PIŠE: Jovica Krtinić ([email protected])
Josip Slavenski se s pravom svrstava u red najvećih južnoslovenskih kompozitora 20. veka. U godini u kojoj se obeležava 70 godina od njegove smrti, portal Poreklo ekskluzivno objavljuje dosad nepoznate dokumente[1], koji će, nesumnjivo, ubuduće biti sastavni deo njegove bogate biografije.
Slavni kompozitor rođen je 1896. u Čakovcu od oca Josipa, pekara, i majke Julijane devojački Novak. Rođeno prezime bilo mu je Štolcer, koje je nosio više od 34 godine.
Prezime Štolcer odlučio je da promeni avgusta 1930. godine tako što je Upravi grada Beograda podneo molbu da njegovo prezime ubuduće bude dotadašnji umetnički pseudonim – Slavenski. Prethodno se ovaj kompozitor u Beogradu obreo 1924. godine, nakon kratkotrajne karijere nastavnika muzike u Zagrebu. U vreme podnošenja molbe za promenu prezimena bio je nastavnik u Drugoj muškoj gimnaziji i Muzičkoj školi. Takođe, te 1930. godine već je bio u braku sa Milanom dev. Ilić. Njih dvoje su se venčali na Ivanjdan (7. jula) 1927. godine po pravoslavnom obredu u Sabornoj crkvi u Beogradu[2]. Nažalost, nisu se ostvarili kao roditelji. Jedino dete (devojčica) koje su dobili, preminulo je nedugo posle rođenja[3]. Ovo je važno napomenuti jer je kao jedan od razloga za promenu prezimena Slavenski naveo brigu da potomstvu osigura autorska prava.
Da je Josip Slavenski promenio prezime 1930. godine nije bio nepoznat podatak. Međutim, do danas je bilo potpuno nepoznato da je Slavenski odlučio da promeni veru, tj. da iz katoličanstva pređe u pravoslavlje. Do čina preobraćenja došlo je 26. januara 1944. u okupiranom Beogradu, u Sabornoj crkvi. Kum na krštenju bio je Josipov dugogodišnji prijatelj, beogradski bankar Gojko Đermanović, a sveštenik koji je obavio čin bio je jeromonah Gorazd Dekleva. Iz izvoda za upisivanje lica obraćenih u pravoslavnu veru, pored podatka o datumu prvog krštenja u katoličkoj crkvi (13. maja 1896), saznajemo i da je preobraćenju prethodilo dobijanje odobrenja od Srpske pravoslavne crkve (dato 22. januara 1944). Konačno, iz ovog izvoda saznajemo i da je Slavenski za svoju krsnu slavu odabrao Đurđic, što je i slava porodice Ilić iz Kruševca iz koje je njegova supruga Milana.
Dok o kumu Gojku Đermanovića ne može da se nađe mnogo podataka (sem da je pre rata bio rizničar Rotarijanaca), o svešteniku Gorazdu Deklevi postoji obilje zanimljivih podataka, koji zaslužuju poseban članak.
Konačno, da li je Slavenski osim vere promenio i nacionalnu pripadnost? Jedino što se po ovom pitanju može pronaći jeste podatak objavljen u članku Ivane Stefanović „Čiji je Slavenski“ objavljen u Književnim novinama 15. oktobra 1981. godine. U tom članku, između ostalog, navodi da je „u kartonu Agencije za autorska prava zapisan kao Srbin“.[4]
PRILOZI:
Prilog 1: Molba za promenu prezimena
U molbi za promenu prezimena Slavenski je naveo sledeće:
Čast mi je zamoliti Upravu Grada Beograda da mi izvoli izdati odobrenje da svoje porodično ime:
ŠTOLCER zamenim svojim umetničkim pseudonimom: SLAVENSKI.
Razlozi koji me rukovode da tražim ovu promenu prezimena jesu ovi:
- Već petnaest godina ja stupam u javnosti ovde kao i u inostranstvu kao kompozitor pod imenom: JOSIP SLAVENSKI
- Sva moja muzička dela štampana su u izdanju firme: Schott’s Söhne, Mainz, Nemačka pod imenom Slavenski, što potvrđujem priloženim katalogom
- Priznanjem i legalizovanjem prezimena Slavenski ja bih želeo prema zakonu o autorskim pravima da osiguram svojim potomcima prava na moja dela.
Potrebna dokumenta da nema nikakvih prepreka za ovu zamenu prezimena podnosim (Krsni list, Uverenje statističkog odel.; Krivičnog odel.; Prvostepenog suda; Katalog svog izdavača).
- avgusta 1930. g. U Beogradu
Štolcer J. Josip
Nast. II muške gimnazije i Muzičke škole u Beogradu, Krunska 75
* * *
Odgovor Uprave Grada Beograda stigao je već 26. avgusta 1930:
UPRAVA GRADA BEOGRADA
Administrativno odelenje I.
I.Br. 13903.
- avgusta 1930. god.
Beograd
ŠTOLCER J. JOSIP, nastavnik druge muške gimnazije i muzičke škole u Beogradu, molbom svojom od 4. avgusta tek. god. br. 13903, molio je ovu vlast da mu se odobri promena porodičnog imena od Štolcer na Slavenski, koji je njegov pseudonim.
Ovu promenu porodičnog imena traži iz razloga što je stupio u javnosti kako ovde tako i u inostranstvu kao kompozitor pod imenom Josip Slavenski, što je sva svoja dela štampao pod imenom Slavenski, pa želi da prema zakonu o autorskim pravima osigura svojim potomcima pravo na svoja dela.
Ovo odelenje kao nadležna Upravna vlast uzela je u razmatranje njegovu molbu sa svima prilozima pa je našla da se Štolcer Josipu može odobriti promena porodičnog imena od Štolcer na Slavenski, pošto ispunjava uslove iz čl. 17. i 18. Zakona o ličnim imenima, te bi time mogao osigurati svojim potomcima pravo na njegova dela.
Sa izloženog na osnovu člana 17. i 18. Zakona o ličnim imenima, Administrativno odelenje Uprave grada Beograda
REŠAVA
Da se Štolcer J. Josipu, nastavniku ovdašnjem, odobrava promena porodičnog imena od Štolcer na Slavenski.
Rešenje mu saopštitii u prepisu na revers predati.
Taksa je plaćena.
Rešeno u Administrativnom odelenju Uprave grada Beograda, dvadeset šestog avgusta hiljadu devet stotina tridesete godine.
Delovođa – pisar,
Puniša Bojović, s.r.
Zastupa Upravnika grada Beograda,
INSPEKTOR
V. Ž. Micić, s.r.
Da je ovaj prepis veran svome originalu Uprava grada Beograda tvrdi po zvaničnoj dužnosti.
- Br. 13903
- avgusta 1930. godine
U Beogradu
Zastupa Upravnika grada Beograda
Inspektor
Potpisano V. Ž. Micić
Prilog 2: Izvod iz knjige obraćenih
Izvod iz knjige za upisivanje lica OBRAĆENIH u pravoslavnu veru Srpske pravoslavne crkve Saborne hrama Sv. Arhistratiga Mihaila u Beogradu za 1944. godinu.
Ime i prezime: Josif (Štolcer) Slavenski, komponist, profesor muzike, oženjen
Godina, mesec, dan i mesto rođenja: Čakovec, 11. maj 1896.
Ime, prezime i zanimanje roditelja: Štolcer Josip pekar i Julijana rođ. Novak
Kojoj je veri (veroispovesti) pripadao i kada je kršten: Rimokatoličkoj, Čakovec, 13. maj 1896.
Datum i broj odobrenja za prevod odnosno krštenje: A. E. M. br. 115, 22. januar 1944.
Godina, mesec i dan kad je, i hram u kome je prevod odn. krštenje izvršeno: 26. januar 1944. u Sabornoj crkvi
Novo ime: Josif
Ime i prezime sveštenika koji je prevod odn. krštenje izvršio: jerom. Gorazd Dekleva
Ime, prezime, zanimanje i mesto stanovanja kuma: Gojko Đermanović, direk. banke
Koju je slavu primio: Đurđic (Sv. Geogrije)
Da je ovaj izvod iz knjige za upisivanje lica obraćenih u pravoslavnu veru, crkve Saborne, hrama Sv. Arhistratiga Mihaila, u svemu veran svom originalu overavam svojim potpisom i crkvenim pečatom
Br. 237
- januar 1944. godine
U Beogradu
Paroh parohije V Saborne, jerom. Gorazd Dekleva
Prilog 3: Izvod iz kartoteke žitelja Beograda
IZVORI I NAPOMENE:
[1] Dokumenti su dobijeni zahvaljujući ljubaznosti Marine i Zoje Bojić iz Beograda, koje čuvaju deo zaostavštine Josipa Slavenskog. Ovim putem im izražavamo neizmernu zahvalnost što su dokumenta učinile dostupnim zainteresovanoj javnosti.
[2] Milana Slavenski, Josip, Muzička škola „Josip Slavenski“, Beograd, 2006, str. 83
[3] O nesrećnom ishodu rođenja deteta, koje je najverovatnije rođeno avgusta 1945. godine, zapis je ostavio Mirko Bojić, sestrić Milane Slavenski: „Odmah posle rata, Milana je morala imati 46 godina i dugo uopšte nije znala da je u drugom stanju, a rodila je kćer, nedonošče. Dali su joj ime Vesna. Josip je načisto poludeo od sreće. Kupovao je za bebu knjige, školske i ostale. Na knjigama je pisao njeno ime. Ali beba je vrlo brzo umrla. To je bilo strahovito tužno. Ujna Mari mi je pričala o toj sahrani, Josip je nosio mali kovčeg u rukama“.
[4] https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00201_19811015|page:35|query:%D1%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BF%20%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D1%83%D0%BC%D1%80%D0%BE
Milana Slavenski, Radivoje Ilić (1872-1956), objavljeno u časopisu Sinteza, broj 6, Kruševac, 1972, str. 101-108
Istorijski arhiv Beograda, Digitalni repozitorijum, Uprava grada Beograda – Kartoteka žitelja grada Beograda i Zemuna
Komentari (0)