnjih velikih seoba Srba na sever, a bilo ih je i potomaka Potisko–pomoriških graničara ili čak onih koji su se tamo našli i kao starosedeoci, ko zna od kada. Svaki susret sa našim sunarodnicima, bio je dirljiv. Tek van granica otadžbine, moguće je osetiti i doživeti tu neobičnu mešavinu nostalgije, poštovanja izvora duhovnosti i namere da se među drugima ostane svoj. Ali, pre svega, moguće je osetiti veliku želju i snagu da se očuva, što je moguće duže, ono što se, jednostavno, zove – korenima.
Uglavnom, danas su se mnogi asimilovali u većinsku naciju, no, ima još onih Srba koji se tvrdo opiru i tuđem jeziku, navikama, i njihovim običajima, kulturi… Još i sada mnogi od njih imaju i proslavljaju svoje krsne slave, a u Sen Miklošu sam jednom naišao i na gradsku crkvenu slavu „Kran“, sa puno naroda u crkvenoj porti.
Posebno mi je bilo drago kad tamo negde u Rumuniji susretnem baš onog pravog Banaćanina, sa tipičnim sporim izgovorom i ponašanjem, kao da za sve imaju i previše vremena. Verovatno, baš zbog te otuđenosti od svoje matice, uspeli su da sačuvaju neiskvaren taj toliko karakterističan lalinski govor i naglasak, sa rečima koje su se upotrebljavale nekad davno i ovde, u našem delu Banata. Oni kao da su nas nekako prepoznavali i prilazili nam, željni razgovora na srpskom jeziku, a i da čuju šta ima novoga ovde kod nas. Mi smo tada bili za njih pravi Ameri, dok su oni živeli vrlo skromno. U prodavnicama nigde hrane, sem nekih džemova ili konzervi, a za mleko ili onaj baš crni hleb, čekalo se u redovima. Samo smo u nekom restoranu mogli naleteti na ćevape, ali velike.
Tamošnjim našim Srbima, kao da se u pogledu osećao onaj široki vidokrug prema Srbiji, iz koje su i neki njihovi preci ko zna kada stigli u ove krajeve. Možda krive i našeg počivšeg kralja, koji, kad se ženio rumunskom princezom, umesto da u miraz traži srpski deo Banata, on ga velikodušno da Rumunima. Kao i Jugoslaviju „Slovenima“. A Srbima i iz tadašnjeg Banata i iz bivše Jugoslavije, ostaše samo problemi sa kojima se i danas i muče i bore ne bi li sačuvali svoj identitet.
Neki podaci govore da se još 1481. godine u Temišvar (na slici levo srpska Saborna crkva u ovom gradu) doselilo oko pedeset hiljada duša iz Srbije, u koju su Turci, nakon Maričke i Kosovske bitke, sve više nadirali, pljačkali, palili, ubijali. Seobe sa juga ka severu su bivale sve učestalije, a mnogi istoričari tvrde da je tako velikih seoba bilo i više od deset. Posle pada Banata pod Turke, ugarski kralj Matija Korvin, u pismu rimskom papi 1483. godine, navodi da se tokom protekle četiri godine u njegovo kraljevstvo doselilo preko dvesta hiljada Rascijana. Felnak je staro naselje koje se u dokumentima pominje još 1333. godine. Srbi ga naseljavaju 1484. godine. Selo je locirano na reci Morišu, 25 kilometara zapadno od Arada. I danas je u njemu ostao da živi 310 Srba. U istom selu je podignut jedan od najlepših pravoslavnih hramova u Pomorišju. Od tridesetak crkvenih knjiga u njemu, posebno su vredne Antologion (Rimnik, 1643), Biblija (Moskva, 1663) i Oktoih (Rimnik, 1703). Gde god da su stizali, Srbi su odmah podizali svoje crkve i manastire. Tako je i sagrađen manastir Hodoš kod Arada kao zadužbina Jakšića, još u 15. veku. U velikoj seobi pod Arsenijem Čarnojevićem 1690. godine, u krajeve tadašnje Austrougarske monarhije (znači i delova Rumunije i Mađarske), pristiglo je još preko 37.000 porodica, koje su u bekstvu od Turaka, napustile prostor Kosova, Makedonije, Stare Raške, Šumadije. Nešto kasnije, u 18. veku, između Timiša i Moriša, zabeleženo je preko dvesta pedeset naselja u kojima su živeli Srbi. Posle propasti Drugog srpskog ustanka u Srbiji 1813. godine, u Habsbursku monarhiju se sliva još sto hiljada izbeglica.
Broj Srba na teritoriji današnje Rumunije je oscilirao, i kao po nekom pravilu, uvek se smanjivao, odnosno, asimilirao sa Rumunima. Tako ih je po popisu iz 1854. godine bilo 62.000, 1905-te 53.000, 1938-me 45.500, 1992-ge 29.000, a 2002-ge 22.518. A samo u Aradu je još 1927.godine, bilo 30.000 Srba. Kao nacionalnih manjina, Srba danas u Rumuniji ima u Temišvaru, Deti, Velikom Senmiklošu, Čakovu, Rešici, Staroj Moldovi, Aradu, Felneku, Nadlaku, Oršovi….
I tamo u tuđini, mnogi se još trude da sačuvaju Srpstvo, svoj jezik, folklor, kulturu. Ali, vreme čini svoje i jednog dana nestaće i poslednjih potomaka Srba u Rumuniji, pogotovo ako ih matica ne bude prihvatala i uvažavala, pomagala, što je njena i moralna obaveza. To na kraju, priliči svakoj civilizovanoj i dobro uređenoj državi da vodi brigu o pripadnicima svoje nacije, pa ma gde se oni u svetu nalazili.
AUTOR: Saradnik portala Poreklo VOJISLAV ANANIĆ, Senta
1. januar 2018. u 09:32
Vojislav Ananić
LJUPKOVA
Ljupkova pripada grupi većih srpskih naselja u Dunavskoj klisuri. Smeštena je u povećoj dolini na levoj obali Dunava, četrdesetak kilometara od Stare Moldave. Stanovnici sela se nazivaju Ljupkovci, odnosno Ljupkovke.
Kao naseljeno mesto Ljupkova se pominje i u delu turskog putopisca Evlija Čelebije iz 1665. godine koji beleži: “Palanka Ljupkova (Lebkova)… Tvrđava je jedna malena četvorougaona palanka, smeštena u jednoj širokoj dolini, dvesta koraka od Dunava. U njoj je samo pet kuća”.
U razdoblju 1690-1700. godine ovo naselje se nalazi pod nazivom Lvubkova. Godine 1713. u Opisu vršačko-karansebeške eparhije pominje se i selo Ljupkova sa 76 domova, a na karti generala Mercija od 1723. godine ovo naselje nalazimo pod nazivom Dolni Lupkova. U Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine selo je zabeleženo pod nazivom Ljupkova Doljnja sa 78 kuća. Godine 1829. ovo naselje je zabeleženo pod nazivom Dolna Lupkova, a pre Prvog svetskog rata Ljupkova nosi “mađarizovani” naziv Also’ Liupkova, da bi posle Prvog svetskog rata ovo naselje dobilo zvaničan rumunski naziv Liubcova, a srpski je naziv i dalje ostao Ljupkova.
Pisani dokumenti o pravoslavnoj crkvi u Ljupkovi nalaze se u Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine. Tada je ustanovljeno da je crkva od drveta, hram Voznesenja Gospodnjeg, podignuta za vreme episkopa Isaje godine 174 5. Istu činjenicu je posvedočio i palanački protoprezviter Ilija Putnik 1787. godine beležeći: “Crkva parohijska hrama Vaznesenja Gospodnjeg zidana je od drveta. Toranj je sagrađen takođe od drveta. Pokriveni šindrom.”
Novo crkveno zdanje je osvetio vršački episkop Josif Joanović Šakabenta 30. septembra 1794. godine.
Kao prvi sveštenici ljupkovačke crkve za koje se zna bili su: Stefan Joanović, Kuzman Popović i Joan Popović.
U jednom školskom izveštaju za 1774/1775. godinu saznaje se da je tada ljupkovačku školu pohađalo samo troje đaka i da je prvi učitelj bio izvesni Nikola Salitrović. Nešto više podataka nalazimo kod palanačkog protoprezvitera Ilije Putnika 1787. godine koji je obišao i Ljupkovu pa je zabeležio da je škola u dobrom stanju, ali nema učitelja niti đaka. 1 8 0 8. godine 32 đaka pohađaju školu iz Ljupkove, a učitelj im je bio Pavle Bogdanović (rodom iz Gaja – Jugoslavija).
Danas Ljupkova pripada Opštini Berzaska, ima svoju srpsku pravoslavnu crkvu, Srpsko zabavnište i osmogodišnju školu u kojoj se srpski jezik uči kao nastavni predmet. U poslednjem popisu stanovništva od 20. oktobra 2011. godine 580 osoba izjasnilo se kao Srbi.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
1. januar 2018. u 09:37
Vojislav Ananić
MAČEVIĆ
Mačević se nalazi na levoj obali Dunava. Prvi put se ovo selo pominje u Opisu vršačko-karansebeške eparhije od 1713. godine samo sa 3 doma. Svakako da je ovo samo početak osnivanja ovog naselja, jer se po svim pravilima naseobina ne može nazvati selom tri kuće raštrkano posađene na nekom terenu.
Na karti generala Mercija od 1723. godine ovo se naselje javlja pod nazivom Mathiovecz, a u Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine selo se javlja pod nazivom “Mauoeaif i ima u svom sastavu 48 domova.
Godine 1761. ovo mesto nalazimo pod nazivom Matiovaz, a 1829. godine naziva se Macsevacs i Machevich, dakle, ovaJ poslednji naziv je veoma približan izgovoru današnjeg naziva ovog sela. Pre Prvog svetskog rata mesto je nosilo “mađarizovani” naziv Matvasmezo, da bi nakon Prvog svetskog rata nosilo zvanični rumunski naziv Macepi odnosno srpski Maueeuh.
Kao “militarsko” selo Mačević je imao dva čardaka (straže) izvan sela. Selo je bmlo podređeno vojnoj komandi kompanije u Srpskoj Požeženi, gde se nalazilo sedište kompanije.115
U početku Mačević nije imao svoju crkvu, pa su njegovi sveštenici s vernicima odlazili na bogosluženja u moldavsku crkvu. Prvi sveštenici za koju se zna pouzdano jesu Petar Krstić (1773), Stevan Jovanović (1775- 1782), rodom iz Donje Ljupkove, i Antonije Marković, rodom iz Kusića (Jugoslavija), koji je služio u periodu 1789-1810. godine.
Dugo vremena Mačević nije imao svoju crkvu. Novo crkveno zdanje izgrađeno je tek 1856. godine. Hram je posvećen Vaznesenju Gospodnjem.
Srpska narodna škola u Mačeviću se prvi put pominje 1787/1788. školske godine. Tu školu je video i palanački protoprezviter Ilija Putnik koji je 1787. učinio svoju poznatu “vizitaciju” klisurskih mesta, pa je za školu u Mačeviću zabeležio i ovo: “Stanje škole dobro. Učitelja imaju. Uči prosto, ne po normi. Broj đaka i bukvara 12”. I godine 1797. pominje se škola u Mačeviću koju pohađaju 10 đaka, a učitelj im je bio izvesni Andrija Marinković iz Palanke (Jugoslavija), a školske 1808/1809. godine školu pohađa 18 đaka a učitelj im je Marko Jovanović rodom iz Palanke (Jugoslavija), star samo 16 godina. Iako toliko mlad, on je kao nastavnik bio dobar. Školski nadzornik je bio izvesni Petar Peško, seoski razvodnik.
Danas Mačević ulazi u sastav novomoldavske opštine. Ima svoju parohijalnu srpsku pravoslavnu crkvu, zabavište na srpskom jeziku i četvorogodišnju srpsku školu.
U poslednjem popisu stanovništva od 20. oktobra 2011. godine 366 osobe su se izjasnile kao pripadnici srpske nacionalne manjine.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
1. januar 2018. u 09:39
Vojislav Ananić
PRNJAVOR
Današnje selo Prnjavor je nastalo od nekadašnjeg manastirskog imanja sa selom. Prema tome čvrsto je bilo povezano za postojanje manastira Zlatica, za koga se veruje da ga je osnovao prvi srpski arhiepiskop Sava još 1225. godine. Sasvim je verovatno daje još tada postojao izvestan broj domova koji su bili zaduženi da obrađuju manastirsko imanje, koje je inače bilo dosta oskudno.
Na karti generala Mercija iz 1723. godine Prnjavor nije obeležen kao naseljeno mesto koje pripada Palanačkom distriktu i Klisuri, iako se već u Opisu crkava vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine pominju 15 domova Prnjavoraca.
Danas u popisu stanovništva od 20. oktobra 2011. godine samo 15 Prnjavoraca se izjasnilo da su srpske narodnosti, iako od pedesetak kućnih brojeva Prnjavoraca, 26 domova slavi srpsku krsnu slavu: Svetu Petku (Paraskevu) – 9 domova, Svetog Velikomučenika Dimitrija – 3 doma, a Svetog Nikolu drugih – 14 domova.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
1. januar 2018. u 09:44
Vojislav Ananić
RADIMNA
Ovo selo se prvi put pominje još 1277. godine. A to znači da pripada grupi najstarijih srpskih naselja sa ovih prostora. Današnja lokacija sela Radimne je udaljena oko tri kilometra od Dunava. Postoji lokacija i Starog Sela koja se nalazila na putu Suška-Požežena na samoj obali Dunava, sa leve strane reke Radimne, pri njenom ušću u Dunav. Selo se premestilo na bezbednije mesto, zbog čestih poplava ove velike reke, a to se dogodilo krajem 17. veka.
U periodu 1690-1700. godine, u Marsiljijevoj konskripciji ovo naselje nalazi se pod nazivom Radgšir, a 1707. godine pominje se pod nazivom Radigna sa 33 zabeležene kuće. U Opisu vršačko-karapsebeške eparhije od 1713. godine ovo naselje se naziva Radimna i zabeleženo je sa 32 doma, što znači da je već tada pripadalo grupi većih srpskih klisurskih naselja. Godine 1717. selo je zabeleženo pod nazivom Radigna sa 33 doma. Na karti generala Mercija od 1723. godine ovo se selo javlja na dva mesta: jedno je Radimna ispod sela Suške, a drugo je Radimna iznad sela Suške, kroz koju protiče reka što znači da se ovaj period poklapa sa periodom preseljenja starog sela novu lokaciju. Na Griselinovoj “tabuli” obeležena je jedino Radimna iznad sela Suške.
Od polovine 18. veka odomaćio se jedino naziv za ovo selo Radimna, što potvrđuje i napis iz 1829. godine, gde se naselje naziva Radimna Za vreme mađarske vladavine ovim krajevima ovo naselje se naziva Radonva, da bi posle Prvog svetskog rata dobila zvaničan naziv Radimna, a na srpskom jeziku naziva se Radimna.
Kao “militarsko” naselje Radimna je ulazila u sastav Vojne granice, a 1776. godine bila je uključena u 13. vlaško-ilirsku regimentu, kao “štacija” bila je podređena komandi kompanije u Srpskoj Požeženi.
U Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine, za selo Radimna zabeleženo je da ima 64 doma a “crkva od kamena, hram svetog oca Nikolaja, podignuta pri episkopu Maksimu 1726. Sveštenik je Sava Popović.” Ova činjenica potvrđuje da je radimska crkva jedna od najstarijih u Klisuri, ako se izuzmu manastir Bazjaš i staromoldavska parohija.
Novo crkveno zdanje podignuto je oko 1763. godine. To zdanje je imalo kamene zidove, a toranj od dasaka sagrađen. U to vreme bogosluženja su obavljali sveštenici Stefan Bogdanović i Stefan Milenković.
Nije tačno ustanovljeno kada je bila prvi put otvorena srpska narodna škola u ovom selu, ali se pouzdano zna da je prilikom svoje “vizitacije” palanački protoprezviter Ilija Putnik 1787. godine zabeležio da je “stanje škole dobro, učitelj uči po starom, a ne po normi. Đaka ima 15.”
Dve godine kasnije (1789) ta škola je bila “u dobrom stanju, a imala je svog učitelja sa 10 đaka, od kojih 7 časlovaca i 3 psaltirca.”
Škola se pominje i 1797. godine kada je deca pohađaju “prilježno”, učitelj im je đakon Jovan Stojanović. Godine 1806. škola je imala 22 đaka, a učitelj je bio Pavel Bogdanović, rodom iz Gaja (Jugoslavija). Dve godine kasnije 1808/1809. ta škola je imala 23 đaka dečaka. Učitelj im je bio Petar Stanković, rodom iz Stare Moldave, star 28 godina. Za njega je rečeno da služi već devet godina ali da kao nastavnik nije dobar. U to vreme katiheta je bio pop Jevrem Bogdanović, školski nadzornik izvesni Dimitrije Okanović, kaplar iz mesta.
Danas Radimna pripada opštini Požežena, ima svoju srpsku pravoslavnu crkvu, i zabavište na srpskom jeziku.
U poslednjem popisu stanovništva od 20. oktobra 2011. godine, 408 osoba ovog sela izjasnilo se kao pripadnici srpske manjine, a samo 98 se izjasnilo kao Rumuni, što opet znači da je Radimna jedno značajno srpsko mesto na ovim prostorima.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
1. januar 2018. u 09:49
Vojislav Ananić
SVINICA
Svinica je jedno od najvećih srpskih sela u Dunavskoj klisuri i Poljadiji. Selo je podignuto na levoj obali Dunava, na polovini puta Stara Moldava – Oršava. Pripada županiji Mehedinc i u izvesnoj meri izolovana je od ostalih klisurskih mesta. Stanovnici sela se nazivaju Sviničani, ili “Sviničanje” kako sami sebe nazivaju u svom arhaičnom govoru.
Svinica je staro naseljeno mesto, kao tvrđava Tri kule pominje se još 1437. godine.“Tvrđavu Tri kule, čije se ruševine i danas vide na ušću reke Starište, podigao je u 16. veku ban karansebeški i lugoški Srbin Petar Petrović”.
Tokom godina selo Svinica je imalo razne nazive: godine 1443. zvaće se Zinicze, a u periodu 1690-1700. Szvinyieze. Godine 1713. Svinica pripada “nahiji palanačkoj sa 45 domova za stanovanje”, a to znači da ovo naselje pripada grupi najvećih naselja tada, pošto Stara Moldava ima samo 30 domova a proglašena je za palanku. Na karti generala Mercija od 1723. godine ovo naselje je zabeleženo pod nazivom Zvinitza. U Opisu parohija vriščko-karansebeške elarhije od 15. januara 1757. godine selo Svinica ima već 80 domova. Godine 1829. selo se naziva Szvinieza. U razdoblju 1910-1919. naselje ima “mađarizovan” naziv Szinicze da bi nakon Prvog svetskog rata zvanični naziv na rumunskom jeziku ovog naselja bio Svini(a ili srpski Svinica.
Svinica je još u prvoj polovini 18. veka bila graničarsko naselje, a 1752. godine imala je i svog kapetana po imenu Josim Vojnović. Konačno je i Svinica bila uključena u 13. vlaško-ilirsku regimentu tek 1776. godine.
Poznati pisac monografije o Klisuri, Aleksandar Stanojlović tvrdi da je parohijsko zvanje osnovano još 1740-1741. godine, a u Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine stoji zabeleženo da je Svinica imala svoju crkvu drvenu, hram Svetog proroka Ilije, podignuta pri episkopu Jovanu Georgijeviću 1751. godine.
Oko 1800. godine izgrađeno je novo crkveno zdanje od tvrdog materijala, sa zidanim svodom i zvonikom, ali krov je bio šindrom pokriven.
Prvi sveštenici sviničanske parohije za koje se zna bili su: Jovan Kazaneskul, rodom iz susednog sela Tisovica, Stefan Mihinović, Nikola Šalitrov.
Ne zna se tačno kada je Svinica dobila svoju prvu narodnu školu ali pouzdano se zna da je školska zgrada izgorela u ratnoj 1788. godini. Prema jednoj verziji sve do 1796. godine “vlaški” učitelj je učio decu u Svinici. Godine 1797. u Svinici je postojala škola i učitelj, a već 1806. godine škola je imala 27 đaka a učitelj im je bio Obrad Stojković, rodom iz Radimne.
Budući da su vode akumulacionog jezera na Đerdapu pokrile staro selo godine 1970, Svinica se ponovo preselila na novu lokaciju nešto dalje od Dunava na samim obroncima planine. U Svinici danas ima od srpskih ustanova jedino srpska pravoslavna crkva, a u školi se srpski maternji jezik uči kao nastavni predmet.
Na najnovijem popisu 2011. godine 835 stanovnika se izjasnilo da prgšada srpskoj zajednici.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
1. januar 2018. u 09:54
Vojislav Ananić
SOKOLOVAC
Sokolovac, u narodu poznatiji pod nazivom Sakalovac, je izgrađen na levoj obali Nere, u blizini njenog ušća u Dunav.
Sokolovac se prvi put pominje, ali pod nazivom Solmos (Soko) još 1472. godine, što ga svrstava u red najstarijih srpskih naselja sa ovih prostora. Sokolovac je zabeležen kao naseljeno mesto sa 20 domova i u Opisu vršačko-karansebeške eparhije od 1713. godine, a 1717. godine Sokolovac pripada palanačkom distriktu sa 26 domova. Na karti generala Mercija ovo naselje je zabeleženo sa nazivom Sakallovaz. U Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine, Sokolovac se pominje kao naselje sa 49 domova. Godine 1829. ovo naselje nalazimo pod imenom Szakolovacz da bi u vreme mađarske vladavine ovim krajevima Sokolovac nosio mađarizovani naziv Nerasolvmos. Posle Prvog svetskog rata usvojen je zvanični naziv za ovo mesto Socol, a Srbi su usvojili kao književni naziv Sokolovac, iako narod ovih krajeva dosledno i dalje ga naziva Sakalovac.
Kao izrazito “militarska” komuna, Sokolovac se 1776. godine priključio 13. vlaško-ilirskoj regimenti.
U Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine za Sokolovac je zabeleženo da je tada imao 49 domova ali nema crkvu. Situacija je potpuno izmenjena nešto kasnije, pošto 1787. godine prilikom “vizitacije” parohija protoprezvitera palanačkog Ilije Putnika zabeleženo je da Sokolovac “crkvu parohijalnu ima, hrama Prenosa moštiju svetoga Oca Nikolaja, sazidana od drveta, sa tornjem, oboje pokrivene šindrom. Postojanje crkve u ovom selu se pominje i za godine 1785. i 1788. ali su je Turci spalili za vreme austrijsko-turskog rata, pa se više ne pominje 1789. godine. Bogosluženje se izvesno vreme obavljalo u školskoj zgradi. Crkva ne postoji niti 1797. pa se religiozna služba obavljala u privatnom stanu.
Novo crkveno zdanje posvećeno Prenosu moštiju svetoga Nikole je sazidano od kamena, a pokriveno šindrom 1811. godine.
Prvi sveštenici koji se pominju u Sokolovačkoj crkvi bili su Dimitrije Petković i Stevan Janković. Oni su činodejstvovali 1773-1775., a u periodu 1788-1808. religiozni obred obavljao je sveštenik Ilija Novaković.
Ne zna se tačno kada je Sokolovac dobio prvu srpsku narodnu školu, ali istinita je činjenica da su 1771/1772. školske godine u ovom selu funkcionisale dve škole: jedna srpska nacionalna (narodna) i jedna trivijalna sa nemačkim nastavnim jezikom. Obe škole imale su svoje đake i učitelje. Njihovo postojanje je trajalo sve do 1788. godine kada su Turci spalili trivijalnu školu te se od tada pominje postojanje jedino srpske škole koja je nastavila da funkcioniše bez prekida. U školskoj 1808/1809. godini školu pohađaju 30 đaka, a učitelj im je Petar Milenković, katiheta je sveštenik Nestor Vitomirović. Funkciju školskog nadzornika je obavljao kaplar Sava Nikolić iz Sokolovca.
U mestu postoji zabavište na srpskom jeziku, a u osmogodišnjoj školi se maternji jezik (srpski) izučava kao nastavni predmet.
Danas je Sokolovac opštinsko mesto. U sastav ove opštine ulaze i sela: Zlatica, Prnjavor, Lugovet i Bazjaš. U poslednjem popisu stanovništva od 20. oktobra 2011. godine, 436 osoba se izjasnilo kao Srbi, a ostali 213 izjasnili se kao Rumuni, što znači da je Sokolovac važno srpsko selo u kome mahom žive Srbi.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
1. januar 2018. u 09:59
Vojislav Ananić
SRPSKA POŽEŽENA
Srpska Požežena je podignuta na levoj obali Dunava. Glavna i jedina ulica u ovom selu proteže se paralelno sa tokom ove reke. Požežena se prvi put pominje u Katastigu pećke patrijaršije 1690-1700. godine pod nazivom Posisie, U Opisu vršačko-karansebeške eparhije od 1713. godine”, ovo selo se pominje kao Požežena sa 17 domova, a 1717. godine naselje je zabeleženo pod nazivom Poseschena sa 10 domova. Na karti generala Mercija od 1723. godine nalazimo je pod nazivom Poschegena, U Opisu parohija vešačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. selo nalazimo pod nazivom “Požežena Serbska” sa 42 doma, a 1829. godine nalazi se naziv koji je delimičan prevod sa srpskog jezika Racz Poschezsena. Pred Prvi svetski rat ovo naselje nosi “mađarizovani” naziv Felso Pozsgas, a od 1920. opet zvanični rumunski naziv Pojejena de Sus da bi se 1968. godine ova dva sela (Srpska i Rumunska Požežena) stopile u jednu Požeženu, pa ima danas zvanični rumunski naziv Pojejena. Na srpskom je ostalo da se i dalje čini razlika pa se gornji deo ovog sela i dalje naziva Srpska Požežena.
Srpska Požežena je znatno ranije od ostalih klisurskih mesta bila vojno naselje, ali je konačno uključena u Ilirsku pešačku regimentu 1773., godine kada je ona i osnovana. Posle tri godine, to jest 1776. ovo selo je pridodato novoformiranoj 13. ilirsko-vlaškoj regimenti. Tadašnja Požežena postala je tom prilikom „kompanijsko mesto”.
U Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1757. godine zabeleženo je da u selu već ima 42 doma ali nema svoju crkvu, pa su parohijani odlazili na bogosluženja u Radimnu.
Posle 1793. godine sazidana je srpska pravoslavna crkva posvećena Svetim Arhistratizima Mihajlu i Gavrilu. Kao prvi sveštenici u ovoj crkvi pominju se Stevan Milanković (1793), Jeftimije Bogdanović (1794-1812) i Jovan Stojanović (1812-1833).
Ne može se pouzdano kazati kada je osnovana srpska narodna škola u Požeženi, ali se ipak može prihvatiti kao verodostojna činjenica koju iznosi palanački protoprezviter Ilija Putnik prgšikom svoje “vizitacije” parohija sa ovih prostora 1787. godine. Tada je on za Požeženu zabeležio: “Stanje škole je dobro, učitelj radi ne po normi već po starom uči decu kojih je broj oko 14 i to bukvarci i časlovci”. Godine 1789, iako je školska zgrada bila u dobrom stanju, nije imala učitelja niti đaka. Ali zato 1806. godine požeženačku školu pohađaju 20 đaka, a učitelj im je Jeftimije Jovanović, rodom iz Požežene, koji je tada imao 29 godina i koji je dobro obavljao svoj posao. Katiheta je u školi bio pop Jeftimije Bogdanović, a dužnost školskog nadzornika je obavljao izvesni Lazar Jovanović, razvodnik iz mesta. U razmaku 1804-1807. u ovom selu je funkcionisala i trivijalna škola na nemačkom jeziku, ali je ona kratko trajala.
Danas u Srpskoj Požeženi je ostala jedino srpska pravoslavna crkva i srpsko zabavište. Srpski jezik u školi se izučava kao nastavni predmet, pa deca ovog sela su prinuđena da pohađaju školu na rumunskom jeziku u Rumunskoj Požeženi.
Inače, ujedinjena Požežena je postala 1968. godine središte opštine, pa u sastavu ima i sela Radimnu, Sušku, Belobrešku i Divič.
Prilikom poslednjeg popisa stanovništva od 20. oktobra 2011. godine, 173 osobe se izjasnilo kao pripadnici srpske manjine.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
1. januar 2018. u 10:05
Vojislav Ananić
STARA MOLDAVA
Ovo je najveće naselje sa srpskim življem u Dunavskoj klisuri i Poljadiji. Stara Moldava je podignuta uza samu levu obalu Dunava.
Istodobno, ovo mesto spada u grupu najstarijih srpskih naselja sa ovih prostora. Prvi put se pominje još 1588. godine pod nazivom Mudava. Godine 1665. ovo naselje posećuje veliki turski putopisac Evlija Čelebija. On ovo naselje smatra palankom i pominje ga pod nazivom “Medova”. U popisu naselja koje je načinio Marsilji iz Bolonje 1690-1700., naselje se pominje pod nazivom Mudava, što je verna transkripcija nakadašnjeg, a i današnjeg, naziva koji kruži narodom ovog kraja. U Opisu vršačko-karansebeške eparhije od 1713. godine Moldava se pominje kao palanka sa 30 domova.
Na karti generala Mercija od 1723. godine ovo naselje nalazimo pod nazivom Moldova. Tek 1829. godine ovo se naselje beleži pod nazivom Moldova vetus, što je opet doslovan prevod srpskog naziva ovog mesta.
Uoči Prvog svetskog rata naselje, kao i ostala klisurska naselja, ima “mađarizovan” naziv Omoldova, a posle tog rata naselje dobija svoj zvanični rumunski naziv Moldova Veche, a na srpskom jeziku je to Stara Moldava. Danas ovo naselje ulazi u sastav Nove Varoiš (naselje koje je skoro podignuto kao radnički centar Novomoldavskog rudarskog preduzeća), te se selo jednostavno utopilo u novoosnovani grad. Ipak, Stara Moldava je malo izgubila od svog nekadašnjeg oblika jer se novo naselje izgradilo pored starog sela.
Za vreme postojanja Vojne granice i Stara Moldava je bila “militarsko” naselje, koje je pripadalo komandi kompanije čije se sedište nalazilo u Srpskoj Požeženi.
Veruje se, a to dokazuju i neke činjenice, Stara Moldava je imala i srpsku pravoslavnu crkvu najstariju u ovim krajevima, svakako, ako se izuzmu manastiri Zlatica, Bazjaš, Kusić i Mrakunja. Naime Evli Čelebija još 1665. godine beleži: “U varoši se, međutim, nalaze dve stotine daskom i trskom pokrivenih kuća raje sa baštama i vinogradima, zatim jedna mala daskom pokrivena džamija”. Potpuno je verovatno da je ta džamija u stvari bila srpska pravoslavna crkva u Staroj Moldavi.
U Opisu parohija vršačko-karansebeške eparhije od 15. januara 1751. godine za ovo naselje je zabeleženo: “Varoš Medova sa 161 domom, crkov vostočna, kamena, nevelika, hram Svetog Jovana Krstitelja vozdignuta pri episkopu Maksimu 1735. godine.” Istu je crkvu video i protoprezviter palanački Ilija Putnik koji je 1787. godine “vizitirao” klisurske parohije. On je tada zabeležio da je crkva “sazidana od kamena sa tornjom, oboje šindrom pokriveni, inače u slabom stanju.” Ova je crkva potpuno izgorela za vreme nemira 1848/1849. godine, te se posle nemilih događaja 1853. godine u Staroj Moldavi podiže iz temelja novo zdanje srpske pravoslavne bogomolje.
Prvi sveštenici staromoldavske crkve za koje se dosad zna bili su Tatomir Nešić i Stefan Gavrilov.
Godine 1787. protoprezviter Ilija Putnik je ustanovio da je stanje škole dobro a da učitelji imaju 20 đaka. S jeseni 1788. godine Turci su školsku zgradu zapalili, pa je učitelj 1789/1790. školske godine nastavu držao u svojoj sopstvenoj kući, ali je tada tu školu pohađao veoma mali broj đaka, svega troje. Tek 1806. školske godine škola je obnovljena i ima 26 đaka, a učitelj im je bio izvesni Lazar Gavrilović iz mesta.
Danas u Staroj Moldavi postoji srpska pravoslavna crkva, jedno zabavište na srpskom jeziku, a u školi srpski jezik se izučava jedino kao nastavni predmet. U poslednjem popisu stanovništva od 20. oktobra 2011. godine u Staroj Moldavi 1016 osobe se izjasnile kao pripadnici srpske manjine.
Izvor: BORISLAV Đ. KRSTIĆ, NARODNI ŽIVOT I OBIČAJI KLISURACA I POLJADIJACA, Temišvar, 2015.
2. januar 2018. u 09:31
Vojislav Ananić
Velika Teremija
Pominje se u jednom dokumentu prvi put 1256. godine.
Srbi su se naselili ovde oko sredine XVI veka. Već 1557-58. tu su zabeležene 23 srpske porodice. Godine 1582. zabeleženo je u Teremiji 20 srpskih stočarskih porodica koje su imale ukupno 8.600 ovaca.
Knez i dva sveštenika ukazuju da je reč o većem i organizovanijem srpskom naselju.
Godine 1717. habsburški popisivači našli su u Teremiji 19 porezničkih domova ali je ubrzo opustela, jer je na mapi iz 1723-25. godine označena kao nenaseljena.
Izvor: Ljubomir Stepanov, Vesna Roška, Srbi u Velikom Semiklušu. Knjiga npva (do 1975. godine), Temišvar, 2016.
2. januar 2018. u 09:31
Vojislav Ananić
Veliki Komloš
Na dvadesetak je kilometara od Semikluša. Pominje se još u ranom srednjem veku, a pronađeni artefakti ukazuju da je u seoskom ataru bila ljudska naseobina još u najstarije doba. Sredinom XVI veka turski popisivači tu su zabeležili 12 kuća sa odžakom, a 1717. godine austrijski popisivači zabeležili su 20 kuća. Početkom XVIII veka tu su živeli i brojni Srbi. U Velikom Komlošu postojala je i srpska crkva. O toj crkvi ostao je opis iz 1758. godine.
Izvor: Ljubomir Stepanov, Vesna Roška, Srbi u Velikom Semiklušu. Knjiga npva (do 1975. godine), Temišvar, 2016.