Krajiški Vučkovići (Nikoljdan)

15. jula 2020.

komentara: 0

PIŠE: Siniša Jerković

Jedna od znamenitijih krajiških porodica u 19. vijeku bili su Vučkovići iz podgrmečkog Dabra. Kao i kod drugih krajiških porodica, i njihovu su sudbinu obilježile seobe, bune i stradanja. Kada je krajem 18. vijeka izbila kuga u Bosni i Hercegovini, Todor i Milica Vučković iz Dabra sklonili su se privremeno sa djecom u Skradin, u Dalmaciju. Jedan od sinova, Špiro, kasnije monaški Silvestar, tom prilikom ostao je u Dalmaciji da „uči knjigu“, službovao je kao skradinski paroh, a u jednom periodu je bio i administrator dalmatinske eparhije. Imena drugih sinova saznajemo iz pisanja Gavre Vučkovića Krajišnika: „moj je stric bio pokojni Silvestar Vučković, pokojni pop Kosta Vučković i pokojni Mihajlo, otac prote Damjana Vučkovića u Dabru.“ Ovome spisku braće bi mogli dodati još i Gavrinog oca, trgovca Filipa Vučkovića, koji će se iz Dabra u prvoj polovini 19. vijeka, preseliti u Petrovac i to kao njegov prvi pravoslavni stanovnik. Gavrin brat od strica bio je Todor Vučković, u monaštvu Dionisije, iguman manastira Gomionice i otac jednog od najbogatijih Srba Dalmacije, splitskog trgovca i bankara Konstantina Koste Vučkovića. Od zaostavštine Koste Vučkovića ustanovljena je Matica Srpska u Dubrovniku. Gore pomenutog protu Damjana Vučkovića, sina Mihajlovog pronalazimo kao paroha dabarskog u Šematizmu Mitropolije dabrobosanske iz 1882. godine. Na ovaj način, upoređivanjem podataka iz različitih izvora spoznali smo rodoslov ove uticajne i razgranate srpske porodice iz Dabra.

Vučkovića koji slave Nikoljdan, ima u više podgrmečkih bjelajskih sela, ali njihova veza sa dabarskim Vučkovićima nije posve jasna. Gavro Vučković komentarišući rodbinsku vezu sa Simetom Vučkovićem iz Bravska piše: „Simeta i Stana da se zove plemenom kao što i ja, ali mi nije stric… A eno Simete u Bravsku..“ Ovaj Vučkovićev navod bi mogli shvatiti kao potvrdu veze dabarskih i bjelajskih Vučkovića.

Vučkovići se u Bjelajsko polje, u Bravsko (Kapljuv), po predanju doseljavaju u drugoj polovini 18. vijeka iz dalmatinskih sela Ervenika i Otona. U Erveniku i danas žive Vučkovići iste slave, pa je predanje po svemu sudeći tačno. Iz Bravska se jedna grana Vučkovića preseljava u sela parohije Krnjeuše, gdje su Vučkovići takođe bili brojni. U Založju kod Bihaća se za tamošnje Karakaše navodi da su „od Bjelajskog Polja gde su se zvali Vučkovići“, a za Vučkoviće u bihaćkoj Lipi da su „pre okupacije od Sane“.

S obzirom da su sela Oton i Ervenik krajem 17. vijeka naseljavana stanovništvom upravo iz Bjelajskog Polja, migracija Vučkovića u Bjelajsko polje u 18. vijeku bi mogla biti i povratna. Pored Ervenika, Vučkovići sa slavom Nikoljdan su u Dalmaciji bili prilično brojni u Polači kninskoj. Prota Nakićenović za polačke Vučkoviće navodi da su doseljenici iz Bosne. Popis iz 1701. godine zaista u Polači navodi čak dvojicu sinova Vučka, i nije jasno da li prezime upravo tada nastaje ili se tursko „sin Vučka“ može shvatiti kao prezime Vučković. Nekoliko godina kasnije u popisu iz 1709. godine i u Erveniku je zabilježeno pet domaćinstava Vučkovića,a i među njima se pominje lično ime Vučko. Ostaje otvorenim pitanje o vezi erveničkih i polačkih Vučkovića.

Za dabarske Vučkoviće doduše ne postoji predanje o porijeklu iz Dalmacije (osim kratkotrajnog boravka u Skradinu), ali je, sudeći po onom što je napisao Gavro Vučković, sačuvana svijest o zajedničkom porijeklu sa dalmatinsko-bjelajskim Vučkovićima. Za porodicu Runja/Runjića(Runić) u Grahovu i Uncu navodi se da su porijeklom od polačkih Vučkovića. Iz matice u Grahovu, raseljavali su se u Unac, Bjelajsko Polje, Sanicu.

Genetički su testirani polački Vučkovići, koji pripadaju haplogrupi I2-Y3120 i Vučkovići iz Kapljuva(Bravsko), Bosanski Petrovac, koji su radili samo SNP testiranje i pripadaju haplogrupi I2-Y3120>S17250. Nije isključeno da su polački i petrovački Vučkovići povezani, što mogu da pokažu dalja testiranja. Testiran je i Runić iz Vedrog Polja, Bos. Petrovac, i pripada haplogrupi I2-Y3120>S17250>I2-PH908. Veza Runića sa polačkim Vučkovićima (kako predanje tvrdi) je isključena.

Svakako je najživopisnija ličnost ovog roda Gavro Vučković Krajišnik (1830 – 1875), trgovac i predstavnik bosanskih Srba u Carigradu, snalažljiva i nemirna priroda, u vječitoj opoziciji prema sarajevskoj srpskoj čaršiji i fanariotskim vladikama, napadan od prečanskih dopisnika kao turkofil i utjerivač poreza, sa druge strane spasilac mnogih Srba iz turskih tamnica, obnovitelj manastira i crkava i neumorni borac za narodnu stvar. Ostavio je nekoliko djela, koja su zapravo polemički spisi, njegova odbrana i životopis, a u kojima u prvi plan izbija upravo njegov živ, buntovnički karakter. Kada su spletke fanariota urodile plodom i kada je Gavro iz Sarajeva otpremljen u azijsko tamnovanje, vidimo ga kako i tamo u dalekom Bejrutu pronalazi svoje stare prijatelje, turske spahije, koji pokušavaju ublažiti nezgodan položaj u kom se našao. Koristeći ovu slobodu, Gavro je u Aleksandriji uspio pobjeći u ruski konzulat, a potom i preko ruske lađe doći do Beograda. Izbijanjem ustanka 1875. godine, Gavro se preko Gradiške pokušava domoći Krajine, ali ne uspjeva, jer ga iste godine sustiže smrt. O Gavri Vučkoviću su dosta pisali Ivo Andrić i Petar Kočić, kao i veliki broj savremenih autora.

Komentari (0)

Odgovorite

Trenutno nema komentara. Budite prvi i ostavite komentar.