Ovo je mali onomastički ogled o ličnim imenima u Srbiji, na primeru jednog velikog državnog preduzeća koje ima svoje podružnice na području cele Srbije, pa utoliko predstavlja „državu u malom“ i odličan je primer za analizu.
Od velikog broja zaposlenih muškog pola, obrađen je uzorak od oko 7700 ljudi (ili, sasvim precizno, 7698) i čine ga zaposleni Srbi, jer mi je cilj istraživanja bio pregled imenoslova kod Srba u Srbiji. S obzirom da se preduzeće prostire na celoj državnoj teritoriji, naravno da u njemu ima i priličan broj zaposlenih koji nisu srbske narodnosti, ali kako bi istraživanje bilo usmereno samo na jedan narod, to nisam uzimao u obzir njihova imena. U istraživanje nisam uzeo ona lica čija imena jasno ukazuju da se radi o drugoj narodnosti (Mađari, Slovaci, Rumuni, Bugari, Albanci, muslimani iz Stare Raške i Polimlja, itd). Sa druge strane, sasvim je izvesno da su mi među srbska imena „prošli“ i neki Vlasi, Romi, ili neki Hrvat i Bunjevac iz Vojvodine. Jer, vlaška imena i prezimena je često teško raspoznati u odnosu na srbska, kao i romska, s obzirom da su ona sasvim prilagođena sredini u kojoj žive ove manjine. Takođe, nije lako u imenu, primera radi, Nikola Babić iz Subotice raspoznati da li se radi o Srbinu ili Bunjevcu (ako je u pitanju Bunjevac, opet nismo otišli ni daleko od istine imajući u vidu da su oni mahom nosioci haplogrupe I2a PH908).
Pre iznošenja rezultata, treba reći da u preduzeću veliku većinu zaposlenih čine ljudi između 40 i 55 godina, što treba imati u vidu s obzirom na pojavu generacijskog „buma“ određenih imena. U godinama kada je ova većina zaposlenih rođena (krajem 1960-ih, 1970-ih i 1980-ih) u modi je bilo davanje određenog kruga imena koja su preovlađujuća, što se svakako razlikuje od imena ljudi rođenih 10-15 godina ranije ili tokom 1990-ih, a naročito u 21. veku. I dok su u pokoljenju rođenom tokom 1970-ih najčešća imena davana dečacima bila ona jednostavna narodna – Dragan, Milan, Zoran, Miloš, kao i Nikola, Jovan i Aleksandar, od 1990-ih su sve češća kalendarska (svetačka) i imena srednjevekovnih srbskih vladara i epskih junaka – Luka, Stefan, Nemanja, Sava, Rastko, Uroš, itd. Naravno, u našem narodu su imena izvedena od zoonima „vuk“ uvek bila česta, ako ne i najbrojnija, kao i imena koja u osnovi imaju prefikse „rad“, „drag“ i „mio“, bez obzira o kojem pokoljenju se radi. Pored toga, nikada, znamo to još od našeg srednjeg veka, nije bila neobična ni pojava davanja „pomodnih“ stranih imena. Znamo od srednjevekovnih imena poput Oliver i Dejan, pa tako i danas.
Najosnovnija podela koju sam napravio je na tri grupe imena: narodna, kalendarska i strana. A u okviru ovih najširih grupa biće pravljene dalje podele i analize.
Analiza je pokazala da su najčešća imena u ovoj firmi ona uobičajena upravo za pomenute generacije, odnosno ljude koji danas imaju između 40 i 55 godina. Najčešće ime je Dragan (415), slede: Zoran (375), Aleksandar (354), Goran (300), Dejan (298), Milan (296), Miloš (231), Nenad (213), Ivan (210) i Nikola (204). Brojna su (između 100 i 200 pojedinaca) i sledeća imena: Marko, Vladimir, Saša, Nebojša, Bojan, Slobodan, Srđan, Željko, Predrag, Miroslav, Dušan.
Pobrojana imena i njihovu učestalost ne treba posebno objašnjavati. Većinom su u pitanju savremenija jednostavna narodna i nekoliko kalendarskih imena. Popularnost imena Aleksandar može se objasniti istorijskom popularnošću kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića, Dušan po caru Dušanu Silnom, Miloš i Marko po epskim junacima (Obilić i Mrnjavčević – „Kraljević“), Nikola svakako barem delom zbog Nikoljdana, najčešće srbske slave. Prema nekim mišljenjima, ime Slobodan je osmislio Vladimir Jovanović, srbski političar, kad mu je 1869. godine u Novom Sadu rođen sin, kasnije čuveni srbski pravnik, istoričar, književnik i političar. Ime je brzo postalo popularno i do danas jedno od češćih u našem narodu.
Najmanje su zastupljena strana imena, kod 450 ljudi (oko 6%), zatim kalendarska – 2027 (oko 26%), i najviše narodna imena – 5221 (oko 68%).
Visok procenat imena stranog porekla ne treba da čudi, jer ogromnu većinu njih (395 od 450, ili oko 88% stranih imena) predstavljaju tri imena koja su kod nas odavno odomaćena: Dejan (298), rusofilsko Igor (72) i nemanjićko Uroš (25).
Etimologija imena Dejan nije sasvim razjašnjena i postoji nekoliko različitih tumačenja. Prema jednom, ime je slovenskog porekla i vodi poreklo od glagola „delati“, pa je Dejan neko ko je po imenu delatan, delan, dejan. Drugo tumačenje je da ime dolazi od latinskog deus – bog, pa bi Dejan bila posrbljen oblik nekog imena izvedenog od ove latinske reči, u slobodnom prevodu – Boško ili Bogoje. Treća varijanta govori da ime dolazi od grčkog imena Dionizije. S obzirom da se ime Dejan kod nas pojavljuje u vreme bližeg kontakta s Vizantijom (početkom 14. veka), a i imajući u vidu da ga ne nalazimo kod drugih slovenskih naroda osim balkanskih (i to prevashodno onih pravoslavnih), prednost dajem ovoj trećoj verziji, što ne znači da je ona i bespogovorno tačna.
Ime Igor jeste rusko, ali njegova etimologija nije slovenska. Ime u ovom obliku je ruska verzija varjaškog imena Ingvar (Ingvar, Yngvar, što znači onaj koga štiti Ingvi – nordijsko božanstvo).
Uroš je u srednjem veku bilo otmeno ime davano među vlastelom, sa ugarskom osnovom úr- (gospodar) i slovenskim imenskim nastavkom -oš. Današnja popularnost imena je, svakako, povezana sa dinastijom Nemanjića u kojoj je veći broj vladara nosio ovo ime.
Osim pobrojanih, ima stranih imena koja su takođe prisutna u našem imenoslovu, neka već duže vreme (Oliver), neka u savremeno doba (Danijel). Ali, ima i po neko retko i neobično za naše prilike, poput: Daglas, Edvard, Julio, Romeo! Nalazimo i jedno gospodarsko i retko ime – Despot.
Kod kalendarskih (svetiteljskih) imena, najzastupljenije je ime Aleksandar sa drugim izvedenim imenima (Aleksa, Aca, Aco, Alek i naročito brojno ime – nadimak Saša), ukupno 551. Međutim, iako je ovo svetiteljsko ime (imamo Svetog Aleksandra episkopa Aleksandrijskog iz 3/4. veka, kao i kod nas mnogo poznatijeg i poštovanijeg ruskog Svetog kneza Aleksandra Nevskog), ono u našem imenoslovu verovatno ne postoji po uzoru na navedene svetitelje (možda kod nekih izdanaka vasojevičkog plemena postoji po ruskom svetom knezu, s obzirom da je njemu posvećeni praznik prislužba Vasojevića), nego iz već navedenog razloga, većim delom zbog popularnosti kralja Aleksandra, a moguće i zbog Aleksandra Makedonskog. Derivativ Saša je popularan zbog svoje jednostavnosti i možda delom iz razloga što je dosta često ime ili nadimak i kod Rusa.
Po brojnosti slede imena sledećih svetitelja: Ivan (i Ivica, Ivko) – ukupno 241, Nikola (plus jedan Nikša) – 205, Marko – 199, Srđan – 127, Stevan i Stefan (kao i nadimački Steva, Stevo, Stevica i jedan Šćepan) – 116, Jovan (Jovo, Jovica, Jokica) – 109, Petar (Pera, Pero, Perica i jedan Petronije) – 82, i Đorđe (Đorđije, Đurađ, Đurđe, Đuro, Đurica) – 74. Ukoliko bismo imena Ivan i Jovan i njihove derivate spojili, s obzirom da se radi o imenima istog korena (hebr. Yôḥānān), došli bismo do brojke 350. Ovi podaci dobrim delom govore i o učestalosti krsnih slava kod Srba. Ako izuzmemo Aleksandra, među najbrojnijim imenima verovatno nalazimo slavare Nikoljdana, Jovanjdana, Stevanjdana, Đurđevdana… Iako je Aranđelovdan jedna od najčešćih slava kod nas, ime Mihailo (ili Mihajlo) nosi svega 21 osoba, a trojica ime Anđelko.
Ime Srđan je narodna verzija latinskog imena Sergije (Sergius), a dolazi kao izraz poštovanja prema Svetom mučeniku Sergiju, kod nas u ranija vremena nazivanog – Srđ (po rimokatoličkom manastiru posvećenom Svetim mučenicima Sergiju i Vakhu, nazvan je i značajan srednjevekovni trg Sveti Srđ kod Skadra). Iako postoji mišljenje da je ime Srđan izvedeno od glagola „srditi (se)“ ili prideva „srdit“, ovo je najverovatnije pogrešno tumačenje koje se povezuje sa popularnošću srditog epskog junaka Srđe Zlopogleđe, a naročito kad imamo u vidu da postoji ime Srdan koje je, nedvosmisleno, izvedeno upravo od navedenih glagola i prideva.
Među zanimljivim kalendarskim imenima, izdvajaju se Antonio, Jaćim i Sebastijan. Naš Sveti Sava nije bio mnogo inspirativan za roditelje zaposlenih iz ovog preduzeća, jer imena Sava i Savo nosi svega 16 ljudi plus jedan Rastko.
Kako je rečeno najbrojnija narodna imena su ona jednostavna, popularna tokom 1970-ih i 1980-ih. Kada dođe novo pokoljenje zaposlenih u ovo veliko državno preduzeće, svakako će biti manje radnika sa imenima Dragan, Zoran, Goran, Milan, a više onih sa imenima koja su popularnija od kraja 20. veka i naročito danas, kao što su Luka, Stefan, Uroš, Nemanja i dr.
Zanimljivo bi bilo videti učestalost narodnih imena prema njihovom korenu. Poražavajuće, a imajući u vidu koliki značaj je zoonim vuk imao u prošlosti našeg naroda, je da su imena izvedena iz osnove „vuk“, koja su nekada, što se može videti npr. iz osmanskih deftera sa prelaza iz srednjeg u novi vek, bila ne samo česta, nego među najbrojnijim u našem imenoslovu, danas veoma retka. Od pomenutih 7698 imena, svega 26 (oko 0,33%, odnosno svaki tristoti!) je izvedeno od vučje osnove. Tu su tek po devetorica sa imenima Vuk i Vukašin, i po jedan Vukić, Vukman, Vukoman, Vukosav, Vukota, Vule, Vučeta i Vučko.
Najviše imena izvedeno je od prideva „mio“, sa prefiksima mil-, mio-, milj-, ukupno 850. Ovu brojku najviše vuku Milan, Miloš, Miodrag i Milorad. Inače, imena nastala od ove osnove su veoma brojna (čak 33 različita imena) i raznovrsna.
Slede imena izvedena od prideva „drag“ – ukupno 518. Najčešća su Dragan, Dragiša, Dragoljub. Zatim od glagola „vladati“, sa osnovama „vlad“, „vlast“, ukupno 315. Prednjače imena Vladimir i Vladan.
Od osnove „rad“, odnosno glagola „raditi“, zastupljena su imena kod 189 zaposlenih. Ovo je neočekivano mali broj, ako imamo u vidu pomenute osmanske deftere, gde su imena sa osnovom „rad“ bila veoma zastupljena, ako ne i dominantna. Izgleda da rad baš i nije preterano omiljena imenica kod nas u moderno doba. Navedenu brojku iznose najviše imena Radovan, Rade, Radomir, Radoslav. Sledeća po zastupljenosti, nešto manje od rada, su imena od glagola „braniti“ sa osnovom „bran“ (179), a najviše ima ljudi sa imenom Branislav i Branko.
Da smo se ne samo od rada, nego i od mira odvikli, govori ne tako veliki broj imena sa osnovom „mir“ (154), od čega ogroman deo nosi ime Miroslav (109). U ovoj grupi imamo dva zanimljiva i retka imena – Miran i Mirjan. Slede imena izvedena od reči „slava“, odnosno prideva „slavan“ – 110 (Slaviša, Slavoljub, Slavko…), zatim nešto ređe i ona sa prefiksima ljub- (71), bor- (61), bog- (54), voj- (32) i živ- i brat- (po 31).
Vredi navesti i neka stara i neobična imena u imenoslovu ovog preduzeća. Na vreme i nekadašnju državu u kojoj su rođeni podsećaju osmorica zaposlenih sa imenom Jugoslav. Od starih imena, nekada znatno češćih a danas veoma retkih treba pomenuti imena: Zaviša, Ostoja, Rastivoje, Slaven i Slavenko, Toplica (svakako po Milanu Toplici, čak petorica nose ovo retko ime). Neka imena često srećemo u ženskom obliku a jako retko u muškom, a takva su u konkretnom slučaju: Jelenko, Neven, Svetlan, Slađan i Suzan. Pomenuću još tri neobična imena za koje zasigurno veliki broj ljudi nikada nije čuo ni pretpostavio da postoje, a to su Sladimir, Cvetozar i moj apsolutni favorit – Svemir.
Komentari (0)