Zavet Srba i Slovaka u Boljevcima 1849. godine

15. februar 2022.

komentara: 1

Zanimljivosti

Boljevci tridesetih godina HH veka

Istorijske vesti svedoče da se tokom 1839/40. godine iz Boljevaca u Provincijal i u Srbiju iselilo 33 porodice, pa je u Boljevcima bilo slobodne zemlje, kuća i ekonomskih zgrada. Podatak ne treba da čudi, naročito ako se u horizontu istorijskih prilika sagledaju činjenice koje kazuju da je u tom trenutku Srbija oslobođena od Turaka, a Habzburšku monarhiju potresala je ekonomska kriza. Stanovništvo Vojne granice dodatno je opterećeno time što imovina koju su koristili i od koje su živeli nije bila njihovo apsolutno vlasništvo. U Granici je sve zemljište pripadalo državi, a shodno obligacionom odnosu između cara i graničara, graničarske prodice su dobra u Vojnoj granici koristili kao nadoknadu za vojnu službu. Iseljavanje stanovnika iz Vojne grance duž Save oslabilo je pogranične predele, te je država tokom 40-ih godina XIX veka organizovanim kolonizacijama nastojala da pojača ljudstvom oslabljena graničarska sela. Tako su u Boljevce doseljeni Slovaci.

Početkom 1848. godine naseljeno je 20 kuća. Slovačke porodice su kao zadruge koje preuzimaju graničarske obaveze useljene u 19 kuća. Doseljenici iz Vlaške graničarske obaveze preuzeli su u zadružnom savezu više inokosnih porodica, na jednom kućnom broju. Kasnije, ova velika zadruga je razdeljena na porodične zadruge, od kojih se jedna (Gelesan) preselila u Jakovo. Nakon doseljavanja novih porodica tokom prve polovine 1948. godine, u julu mesecu u Boljevcima je bilo još praznih kuća, o čemu svedoče Spiskovi koje je sačinio boljevački paroh Georgije Černogovac (Crnogorac).

Svojerujni potpis G.Černogorca, paroha

 

Spomenik nad grobom Rafaila Radičevića. Foto: Aleksić S, 2018. god.

Pomenuti spiskovi nastali su radi revolucionarnih događanja 1848. godine. U vezi Revolucije važno je posebno istaći da su na Majskoj skupštini u Sr. Karlovcima deputati iz Boljevaca bili: sa kućne numere 21 Rafailo Radičević, i sa  kućne numere 19  Jovan Mrkonić. Njih dvojica su u ime svih Boljevčana potpisala akt o proglašenju Vojvodstva srpskog. Danas u Boljevcima nema potomaka porodice Radičević, a kod Mrkonića najmlađi član porodice nosi isto ime kao slavni predak, koji je svojom rukom potpisao proglašenje Vojvodstva srpskog.

Nakon Majske skupštine u Vojvodini je došlo do oružanih sukoba. Radi organizacije raspoloživog za oružje sposobnog ljudstva, pododbori u Sremu šalju popise vojno sposobnog stanovništva Glavnom odboru u Karlovce. Nažalost, originalni dokument za Boljevce, koji se nalazi u arhivu SANU u Sr. Karlovcima, nije u celosti sačuvan. Nedostaje list sa upisom kućnih numera od broja 69 do broja 104. Iz sačuvanog originala jasno se uočava da je prvi bataljon na ratištu u Italiji. U selu su drugi i treći – rezervni kadar. Drugopozivci i trećepozivci su kao dobrovoljci učestvovali u borbama u Vojvodini. Nakon završetka sukoba i povratka u Boljevce, sa sobom su doveli nepoželjnog gosta – koleru.

Kolera je u Boljevcima harala do 9 juna 1849. godine. Po predanju, neposredno pre okončanja epidemije, oko sela je obredno, plugom koji su vukli volovi, izorana brazda. Kada je epidemija zaustavljena, zavetovao se sav hrišćanski narod iz Boljevaca, i Srbi i Slovaci, da će dogod je njih i njihovih potomaka 9 (po starom), odnosno 22 (po novom kalendaru) jun slaviti kao najveći praznik.

IAB – Evangelistička crkva Boljevci, matična knjiga umrlih 1949, knj. 1

Zavet sela Boljevaca svetkovan je velikim litijama koje su obilazile obod čitavog sela, tragom nekadašnje brazde. Običaj je postojao sve do Drugog svetskog rata, kada je prvo zbog okupacije NDH, a po oslobođenju ”u ime naroda” starosedeocima Boljevaca osim imovine, brutalno oduzet i identitet, između ostaloga i time što je Zavetna litija zabranjena.

Na Zavet boljevčana iz 1849. godine, a radi večnog pamćenja potomaka njihovih, nedugo nakon pošasne epidemije, u Srpskoj crkvi, koja je tada u selu jedina, iznad severnog pevničkog stola, oslikana je scena – prikaz izoravanja obredne brazde.

Slika izoravanja obredne brazde, detalj severnog pevničkog stola. Foto: Aleksić S, 2015. god.

Osim slike nad pevničkim stolom, na Zavet je podsećao i zapis na papiru kaširanom na desnom krilu vrata sa unutrašnje strane ormara, koji se do skora čuvao u oltarskom delu. Zavetni zapis pisan   rukom paroha Georgija Crnogorca glasi:

”Godine 1848. u vreme užasnog besnila kolere zavetova se narod koji živi u Boljevcima da će kako oni, tako i potomci njihovi dan 9. juni , dogod njih u Boljevcima živih bude, kao najveći praznik slaviti i svetkovati, čega radi ovo za veči i nezaboravni spomen u sv. hramu boljevačkom postavlja se.”

Izvor: Momirović P. Stari srpski natpisi i zapisi iz Vojvodine, knj. 3, 1996, Novi Sad, 270.

Nakon sprovedenog samovoljnog i nestručnog renoviranja crkve (2018-2022.) koje nije dobilo potrebne dozvole od referentnih institucija, neizvesna je sudbina pevničkih stolova sa opisanom slikom, ormara sa Zavetnim zapisom u kome je čuvano i  mnoštvo ”starih hartija” i cirkularni protokol Boljevaca.

Ono što se danas pouzdano zna je to koje boljevačke porodice su učestvovale u burnim događajima 1848/49. godine, a potom položile Zavet u svoje i u ime svog potomstva. Nažalost, potomci danas o Zavetu ništa ne znaju, otuda i ne čudi što ravnodušno dozvoljavaju da im se porodično nasleđe koje je danas kulturna baština, olako uništava.

SPISAK 1:

Originalno zaglavlje spiska

 

numera doma Spisak novonaseljenih Slovaka i Vlaha godine
46 Palko Klinko 42
48 Janik Hartaj 42
48 Salko Hartaj 25
152 Palko Tot 49
152 Đura Tot 31
152 Jano Tot 10
153 Andraš Fitoš 50
153 Mišo Fitoš 35
153 Paljo Fitoš 9
154 Đura Curao 55
154 Adam Curao 32
154 Đura Curao 16
154 Sima Curao 14
155 Andraš Gic 52
155 Jozef Gic 30
155 Jano Gic 20
156 Mišo Turan 30
156 Adam Turan 22
157 Đura Šipicki 57
157 Simo Šipicki 27
157 Adam Šipicki 13
158 Martin Ondrik 61
158 Palo Ondrik 33
158 Simo Ondrik 28
158 Martin Ondrik 17
158 Đura Ondrik 9
159 Palo Iker 32
159 Mišo Iker 16
160 Mišo Gengelacki 27
160 Andraš Gengelacki 14
161 Ferenc Huđec 41
161 Mišo Huđec 15
162 Martin Domonskij 55
162 Đuro Domonskij 26
163 Pal Jann 51
79 Đuro Balaš 24
86 Đuro Glavaš 32
116 Andraš Topolskij 21
116 Đuro Topolskij 8
129 Mišo Galko 35
129 Andraš Galko 16
136 Simo Bizovski 47
136 Andraš Bizovski 27
139 Đorđe Matej 51
139 Jovan Matej 21
139 Marko Matej 17
139 Mojsej Matej 11
139 Josif Maran 47
139 Jovan Maran 23
139 Jovan Maran 20
139 Grigorij Maran 17
139 Teodor Caran 30
139 Jovan Caran 20
139 Jovan Caran 11
139 Mihail Gelesan 27
139 Jovan Gelesan 25

Izvor: ASANUK, SNP 1848-1849, kut.1; U faksimilu dokument objavljen: Aleksić S, Okamenjena ćirilica iščitavana između i preko redova, Beograd, 2017, 109-110

 

SPISAK 2:

Originalno zaglavlje spiska
num. doma Spisak celog za oružje sposobnog ljudstva Opštine boljevačke godine
1 Nikolaj Radovanović 34
1 Uroš Radovanović 24
1 Kuzman Radovanović, u trećem bataljonu 18
2 Jovan Jelić (jedinac, vadi se) 49
3 Georgije Romanović 20
3 Novak Romanović 15
4 (nečitko napisano ime) Vukovič 29
5 pusta 29
6 Aron Radovanović 42
6 Radivoj Radovanović 38
6 Porfirij Radovanović, u drugom bataljonu 20
6 Georgij Radovanović 17
7 Mihajlo Petković, latov u Jakovu 46
7 Georgij Petković 20
7 Svetozar Petković 15
9 Radovan Radomirović 30
9 Stojan Radomirović 19
9 Petar Radomirović 15
19 pusta
11 Jovan Raić 49
11 Petar pastorak 21
18 Marko Ostoić 41
18 Georgije Ostoić, u drugom bataljonu 23
18 Jelisej Ostoić 19
18 Aradij Ostojić 12
14 Ranko Risantiević 53
15 Krsta Mihajlović 54
15 Kuzman Mihajlović 43
15 Živko Mihajlović 35
15 Kosta Mihajlović 31
15 Jelisej Mihajlović, u drugom bataljonu 22
15 Novak Mihajlović 17
15 Milan Mihajlović, u drugom bataljonu 17
15 Radivoj Mihajlović 15
16 Jovan Mihajlović 42
16 Petar Mihajlović 29
16 Aleksandar Mihajlović 17
17 Anastas Vuković 17
17 Petar Vuković 18
17 Pavel Vuković 15
17 Mihail Vuković 13
18 Mihail Stojšić 37
18 Svetozar Stojšić 13
19 Jovan Mrkonić 53
19 Stefan Mrkonić 25
20 nema glava
21 Rafail Radićević 60
21 Jovan Radićević 20
22 nema glava
23 Stefan Nikolić 34
23 Rafail Nikolić 19
23 Mihail Nikolić 22
24 Stojan Stepanović 41
24 Porfirij Stepanović 35
24 Georgij Stepanović 16
25 Gavril Stepanović 15
26 Jovan Vuić 40
26 Krsta Vuić, populas 18
26 Georgij Vuić 15
27 Andrej Krec 26
27 Sava Krec, u manastiru Feneku služitelj 21
27 Pavel Krec, u drugom bataljonu 20
27 Stefan Krec 17
27 Georgij Krec 9
28 Ignjat Jeftić 52
28 Georgij Jeftić 47
28 Jovan Jeftić 43
28 Miroslav Jeftić, u prvom bataljonu u Italiji 27
28 Simeon Jeftić, u trećem bataljonu 20
29 Stefan Arseniević 45
29 Georgij Arseniević 33
29 Trifun Arseniević, u drugom bataljonu 28
29 Živko Arseniević 12
30 Života Popović (jedinac, vadi se) 18
31 Živan Stojaković 34
31 Leontij Stojaković 30
31 Mihail Stojaković, u prvom bataljonu u Italiji 28
31 Ljubomir Stojaković 13
32 Ilija Stanoević 49
32 Georgij Stanoević 15
32 Petar Stanoević 13
33 pusta
34 Pavel Radoević 60
34 Gavril Radoević 23
35 Marko Miušković 55
35 Jakov Miušković 38
35 Nićifor Miušković 27
35 Lazar Miušković, u prvom bataljonu u Italiji 21
35 Georgij Miušković 19
35 Arkadij Miušković, u drugom bataljonu 17
35 Petar Miušković 19
36 ……….. Ivković 43
36 Porfirij Ivković 42
36 Dimitrie Ivković 36
36 Mihailo Ivković, u drugom bataljonu 28
36 Stojan Ivković 18
36 Andrej Ivković 10
37 Vasilij Mrahovac 42
38 Živojin Galetić 24
38 Simeon Galetić 17
39 Mihailo Simović 43
39 Ljubomi Simović 13
40 Petar Stojčević 42
40 Stefan Stojčević 35
40 Uroš Stojčević 18
41 Stojan Simić 52
42 Živko Dragojlović 36
43 Ivan Kolak 42
43 Vasilij Kolak, u drugom bataljonu topčija 24
44 Toma Krstić 42
44 Matej Krstić 28
45 Vićentij Tišma 59
45 Živko Tišma 17
45 Rafail Tišma 15
45 Lazar Tišma 13
46 Petar Nikolić 40
46 Jovan Nikolić 34
46 Dimitrije Nikolić, u prvom bataljonu 17
47 Slovaci obitavaju, parohu je nepoznat broj lica
48 Slovaci obitavaju, parohu je nepoznat broj lica
49 Kuzman Miušković 32
49 Simeon Miušković u drugom bataljonu 18
49 Živko Miušković 16
49 Nićifor Miušković 15
50 Teodor Stanivuk 25
50 Mladen Stanivuk 18
51 Stefan Miušković 38
51 Grigorij Miušković 25
52 Ivan Santovac 50
52 Pevel Santovac 26
52 Adam Santovac 19
53 Lazar Oparušić 30
53 Radan Oparušić 15
54 Petar Simić 49
54 Damjan Simić 42
54 Adam Simić 17
54 Sofronij Simić 17
54 Georgij Simić 15
55 Ilija Jevtić 45
55 Vasilie Jevtić 20
56 Dimitrij Putniković 46
56 Negovan Putniković 16
57 Živojin Milovanović 38
57 Života Milovanović 15
58 Đurađ Cvetinčanin 56
58 Petar Cvetinčanin 13
59 Ilija Ćirak 38
59 Mihail Ćirak 28
59 Georgij Ćirak, u prvom bataljonu 18
59 Petar Ćirak 16
60 Pavel Jovanović 32
60 Ljubomir Jovanović 16
61 Avram Aleksić 42
61 Porfirie Aleksić 39
61 Georgij Aleksić 16
62 Živojin Adamović 17
63 Živko Obreški 17
64 Marko Živanović 55
64 Nikolaj  Živanović 38
64 Georgij Živanović, topčija 28
64 Pantelejmon Živanović 24
65 Jovan Stanković 56
65 Trifun Stanković 68
65 Pavel Stanković 38
65 Gruica Stanković 12
65 Radovan Stanković 12
65 Novak Stanković 14
67 Joakim Maksimović 52
67 Jovan Maksimović, u prvom bataljonu u Italiji 20
67 Radovan Maksimović 16
66 ……… Munćan 39
68 Đorđe Oluja ….
68 Kuzman Oluja 20
105 Ilia Micić 38
106 pusta
107 Erotij Zubović 56
107 Stefan Zubović 29
108 Dragomir Erotiević 20
109 Tadej Mileusnić 36
109 Aleksa Mileusnić 32
110 Vasilij Gatar 60
110 Miloš Gatar 21
111 Miloš Voinović 26
111 Georgie Voinović kod drugog bataljona 22
111 Pavel Voinović 19
112 Arsenij Kokar 41
112 Vasilij Kokar 18
112 Pavel Kokar 15
114 Aleksa Ostoić 68
114 Georgij Ostoić 29
114 Kozman Ostojić, kod III bataljona – rezerve 23
115 Kuzman Vuković 30
115 Živko Vuković 16
116 pusta
117 Živoin Arseniević 38
118 pusta
119 pusta
120 Vlasi novonaseljeni,u priloženoj cedulji sa novonaseljenim Slovacima
121 Jakov Filipović 52
121 Janko Filipović 25
121 Efrem Filipović 16
122 Slovačka kuća
123 Živoin  Dragomirović 21
124 Jovan Dragomirović 35
124 Nenad Dragomirović 30
125 Petar Ranković 28
125 Viktor Ranković 15
126 Matej Šener, rimokatolik 49
126 ima sina, kome ime dole potpisani ne zna 19
127 Ivan Petrović 49
127 Dionisij Petrović 17
128 Pavel Jovanović 38
128 Stefan Jovanović 34
128 Dimitrij Jovanović, kod I bataljona 29
128 Mihail Jovanović 25
128 Lazar Jovanović 11
129 Pavel Jovanović 35
129 Jevrem Jovanović 28
129 Nikifor Jovanović 14
130 Živan Radoević 52
130 Nikolaj Radoević 46
130 Pavel Radoević 19
130 Rafail Radoević 14
131 Vikentij Lučić, šumar 38
131 Konstantin Lučić 13
132 pusta
133 Kuzma Vladušić 12
134 pusta
Učilišče mesta
Crkva
135 Volkašin Vuičić 39
135 Erotij Vuičić, kod rezerve 26
135 Pavel Vuičić 17
136 Slovačka, sledue u priloženom spisku
137 Aleksa Radovanović 42
137 Simeon Radovavnović 39
137 Stefan Radovanović, kod I bataljona 19
137 Radivoj Radovanović 11
138 Georgij Radovanović 21
138 Mihail Radovanović 17
139 Kuzman Stanišić 39
139 Stefan Stanišić 22
140 Sofronij Kulpinac 38
140 Stefan Kulpinac 23
141 Petar Stojanović 70
141 Vasilij Stojanović 39
141 Milivoj Stojanović 36
141 Živko Stojanović 14
142 Marko Vesković 48
142 Pavel Vesković 19
142 Stefan Vesković 18
142 Ivan Vesković 17
142 Ljubomir Vesković 16
143 Aleksa Žarković 38
143 Georgij Žarković 32
144 Aksentij Lukić 36
145 Konstantin Đukić 45
145 Gavril Đukić 38
146 Sava Đorđev 38
146 Petar Đorđev 29
147 Nenad Cincarin 30
148 Boža Vuletić 32
149 Branko Jovanović alias Glumac/adoptovan 38
149 Georgij Jovanović Glumac 15
149 Marko Jovanović Glumac 12
150 Pantelejmon Tvalić 28
150 Petar Tvalić 20
151 Dimitrij Živanović alisa Glumac/adoptovan 31
152 pusta
153 pusta
154 pusta
155 ……… Ivković 31
155 Georgij Ivković 21
156 pusta
157 pusta
158 Slovačka
159 Slovačka
160 udovica sa decom za oružje nedoraslom
160 Vladislavom 13
160 Milisavom 11
160 Mihailom 9
161 Stefan Vukmirović, novonaseljeni Hrvat 40
162 udovica Milica Bainac koja nema muških glava
163 Rafail Pošmuga 48
163 Lazar Pošmuga 16
163 Aksentij Pošmuga 11
163 Voin Pošmuga 10

 

IZVOR: ASANUK, SNP 1848-1849, kut.1; U faksimilu dokument objavljen: Aleksić S, Okamenjena ćirilica iščitavana između i preko redova, Beograd, 2017, 109-110.

Naredni članak:
Prethodni članak:

Komentari (1)

Odgovorite

Jedan komentar

  1. 17. februar 2022. u 20:28

    Dragsna

    Hvala Snežani na predivnim tekstovima.
    Neki da se podsete, neki da nauče nešto, a zajedno da pokušamo da spasemo od zaborava bogatu istoriju Boljevaca.

    Reply