Srpska prezimena su najčešće nastajala po imenu oca, dosta je i onih koji su vezana za zanimanja, lične osobine, mesto porekla, pleme iz kojeg potiču.
Uzimanje prezimena potpuno se ukorenilo u srpskom narodu tek u 18. veku. Do tog perioda, prošlo se kroz nekoliko faza. Najpre prezimena nije ni bilo. Umesto prezimena kod Srba je bilo rasprostranjeno da uz ime dodaju naziv plemena iz kojeg potiču. Kasnije su se počeli koristiti tzv. patronimi, izvedeni iz imena očeva – od Petra su nastali Petrovići, od Nikole Nikolići, od Jovana Jovanovići…
Malo je poznato da je jedan Miloš Obrenović zapravo rođen kao Miloš Teodorović, a da je 1810. odlučio da uzme prezime po imenu prvog supruga svoje majke Obrena.
U to vreme nastaju i brojna druga prezimena po sledećim principima:
1. Po ocu – najčešće
2. Po plemenu – Vasojević, Drobnjak…
3. Po zvanju – Popović, Kapetanović…
4. Po zanatu – Kovačević, Majstorović…
5. Po osobinama – Mudrinić, Bjeloglav…
6. Po mestu, zavičaju – Glamočanin, Ličanin…
7. Po nadimku, špicnametu – Surla, Zatezalo
8. Po stranoj reči – Tintor, Bomeštar…
Kako je nastalo vaše prezime, pišite ovde i na Forumu Poreklo, a naši članovi će se rado pridružiti diskusiji, i trudiće se doprineti otkrivanju porekla vašeg prezimena.
26. jul 2017. u 15:10
Snežana Mandrašević
Poštovani,
Spisku prezimena nedostaje prezime koje nosim, Mandrašević. U spisku postoji prezime Mandrešević, ali ne i Mandrašević pa molim da se unese. Mi smo iz Požarevca sa korenima iz Banata. Pradeda Sava Mandreš, rumunski srbin, rođen je u Bavaništu kod Kovina a njegov otac Toza u Mramorku. Sava je prebegao iz Austrougarske, gde je bio mobilisan u austrougarsku vojsku i kako nije želeo da se bori protiv svoje braće iz Srbije, dezertirao je, preplivao Dunav kod Požarevca i tu se nastanio i oženio, promenivši i prezime u Mandrašević. Nažalost, u Bavaništu više nema muških naslednika izvorne loze Mandreš, ali zato novonastalog prezimena Mandrašević, ima. Naša Slava je Sv. Toma, 19. oktobra.
Unapred hvala,
Snežana Mandrašević
26. jul 2017. u 17:04
Branko Todorović
Poštovana Snežana,
Upravo smo dodali i vaše prezime, pa ako ste u mogućnosti, ponovite ovaj komentar i tamo, pošto nemamo opciju premeštanja komentara. 😉
Ovo je stranica o poreklu prezimena Mandrašević.
S poštovanjem,
Defendor
27. jul 2017. u 12:24
Snežana Mandrašević
Poštovani,
Zahvaljujem na brzini i ažurnosti. 🙂
Veoma mi je drago što sam “otkrila” ovaj sajt i što sam dobila tu mogućnost da dam objašnjenje o poreklu svog prezimena, kao i da ga uvrstim u postojeći spisak.
Kako sam i sama veoma zainteresovana za svoje korene i poreklo, započela sam i pisanje romana o svom porodičnom stablu, čiji sam odlomak, baš o nastanku prezimena, stavila i na stranicu o poreklu prezimena. Nadam se da neće smetati, prvenstveno zbog dužine, ali ukoliko je to problem bilo iz kog razloga, vi ga slobodno izbrišite. 🙂
Srdačno i s poštovanjem,
Snežana Mandrašević
27. jul 2017. u 14:24
Branko Todorović
Poštovana Snežana,
Hvala vama na javljanju i na prilogu. Pošto vidim da ste dobro upućeni u tematiku, pozvao bih vas da nam se pridružite i na forumu. 🙂
Na forumu je i veći broj čitalaca i onih koji bi i sami mogli nešto dopisati na ovu temu, a to kažem pre svega zato jer se ovde ipak na kraju jave samo prezimenjaci, a vrlo retko ko drugi, ko često može znati koju više i od samih nosilaca konkretnog prezimena.
Moj vam je savet da se registrujete i tamo otvorite posebnu temu o Mandraševićima, pa ćemo gledati da pridodamo koju informaciju više, iz izvora i literature kojim svako poneko od nas raspolaže. 🙂
S poštovanjem,
Defendor
28. jul 2017. u 10:24
Snežana Mandrašević
Hvala na pozivu, biće mi zadovoljstvo da se priključim forumu, gde sam već čitala neke teme. Naime, krenula sam u istraživanje o svom drugom pradedi o kome ništa ne znam osim da je poreklom negde sa Cetinja i da je bio učesnik I svetskog rata, i da mu se grob ne zna. Neki kažu da je poginuo na Solunskom frontu a neki da je završio u logoru Nađmeđer. Ja sam baš pregledala sve liste sa spiskovima logoraša, čiji je link postavio neko od forumaša, i nisam našla pradedu… 🙁 Strepim da je verovatno bio u dokumentaciji koja je izgorela, kako piše u članku o tom logoru a kako vidim i mnogi spomenici više ne postoje, oskrnavljeni su a deo groblja preuređen za šetalište pasa…
Zato hvala još jednom na pozivu, pridružiću se sigurno. 🙂
Srdačno,
Snežana
28. jul 2017. u 14:28
Branko Todorović
Eto onda, vidimo se tamo. U svakom slučaju, treba tragati, jer mnogo toga je i samo izgubljeno, i čeka nekoga da ga nađe. A ko traži, naći će. 😉
Srdačno,
Defendor
2. avgust 2017. u 21:48
Tijana
Poštovani, zanima me kako je nastalo moje prezime Šotić. Pozdrav!
15. avgust 2017. u 21:23
Eric Miroslav
Ja vec deset dana cekam da me registrujete…pa da povedem tri teme na forumu…Slava Mitrovdan,Popovo u Hercegovini i Erici….hvala
15. avgust 2017. u 22:23
Branko Todorović
Pa registrovali smo vas, Miroslave. Čim sam video vaš zahtev, prihvatio sam, i to je bilo u roku od maksimalno par sati. 🙂
Sad je potrebno da se prijavite i javite na zbog vas otvorenu temu. 😀
15. avgust 2017. u 23:38
Eric Miroslav
Ok probacu…pisalo je ds sacekam drugu poruku u email…i ja cekam…videcu ujutru….izvinjavam se ako delujem malo neozbiljno… 🙂
16. avgust 2017. u 09:16
Branko Todorović
Nema potrebe za izvinjavanjem. 🙂
Vidimo se na forumu. 😉
16. avgust 2017. u 12:15
vojislav ananić
Kako su formirana Srpska prezimena
Prezimena u srpskom narodu su brojna i raznovrsna. Stvarana su u različitim političko-istorijskim i društveno-ekonomskim uslovima. Postojalo je više različitih načina (principa) za njihovo formiranje. Posebnu grupu srpskih prezimena sačinjavaju ona, koja su stvorena pomoću nastavaka – ović, ević ili – ić. Prezimena sačinjena na ovaj način, po pravilu, sadrže tri elementa: prezimensku osnovu, prisvojni dodatak – ov ili – ev i deminutivni nastavak- ić. Prezimenska osnova može da bude različita. Najćešće je to lično ime rodonačelnika određene familije. U najvećem broju slučajeva to je očevo, djedovo ili ime nekog drugog muškog pretka u direktnoj liniji srodstva. Pobočna linija srodstva, javlja se samo u izuzetnim slučajevima. “Osnivač prezimena” ne mora uvek da bude krvni srodnik. Ponekad to mogu da budu i druga lica (usvojitelj, staratelj, dobročinitelj i dr). Jedno od tipičnih prezimena ove grupe jeste patronim Jovanović. Za njega se smatra da je najčešće (ili jedno od najčešćih) i najtipičnijih srpskih prezimena. Prezimensku osnovu Jovanovića čini rodonačelnikovo lično ime Jovan. Na njega je dodat posesivni nastavak -ov, koji označava pripadanje. Potom je pridodan i deminutivni nastavak – ić, koji znači maleni, mladi.
Prema tome, u konkretnom slučaju Jovanović je “Jovanov mladenac, mali, tj. sin, potomak.” Osim nastavka -ov, primjenjuje se i prisvojni dodatak – ev, koji ima isto značenje. Koji će nastavak biti primjenjen zavisi od ličnog imena od koga se formira prezime. U slučaju da se rodonačelnik određene familije zvao, na primjer Radić, primjeniće se prisvojni nastavak -ev, a potom i deminutivni dodatak – ić. Tako je nastalo prezime Radičević. Osim ličnog imena, prezimensku osnovu mogu da čine i drugi faktori. Najčešće se javljaju: zanimanje rodonačelnika određene familije (kovač, kolar), njegove lične osobine (ćosa, brka), etnička pripadnost (Bugarin, Ciganin), vojno zvanje (kaplar, kapetan), crkvena jerarhija (pop, klesar), mjesto odakle je doseljen (Erdelj, Srem) itd. I u ovim slučajevima prezimena se izvode po istom principu, kao i kada je u pitanju lično ime. Stoga se u konkretnim uslovima javljaju prezimena: Kovačević i Kolarević, Ćosović i Brković, Bugarinović i Ciganović, Kaplarević i Kapetanović, Popović i Klisarević, Erdeljanović i Sremčević, itd. Ponekad se odstupa od ovog “uobičajenog” načina građenja prezimena i ona se formiraju po “skraćenom postupku”. U tom slučaju se izostavlja ovaj srednji element (prisvojni pridjev – ov ili – ev) i odmah se dodaje deminutivni dodatak – ić. Tada se umjesto uobičajenih prezimena Jovanović, sreće skraćeni oblik Jovanić, Stamenović – Stamenić, Bojanović – Bojanić, itd. Skraćena prezimena su skoro pravilo, kada se izvode iz hipokoristika (ime od mila) i to u onim sredinama gdje se ona završavaju na – a (npr: Đura, Pera, Jova). Tada se javljaju prezimena Đurić, Perić, Jović. To je slučaj i sa muškim ličnim imenima (kao osnovom prezimena) kada se mijenjaju po takozvanoj ženskoj deklinaciji: Ivo,e; Luka,e; Nemanja,e, itd. U sredinama gdje se hipokoristična imena završavaju na – o (tzv. “erski krajevi”) – Đuro, Pero, Jovo, u prezimenima su sadržana sva tri spomenuta elementa. U ovom slučaju javljaju se prezimena Đurović, Perović, Jovović. Kada su u pitanju matronimi (prezimena nastala po ženskom pretku), “skraćena procedura” predstavlja opšte pravilo. Na žensko lično ime dodaje se samo deminutivni dodatak- ić i prezime je gotovo. Ovaj princip dosljedno se primjenjuje i kada su u pitanju izvorna narodna imena i kalendarski antroponimi. Od nekih slovenskih imena izvedena su prezimena – Zorić (Zor(a)+ić – Zorić), Višnjić, Nadeždić i druga, a od kalendarskih – Sarić (Sar (a)+ić – Sarić), Marić, Femić i druga. Ovo je samo jedan od načina za formiranje srpskih prezimena. U srpskom imenoslovu postoji još različitih obrazaca za njihovo stvaranje. Osim toga, on nije svojstven samo Srbima, već ga koriste (u manjem ili većem obimu) i ostali slovenski narodi. Ova vrsta prezimena frekventna je i kod Hrvata jer su gotovo identična sa srpskim, s tim što se kod njih češće sreću skraćeni oblici prezimena – Ivanić, Radić, Pavletić, itd. Kod slovenskih prezimena (Primkov Slovenčev) javlja se na kraju prezimena – ch, s obzirom da Slovenci nemaju glas – c (Filipchich, Kovachich, Kocijanchich). Rusi na ovaj nacin grade svoje tzv. “srednje prezime”. Ono se javlja između ličnog imena i prezimena i izvodi se od očevog imena. Na primjer, Anton Pavlovič Čehov. Ovaj način za pravljenje prezimena koriste i ostali Slaveni, ali u znatno manjoj mjeri.
Bez obzira što ovu vrstu prezimena imaju i ostali slovenski narodi, ona su u srpskom narodu najčešća i najbrojnija. Zbog toga ona uveliko asociraju na “Srbe i srpstvo”, a neki ih doživljavaju i kao sastavni dio srpskog nacionalnog identiteta. To je bio razlog što je tuđinska vlast pod svojom jurisdikcijom nastojala da kod Srba eliminiše (ili bar smanji) ovu vrstu prezimena “koja su odisala na srpstvo i slavenstvo”. Pri tome su korištene razne metode. Prilikom vođenja službene administracije (matične knjige i druga oficijelna dokumenta), prezimena na – ić su izbjegavana i potiskivana na razne načine. Vlasti su 1817. godine izdale naređenje, po kojem Srbi u Austriji nisu smeli da nose prezimena sa završetkom na -ić, što je na području Ugarske posebno strogo provođeno. Ovom naredbom odstranjen je deminutivni prezimenski dodatak – ić. Njegovim izostavljanjem kod tzv. “potpunih prezimena”, koja sadrže sva tri spomenuta elementa, uz prezimensku osnovu ostaje samo prisvojni dodatak – ov ili – ev, na koji se prezime sada i završava. Sada se umjesto uobičajenih prezimena Jovanović, Radičević, Kovačević, Kolarević, javljaju oblici Jovanov, Radičev, Kovačev, Kolarev, itd. Kod prezimena gdje je deminutivni dodatak – ić direktno pridodat na prezimensku osnovu (izostavljanjem prisvojnog nastavka -ov ili – ev), zabranjeni prezimenski dodatak – ić zamjenjivan je sa nastavkom – in. Ovom prilikom se umjesto prezimena Jović, Glišić, Lazić, javljaju slična, ali ne i ista, izmenjena prezimena Jovin, Glišin, Lazin, itd. Prezimena koja se nisu završavala na – ić nisu menjana, a bilo je i takvih, kao i u ostalim srpskim sredinama. Ovim se ujedno objašnjavaju i neki drugi važni momenti u srpskoj patronomiji.
Postojanje prezimena sa pejorativnim prizvukom, u srpskom narodu. Naime, strani državni činovnici su često kao oficijelna prezimena Srba, upisivali njihove lične ili porodične nadimke. Pritom su kao prezimena beležili i one nadimke koji su imali pogrdno i uvredljivo značenje za svoje nosioce. Tako su nastala prezimena: Nakarada, Klipa, Ušljebrka, Nepergaća, Poplašen… Postojanje izvjesne razlike između prezimena Srba u Srbiji, sa prezimenima Srba van nje. Tuđinska vlast vodila je svoju administraciju, u okviru koje je u službena dokumenta upisivala i prezimena Srba, ali u skladu sa svojim interesima i tendencijama. S druge strane, prezimena Srba u Srbiji ustrojila je srpska vlast u svojoj državi. Ona je to učinila u skladu sa srpskom narodnom tradicijom i nacionalnim interesom. Tretman organa vlasti prema srpskim prezimenima, nije bio svuda isti u austrijskoj carevini. Postojala su manja ili veća odstupanja, od najnižih do najviših organa vlasti. Odstupanja su bila naročito izražena kod normativnog akta kojim su Srbima zabranjivana prezimena na – ić. Spomenuta odredba najdoslednije je ispoštovana u Banatu, s obzirom da su ova prezimena, na ovom području svedena na najmanju moguću meru (skoro da ne postoje ili su izuzetno retka). Uprkos pokušaju vlasti da eliminiše prezimena na – ić, Srbi se nisu tako lako odvajali od svojih tradicionalnih prezimena. Ona su u matične knjige i druga državna dokumenta upisivana bez – ić, ali su u crkvenim knjigama i međusobnim odnosima Srba korištena u svom izvornom obliku. O tome svjedoče i razni zapisi i dokumenta: prezimenom Adam, dok su se u crkvenim matičnim knjigama dugo vodili kao Adamović.
Posle ujedinjenja i stvaranja države SHS 1918. godine, dolazi do izvjesnih promjena u srpskim prezimenima. Neke familije svom prezimenu dodaju karakterističan prezimenski nastavak – ić. Naravno, pod uslovom da im se dotadašnje prezime nije završavalo na ovaj način. Ova pojava bila je prisutna na čitavom srpskom etničkom prostoru. Ona je bila zapažena i među našim poznatim kulturnim i javnim radnicima. Familija Kamenko potiče iz Like (Jošan kod Korenice i Škre kod Otočca), a ima je i na Kordunu (Bović kod Vrginmosta). Dvadeset godina neki njeni članovi kolonizovani su u Makedoniju (okolina Skoplja). Tada su svom prezimenu dodali nastavak – ović i tako postali Kamenković. Posle protjerivanja iz Makedonije (1941. godine nastanili su se u Jagodini i Beogradu gdje i danas žive kao Kamenkovići. Ovo su samo neki, od brojnih primjera koji su postojali. U “posrbljivanju” svojih prezimena dodavanjem spomenutog patronimskog dodatka, prednjačili su Srbi iz Vojvodine.
Posebnu grupu srpskih prezimena na – ić čine ona prezimena u čijoj se osnovi nalaze prezimena (ili imena) stranog (nesrpskog) porekla. Ona su modifikovana (prilagođena srpskoj sredini) i na njihovu osnovu pridodati karakteristični prezimenski dodaci – ović, – ević ili – ić. Nastajala su u različitim vremenskim i društveno-istorijskim uslovima. Tako su nastala i prezimena nekih poznatih naučnika koji su živjeli i radili u srpskoj sredini. Razlozi njihovog nastanka su brojni i raznovrsni. Identifikacija sa sredinom (srpskom) u kojoj su živjeli bio je jedan od bitnih razloga. Bračnim vezama dolazilo je do asimilacije nesrpskog življa sa Srbima, što je imalo za posledicu (vrlo često) posrbljivanje njihovih stranih prezimena. Dodavanjem spomenutih prezimenskih nastavaka svojim nesrpskim prezimenima neki su manifestovali svoju odanost prema srpskom narodu sa kojim su živeli. Pored spomenutih, postojali su i mnogi drugi faktori. Prezimena ove vrste ima više i ona potiču iz različitih etničkih i vjerskih konfesija. Kosta Sreplović (1836-1872) je poznati srpski arhitekta, a Mihailo Valtrović (1839-1915) je bio profesor Velike škole, upravnik Narodnog muzeja i osnivač Srpskog arheološkog društva u Beogradu. Oni su svojim djelima zadužili srpsku nauku i srpski narod. Njihova prezimena su germanskog (nemačkog) porekla i u svom izvornom obliku glase Srepl i Valter. Sličnih primjera ima još u Srbiji: Ostermanović, Braunović, Kaclerović, Orajnerović, Sternić u Beogradu, Smelcerović u Leskovcu, Veberović na Ubu, itd. Osim u gradovima, ova vrsta prezimena javlja se i u pojedinim selima u Srbiji: Pruderović u Majuru u Mačvi, Šaćerović u Ušću kod Obrenovca, Laudanović u okolini Gornjeg Milanovca, itd. Albahari je staro i (relativno) često jevrejsko prezime. Koriste ga i Sefardi i Aškenazi. Sreće se i u našoj sredini. U Beogradu postoji i nekoliko porodica sa prezimenom Albaharević. U prezimenima nastalim na ovaj način sreću se i hungarizmi (mađarske riječi). Sabo je mađarska riječ koja označava krojača. Od nje je napravljeno srpsko prezime Sabovljević. Širom Srbije postoji više familija sa ovim prezimenom, koje međusobno nisu u srodstvu. Više starih beogradskih porodica (koje u njemu kontinuirano žive još od prošlog veka) prezivaju se Sabovljević. Od mađarskih reči različitog značenja izvedeno je još ovakvih prezimena: Kočijašević, Šekerušević, Gombarević, Vargić, itd. U prezimenima iz ove grupe javljaju se i albanske reči. Sreću se najviše u prezimenima u Crnoj Gori: Kastratović, Zogović, Ljumović, Pljakić, Burmazović, itd.
Nažalost, ponekad i ponegdje, čuju se mišljenja da prezimena koja se ne završavaju na – ic “nisu srpska”, pa čak i da “oni koji se ne prezivaju na – ić nisu Srbi!?” Ovakva mišljenja su netačna, nenaučna i nacionalno štetna. Ona ugrožavaju etničko jedinstvo i nacionalnu homogenost srpskog naroda. Na sreću, ona su usamljena i uglavnom potiču od nedovoljno obaveštenih i neupućenih osoba. Ponekad i od zlonamernih. S druge strane, brojnost i raznovrsnost srpskih imena i prezimena, kao i načini njihovog stvaranja, predstavljaju bogatstvo srpskog nacionalnog onomastikona. I ona su jedan od dokaza duhovnog bogatstva srpskog naroda.
T. PAVLOVIĆ
31. avgust 2017. u 22:42
Matic Zoran
Postovani,
do sada neznam pravo poreklo prezimena MATIC, poticemo iz sela Kruscica..kod godeceva sa reke Varda je isto u blizini…Sveti Nikola je nasa slava a ima nas i oko Valjeva.
Zahvaljujem se unapred i pozdrav
ZM
1. septembar 2017. u 05:18
vojislav ananić
Poreklo srpskih prezimena
Najbrojnija grupa srpskih prezimena su prezimena stvorena pomoću nastavka -ović, -ević ili samo -ić. Prezimena iz ove grupe obično sadrže prezimensku osnovu, prisvojni nastavak -ov ili -ev i deminutivni nastavak -ić. Za prezimensku osnovu se obično uzimalo ime rodonačelnika familije (ime oca, dedovo ime, usvojitelja ili slično, ali skoro uvek po muškoj liniji). Tako na primer, u prezimenu Milanović, prezimensku osnovu čini ime osnivača familije (Milan), na koju je dodat posesivni nastavak -ov koji označava pripadanje. Na kraju se nalazi deminutivni nastavak -ić koji znači maleni. Tako bi prezime Milanović u prevodu značilo Milanov sin ili Milanov mali potomak. U zavisnosti od ličnog imena, prisvojni natavak može biti i -ev (Petričević).
Za prezimensku osnovu se pored imena osnivača familije može uzeti i neka druga osnova. Na primer zanimanje rodonačelnika (kovač – Kovačević), zvanje (kapetan – Kapetanović, pop – Popović), nacionalna pripadnost (Bugarin – Bugarinović), njegove lične osobine ili mesto odakle je došao.
Prezimena se mogu formirati i po skraćenom postupku, bez nastavka -ov. U tom slučaju od imena Milan postaje prezime Milanić, od imena Dejan nastaje prezime Dejanić. Ovakav način formiranja prezimena se koristi skoro uvek kada se ono gradi od muškog imena koje se završava na -a (Pera – Perić). Kada su u pitanju prezimena nastala po imenu ženskog pretka, ovo pravilo se skoro uvek primenjuje (Mara – Marić, Višnja – Višnjić).
Iako je i ovakav način građenja prezimena karakterističan i za Hrvate i Slovence (pa i Ruse), prezimena formirana pomoću nastavka -ov i -ić su karakteristična za Srbu jer su najbrojnija. Kod Hrvata su prezimena formirana više na skraćeni način, dok Slovenci nemaju glas -ć pa se njihova prezimena završavaju na -č. S obzirom da je nastavak -ić asocirao na nacionalnu pripadnost, austrijske vlasti su 1817 .godine donele zakon kojim je Srbima zabranjeno da nose prezimena sa nastavkom -ić. Ova naredba je naročito strogo sprovođena u Mađarskoj, pa tako danas u Vojvodini imamo veliki broj Srba čija su prezimena bez nastavka -ić. (Kovač, Kolarev). Slično je i u jugoistočnoj Srbiji gde su Bugari za vreme okupacije, Srbima iz knjiga brisali nastavak -ić. Kod prezimena koja su formirana na skraćeni način, bez nastavka -ov, nova prezimena su formirana tako što je nastavak -ić menjan nastavkom -in (Glišić – Glišin). Tako su u Banatu prezimena sa nastavkom -ić skoro potpuno iskorenjena. Ipak, Srbi se nisu tako lako odvajali od svojih prezimena. Iako su u zvaničnim knjigama imali prezimena bez nastavka -ić, u crkvenim knjigama i međusobnoj komunikaciji koristili su tradicionalna prezimena. Nisu retka ni prezimena sa uvredljivim značenjem jer su strani činovnici često kao prezimena Srba u knjige upisivali njihove nadimke pa i one koje imaju ponižavajuće značenje (na primer Nakarada).
Posebnu grupu prezimena čine prezimena koja za osnovu imaju strano ime. Tako je od jevrejskog prezimena Albahari nastalo prezime Albaharević, od mađarskih imena nastala su prezimena Kočijašević, Vargić, a albanske korene imaju na primer Kastratović i Zogović.
Izvor: Internet
1. septembar 2017. u 11:03
vojislav ananić
Kada su počela da se koriste prezimena?
20/01/2017, 13:16
Povezane objave
Svako od nas ima ime i prezime, s tim što nam ime (uglavnom) smišljaju roditelji, dok prezime dobijamo samim rođenjem. Ali od kad prezimena postoje?
Prezimena doživljavamo kao nešto što je sasvim prirodno – a u različitim delovima planete, u različitim kulturama i državama ona su nastajala na najrazličitije načine.
Istorija prezimena – pre nove ere
Prezimena svoje najranije poreklo vode iz Kine, gde je, prema legendi, počeo da ih upotrebljava Car Fu Ksi još 2852. godine pre nove ere. Administracija je u to vreme uvela sistem imena kako bi olakšala popis stanovništva i lakše prikupila informacije.
Prezimena u Kini su u početku uzimana po ženskoj liniji (matronimi), ali je to promenjeno kada je na vlast došla Šang dinastija (1600 – 1046. godine pre nove ere).
Za razliku od Kine, Japan je prezimena uveo tek u 19. veku – bar za celokupno stanovništvo, jer je aristokratija i pre toga imala prezimena, kako bi se razlikovale plemićke porodice.
U vreme Antičke Grčke, prezime je predstavljalo mesto odakle neko potiče – što potvrđuju i imena poznatih grčkih filozofa iz tog vremena: Tales iz Mileta, Heraklit iz Efesa i drugi. Kasnije je ovo promenjeno, pa su počela da se koriste tipična prezimena, ali i patronimi “sin od” ili drugi oblici prezimena koji upućuju na to da se prezime prenosi po muškoj liniji.
U Rimskom carstvu je postojao je potpuno drugačiji sistem davanja imena deci, pa su tako postojala tri imena (tria nomina). Prvo je bilo preanomen – koji su birali roditelji, drugo gens – najsličnije današnjem prezimenu, ali se odnosilo i na klan ili pleme, pa čak i na ceo region, dok je treće ime bilo cognomen – nadimak koji je omogućavao da se po imanu razlikuju oni koji imaju isti preanomen i gens.
Prva prezimena u Evropi
Od svih naroda u Evropi prvi koji su počeli da koriste porodična imena koja su se prenosila sa kolena na koleno bili su Irci, a prvo prezime je bilo “O Cleirigh” koje potiče iz 916. godine. Simbol O, koji se ponekad pisao i kao Ua ima značenje “unuk/unuk od”, dok se danas piše kao “O’ “. Ovo nije jedini prefiks koji se koristi pored prezimena, pa tako postoji i” Mac/MC” što znači “sin od”, za ćerke se dodaje “Nic”, a za supruge “Mhic”.
Ekspanzija prezimena u Evropi počela je u 17. veku, a posebnom tokom širenja imperijalizma – kada je ovaj način imenovanja počeo da se širi i izvan Evrope.
Postoje zemlje koje su prilično kasno uvele ovaj običaj, pa se među njima nalazi Holandija, koja je praksu korišćenja prezimena počela 1811. godine, dok se u Japanu to dogodilo 10-tak godina kasnije, na Tajlandu 1920. godine, a u Turskoj, zahvaljujući reformama Kemala Ataturka – 1934. godine.
Konvencijom Ujedinjenih nacija o zabrani diskriminacije nad ženama 1979. godine usvojena je odluka da i muškarac i žena prilikom stupanja u brak imaju jednaka prava prilikom izbora prezimena, pa tako muškarac može da uzme ženino prezime i obrnuto, ali i oboje mogu sačuvati svoje.
Izvor: Internet
4. septembar 2017. u 18:20
vojislav ananić
Predavanje “Srpska prezimena i krsne slave u Hrvatskoj”
Dvije trećine prezimena završava na “ić”
Osnova prezimena može biti različita, a najčešće je to lično ime rodonačelnika određene familije. Osim toga, prezimena se grade od muških i ženskih imena, od naziva zanimanja, od imena životinja i drveća, od neke izrazite ljudske osobine ili mane
– Postoji preko 50.000 srpskih prezimena, od čega dvije trećine završava na – ić, a najčešća su Jovanović, Popović i Petrović, moglo se čuti na predavanju “Srpska prezimena i krsne slave u Hrvatskoj” koje je u dvorani “Prosvjete” u Zagrebu, 28. oktobra održao historičar Ognjen Šekuljica.
Govoreći o prezimenima i njihovom korištenju, Šekuljica je naglasio razlike koje postoje u prezimenima u Srbiji, krajevima koji su bili pod tuđinskom vlašću i drugdje. Ova prva formirala je srpska vlast u skladu s narodnom tradicijom, dok su ove potonje formirale strane vlasti koje su imale interes da otežaju ili onemoguće očuvanje identiteta.
– Austrija je od početka 19. vijeka administrativnim putem zabranjivala postojanje prezimena sa nastavkom – ić, pa u Dalmaciji, ali i drugim dijelovima Hrvatske ima manje takvih prezimena, rekao je Šekuljica i dodao da se i u novije vrijeme administrativnim putem, odnosno pogrešnim upisom u rodni list i druga dokumenta, mijenja porijeklo i prošlost nosilaca prezimena.
Prezime po mani
Osnova prezimena može biti različita, a najčešće je to lično ime rodonačelnika određene familije. Osim toga, prezimena se grade od muških i ženskih imena, od naziva zanimanja,
od imena životinja i drveća, od neke izrazite ljudske osobine ili mane, od naziva nekog naroda, od naziva grada ili pokrajine, od imena neživih stvari ili pojmova stranog porijekla, kao i od vojnog ili svešteničkog čina, rekao je Šekuljica. On je podsjetio na prezime Četnik koje je proisteklo iz naziva za komite u Makedoniji ili iz zvanja komandira čete. Prezime Popović, često je kod porodica koje su generacijama davale sveštenike.
– Istraživanja prezimena, pogotovo ako imaju netipično porijeklo često su vrlo zahtjevna, rekao je i dodao da je Jovan Cvijić kad je bio na čelu Srpske akademije nauka i umetnosti u svoje vrijeme plaćao sveštenike i studente da, svatko u svom kraju, prikupljaju podatke o preizmenima, narodnim običajima i predanjima, ali da je nakon njegove smrti to prestalo i time se bave brojni pojedinci i institucije, ali svatko posebno.
Govoreći o slavi kao pravoslavnom običaju slavljenja porodičnog sveca, Šekuljica je rekao da se taj običaj najviše povezuje sa Srbima, iako neki slični običaji postoje i u dijelovima Makedonije i Bugarske, ali i kod katolika u Boki Kotorskoj, Konavlima, južnoj Hercegovini, Dalmaciji i Bosanskom Grahovu, pa i kod Albanaca katolika.
O porijeklu slave postoji nekoliko teorija, pa neki autori smatraju da je slava ostatak slavenskog paganizma koji je imao veliki broj bogova prije usvajanja kršćanstva, pa običaj slave najvjerovatnije predstavlja zamjenu porodičnog, odnosno rodovskog poganskog zaštitnika kršćanskim svetiteljem zaštitnikom.
Drugi vjeruju da su Srbi usvojili ovu tradiciju u vrijeme pokrštavanja, negde krajem 9. vijeka kada se sam dan masovnog krštenja uzimao kao dan sveca zaštitnika, a ima i tvrdnji da je svako pleme usvojilo svog zajedničkog zaštitnika, kao i da slava samo predstavlja sveca koji je zamijenio prethodnog poganskog boga-zaštitnika.
Najčešće slave
Pouzdano se zna da je slava vezana uz Svetog Savu koji je uveo taj obred na liturgijskoj osnovi izvedenoj iz teza da je porodica crkva u malom, gdje otac porodice predstavlja vladiku i sveštenstvo, a ostali članovi porodice vjernike. Od vremena Svetog Save taj obred i običaji koji ga prate postepeno se širio, ali i mijenjao i sve manje sadržavao duhovnu komponentu. – Tako danas malo tko izgovara tropar, crkvenu pjesmu koja se razlikuje od sveca do sveca, a skromnu trpezu uz slavski kolač i koljivo zamijenile su bogate trpeze, bilo mrsne, bilo posne, pri čemu se domaćice takmiče koja će imati bolje posluženje ili veći broj kolača, a gosti se prejedaju.
Pored porodične slave, postoje i crkvene, gradske i seoske, plemenske, pa i stranačke ili zanatlijske slave, s tim da su ove uvedene kasnije.
Najčešće slave su Sveti Nikola (19. decembra), Đurđevdan 6. maja, Sveti Jovan Krstitelj ili Jovanjdan – 20. januara, Mitrovdan 8. novembra i Aranđelovdan, 21. novembra. Uz te krsne slave, slave se i Sveta Petka koju uglavnom slave žene i Sveti Sava koji je slava učenika, škola i prosvjetnih organizacija.
– Iako je Nikoljdan najčešća srpska slava, nju ipak ne slavi 70 posto Srba kako se priča, već negdje iznad 40 posto, rekao je Šekuljica.
Nenad Jovanović
Pokrajine
Broj 568
Tagovi: pokrajine
Datum objave: 06.11.2010.
Izvor: Tjednik Novosti
11. septembar 2017. u 07:31
vojislav ananić
PREZIMENA IZ IMENA PETAR
PIŠE: Živko Bjelanović
Septembar 2016.
Moj je korpus tek deseti dio antroponimskog gnijezda nastalog variranjem ličnog imena Petar. Toliko je mnoštvo antroponima posljedica kulta apostola Petra u kršćanskom svijetu, ali i mitološkog vjerovanja roditelja da će im svetačko ime štititi potomke na putu kroz život
1. Zajedničke osobine
Najznačajnija je zajednička osobina prezimena koja će se naći u ovom članku da im se u osnovi nalaze lična imena tvorena istim tvorbenim načinom od ličnog imena Petar. To su: Pećo, Pejo, Peko, Pele, Pero i Pešo. Kao što kazuje njihova forma, sva su ova imena nastala pokraćivanjem ličnog imena Petar i sva su dvosložne postave. Ostale osobine koje imaju kao pokraćenice neću spominjati. U strukturi ponekog prezimena (npr. u prezimena Peurača) može se jasnije nazrijeti stvarna vrijednost glavnog dijela njegova izraza tek kad mu se opišu svi signali u prezimenskoj postavi.
Druga im je zajednička osobina u izravnoj vezi s činjenicom da sva ova prezimena pripadaju gnijezdu ličnog imena Petar. Po tome im je prvotno značenje svedeno samo na značenje koje je svako ovo prezime moglo imati u trenutku nastanka izvođenjem od ličnog imena čovjeka prema kojemu je nazvano njegovo potomstvo.
2. Prezimena tipične forme
Tipične forme jesu ona prezimena koja završavaju na -ić. Iz ovoga gnijezda to su: Pećinić, Pekić, Pelajić, Perić i Pešić. Od njih su posebno interesantni Pećinić i Pelajić jer im se ispred prezimenskog nastavka nalazi osnova izvedena od pokraćenica Pećo i Pele. Zbog toga prezime Pećinić ni u kojem slučaju ne treba dovoditi u vezu s imenicom pećina značenja “spilja”. U drugoga je prezimena osnova proširena sufiksom -aja, pa je po tvorbenoj strukturi prezime Pelajić slično prezimenima Ležajić, Runjajić i Stegnjajić. Segment ispred -ić svih ostalih prezimena iz ove skupine neproširena je pokraćenica: Peko (u Pekić), Pero (u Perić) i Pešo (u Pešić).
3. Prezimena forme ličnog imena
Prezimena Perica, Pešelj, Pešut i Peurača postala su prezimenima prijelazom iz jedne vrste u drugu vrstu vlastitog imena, mada je ovakav karakter njihove forme očigledan samo u prezimena Perica. Ostalim je prezimenima zamagljeno porijeklo od ličnog imena i to izvođenjem pokraćenica neplodnim sufiksima -elj, -ut -ača, a u prezimena Peurača još i zamukivanjem konsonanta /j/ između vokala /e/ i /u/. Neprozirnost u nastanku njihove forme od ličnog imena ima za posljedicu da prezimena Pešelj i Peurača variraju na segmentalnoj razini kao Pešolj ili Purača, a prezime Pešut sad s dugim, sad s kratkim izgovorom završetka -ut varira u akcenatsko-kvantitetskom dijelu forme.
4. Značenjski sadržaj
Kao sva ostala prezimena ni ova tvorena od imena Petar nemaju osim funkcije da uz lično ime budu u imenskoj formuli znakovima za identifikaciju nikakav značenjski sadržaj u današnjoj komunikaciji. Za razliku od prezimena nadimačkog porijekla upravo opisana prezimena nisu imala bogatiji sadržaj ni na samom početku, dakle u vrijeme kad su nastala prije nekoliko vjekova. U ovom bi se smislu moglo samo reći da su u vremenu nastanka nešto bogatiji značenjski sadržaj imala tek ona prezimena kojima je u osnovi lično ime slojevitije strukture, kao npr. Pećinić, Pelajić ili Peurača. U postavama im signali sugeriraju da su ljudi po kojima se prezivaju njihovi sadašnji potomci u Korlatu, Lišanima Ostrovačkim ili u Muškovcima bili u svojoj sredini davno nekad već obilježeni kakvom prepoznatljivom osobinom.
5. Završna napomena
Desetak ovdje opisanih prezimena dio su korpusa od osamdesetak antroponima koliko sam ih našao na svom terenskom istraživanju i zabilježio ih u rječniku antroponima Bukovice zajedno s ličnim imenima, muškim (Pecika, Pečar, Pećar, Pekota, Pepac, Peran, Peronja, Perota, Pešurda, Petrašin, Petrina itd. te ženskim (Peka, Pekeša, Perankula, Perina, Perkača, Perova, Petrica, Petrovka itd.), s porodičnim nadimcima (Pecotići, Pejići, Pelići, Peranovi, Perišini, Perkići, Pešići, Petrovići itd.) ili s ličnim nadimcima (Pečonja, Perero, Perjan, Perlina itd.). Moj je korpus tek deseti dio antroponimskog gnijezda nastalog variranjem ličnog imena Petar. Toliko je mnoštvo antroponima zasigurno posljedica kulta apostola Petra u kršćanskom svijetu, ali i mitološkog vjerovanja roditelja da će im svetačko ime štititi potomke na putu kroz život. Od ličnog su imena nastajali različitim načinima tvorbe antroponimi svih ostalih vrsta. Kako kazuju primjeri iz rječnika iz kojih sam ispisivao građu, najizdašnije baze za nove tvorbe bile su dvosložne pokraćenice kakve su i u ovih desetak prezimena Bukovice.