Ženske osnovne škole 1852-1914. godine u Beogradu

Razvoj ženskih osnovnih škola, prema podacima iz Državnih šematizama sa kalendarom, počinje prilično nejasno.
Pominju se učiteljice, ali nije jasno označeno u kojoj su školi radile.

Od školske 1851/1852. godine se pominju učiteljice u varoši Beograda, da bi tek 1859/1860. bilo jasno označeno da postoji ženska škola kod Velike crkve. Od školske 1872/1873. škola menja ime u Kod Saborne crkve i to ime trajno zadržava.

Početno je to jedina ženska škola, a druga počinje sa radom 1855/1856. godine u predgrađu Terazijama. Ta škola sledeće godine menja naziv u školu na Terazijama i taj naziv će trajno zadržati.

1859/1860. školske godine se osnivaju još dve ženske osnovne škole – na Dorćolu i na Vračaru.

Ukupno šest ženskih osnovnih  škola se postiže kada se 1864/1865. Otvaraju škole na Jaliji i u Paliluli.

Ubrzo, otvara se i škola na Savi, 1868/1869. Već sledeće godine dolazi do nove promene, podele škole na Vračaru na dve, nadležne za Istočni i Zapadni Vračar. Te nazive će trajno zadržati.

Iz nepoznatih razloga škola na Zapadnom Vračaru nije na spisku škola 1875/1876. godine.

Tokom samo tri školske godine se pojavljuje škola u Zavodu za srpsku siročad, od 1878/1879. Do 1880/1881. Od jeseni 1880. se otvara škola u vežbaonici Više ženske škole.

Školska 1892/1893. je poslednja godina škole na Jaliji. Iste godine škola na Dorćolu je preimenovana u školu na Dunavskom kraju. Školske 1893/1894. Godine se otvara škola na Jaliji, koja je upisana samo još jednu godinu.

1895/1896. se otvara škola na Savincu, i postojaće pod tim nazivom do Prvog svetskog rata.

Od 1901/1902. nema škole na Savi sve do 1909/1910. školske godine.

Od 1903/1904. godine škola u vežbaonici Više ženske škole postaje škola u vežbaonici Ženske učiteljske škole. Iste godine se otvara prvo zabavište, na Istočnom Vračaru, koje je već sledeće godine preseljeno na Savinac.

Pred Prvi svetski rat se otvaraju nove škole – 1909/1910. Na Smederevskom drumu i naredne godine kod Spomenika (na Kragujevačkom drumu). Škola na Kragujevačkom drumu je pomenuta samo još jedne godine.

Osim navedenih, postoje i specijalizovane škole koje su pomalo nejasno navedene posle ženskih ali bez neke posebne oznake za vrstu.

Od 1901/1902. postoji škola u Zavodu gluvoneme dece Društva Kralj Dečanski, od 1910/1911. u Domu sirotne i napuštene dece, od 1911/1912. u Zavodu maloletnih osuđenika, i pred sam Prvi svetski rat, od 1913/1914. postoje škole u Domu za vaspitavanje maloletnika i u Čuvalištu Svete Jelene.

Beograd je Prvi svetski rat dočekao sa jedanaest ženskih osnovnih škola, četiri posebne škole, jednim zabavištem i jednim čuvalištem.

Po broju učiteljica, škole su stajale ovako:
Početno postoje samo tri učiteljice (prvobitno označene kao učiteljke) u varoši Beograda da bi se vremenom menjao između tri i četiri i kasnije zadržao na četiri.
Škola na Terazijama počinje sa jednom učiteljicom i povećava se do četiri.
Škole na Vračaru i Dorćolu takođe počinju sa po jednom učiteljicom. Škola na Dorćolu – Dunavskom kraju pre Prvog svetskog rata zapošljava devet učiteljica.
Podelom Vračara na Istočni i Zapadni se dobijaju dve škole sa po jednom učiteljicom. Tokom vremena, obe škole dobijaju po četiri učiteljice.
I škole na Jaliji i Paliluli počinju na isti način, sa po jednom učiteljicom. Palilulska škola ima do osam učiteljica, a Jalijska do dve.
Za samo dve godine koliko je upisana, škola na Čuburi ima jednu pa dve učiteljice
Savinačka škola započinje sa tri učiteljice i raste do osam.
Škola na Savi počinju na jednom učiteljicom i kasnije ima jednu ili dve.
Škola u vežbaonici Više ženske škole počinje sa dve učiteljice i ima najviše četiri.

Stanje kod posebnih škola je:
U Domu učiteljskog udruženja su tri učiteljice.
Zavod gluvoneme dece Društva Kralj Dečanski počinje sa dve i brzo raste na sedam učiteljica.
Dom sirotne i napuštene dece počinje sa jednom a kasnije zapošljava tri učiteljice.
Zavod maloletnih osuđenika (u Topčideru) ima jednu učiteljicu.

Zabavište na Savincu ima jednu zabavilju.

Čuvalište Svete Jelene – dve zaposlene (nije dat naziv zanimanja).
Može se pretpostaviti da je čuvalište služilo kao produženi boravak posle škole.

Izvor: državni šematizmi sa kalendarom Kneževine i Kraljevine Srbije, za period od 1852. do 1914. godine.

Muške osnovne škole u starom Beogradu.