PIŠE: Saradnik portala Poreklo Ljubomir Boškov
Ilandža je naseljeno mesto u južnom Banatu i pripada opštini Alibunar. Prvi put se pominje 1375. godine kao srednjevekovno naselje[1]. Postojanje katoličke crkve u Ilandži zabeleženo je prvi put 1385. godine kao „Eclesia de Ilonch“.[2] Mesto je tada pripadalo kovinskoj županiji. Crkva je zabeležena i 1685. godine[3]. Pravoslavna parohijalna crkva sa hramom prenosa moštiju svetitelja Nikolaja sazidana je 1793. godine[4]. U selu je i ranije postojala Crkva pošto je ostalo zabeleženo da je 1774. godine pop Ilijević deo stanovništva preselio u novoosnovanu Crepaju[5]. Na mestu stare crkve sazidana je kapela.
Matične knjige su se po predanju vodile od 1765. godine. Nažalost, uništene su 1848. godine tokom Bune. Od starijih crkvenih knjiga zabeleženo je Jevanđelje iz 1730. godine, Strasno Jevanđelje iz 1791. i Oktoih iz 1849. godine[6].
U crkvi je sačuvana rukom pisana druga knjiga Letopisa sela koja se vodi od 28/15 decembra 1944. do 2007. godine[7]. Prva knjiga Letopisa do sada nije pronađena. Pretpostavljamo da je rukom ispisana sveska tvrdih tamnobraon korica sa naslovom „Knjiga za upisivanje znatnih događaja u crkvenoj opštini Ilandža“, ustvari prva knjiga Letopisa. Dimenzije sveske su 19,5 sa 34 centimetra i ona ima osamnaest rukom pisanih listova. Prvi upis je nastao 16. oktobra 1896. godine. Rukopis se završava 22. maja 1940. godine[8] kada parohijalna crkva u Ilandži obeležava dan prenosa moštiju svetitelja Nikolaja iz grada Mira u Likiji u tada pravoslavni Bari u južnoj Italiji. Posle osamnaestog lista, koji je ispisan samo sa jedne strane, u svesci se jasno vidi da su sledeći listovi namerno iscepani. Zbog toga nije moguće da se tačno utvrdi kada je prekinut unos događaja u svesku. Taj postupak sveštenika koji su pisali Letopis možemo da razumemo pošto je aprila naredne godine fašistička Nemačka okupirala tadašnju Kraljevinu Jugoslaviju.
Knjiga za upisivanje znatnih događaja u crkvenoj opštini Ilanči
- Broj.
Prepis iz Mineja za mesec februar ovdašnjeg hrama, strana 187: ovako glasi:
„Dosta pamjatnosti zbivše sja neščastije ote naše matere cerkve u vreme Revolucije dne 3. Dekembrija 1848. leta. Cerkov naša bist vesma lepo ukrašena, templo biltarsko (?) pozlaćeno, toronj bakarom pokriven s različitimi ciframi iskićen i pozlaćen, 4. zvona i sat veliki u toronu. Bezbožni Mađari goru stavljena datuma i godine cerkvu upališe, sva krasota cerkovna izgore i cerkovne utvari, 170. domova upališe, selo naše poharaše, nemilostivo 42. čoveka naši seljaka ubiše i proča mloga neopisana zla učiniše.
U ljetu 1852. nanovo Svetu našu cerkov vozobnovismo, zvona kupismo a cerkovne sve knjige i evangelije veliko srebrom okovano i pozlaćeno i jedan akruti (?) odjejanija svjaščeničeska na poklon od cara rusijska Nikolaja dobismo.
U Ilandži 20. Dekembrija 1854.
Sopstvenoručnoju v znak vospominanija napisah
rab Božij
s. r. Aron Milin
paroh ilanačkij.“
Prepisao 16. oktobera 1896. Sava Cvejić paroh.
- Broj.
Jula meseca godine 1896. više puta zemlja se potresla. Beležimo ovde spomena radi jače zemljotrese toga meseca i to: 13. jula u subotu bio je dosta jak potres oko 11 sahata pre podne i 11 sahata u noći. No najači potres beše u ponedeljak 15/27 jula 1896. g., koji je mnoge dimnjake na kućama poobarao. Zemljotres ovaj beše vrlo jak sa podzemnom tutnjavom i lomljavom dogodio se rečenoga dana u 6. sahata ujutru, a došao je od jugoistoka. Usled jakog potresa mnoge kuće popucale su, neke tako jako da je opasno bilo u njima stanovati. Usled toga a i čestim ponavljanjem slabijih zemljotresa, stanovništvom zavladao je veliki strah i užas. Crkva je u oltaru nad oba prozora dosta jako popucala kao i ostali svod crkveni, samo u manjoj meri. Krst na tornju, pošto se štangla gvozdena skrhala usled zemljotresa rečenoga, no pošto je sledećih dana jak vetar duvao, to ga otkine i na krov crkveni padne, isti provali, te ga sa tavana crkvenog skinusmo. Usled toga pristupilo se opravki crkve i podizanju krsta.
Radnju oko podizanja krsta primio je na sebe, za svotu od 375 for[inti], Milan Jovanović, kazandžija iz Novog Sada. Čišćenje jabuke u svoti od 50 for[inti], i nova pozlata krsta u svoti od 120 for[inti], primio je zlatar Lisi iz Pančeva.
Kad je sve gotovo bilo, pošto u četvrtak 19. septembra 1896. g. krst osveštasmo, htedosmo ga dignuvši, no zbog nemilog događaja, što se jedan deo građe dole srušio. Krst se u subotu 21. septembra podigao kao i jabuka. Spomena radi na jednom tabaku opisasmo selo naše i sve što je vredno znati te u jednu kutiju metusmo i zejtinom napunismo (: da ne bi istrulio papir) i tu kutiju gore rečenom, zanatlija Milan Jovanović metnuo je svojom rukom u šupljinu jabuke. Mlađem pokolenju neka je ovo na znanje.
U Ilandži 24. oktobera 1896.
Pribeležio Sava Cvejić
Paroh.
NAPOMENE:
[1] Enciklopedija Jugoslavije, 4 tom, Zagreb, MCMLX, str. 323.
[2] Ilandža dokumenti i kazivanja,
[3] Isto
[4] Šematizam srpske pravoslavne eparhije vršačke za godinu 1898, Vršac, 1899, str. 68.
[5] Ilandža dokumenti i kazivanja
[6] Ilandža, internet navesti adresu
[7] Ilandža dokumenti i kazivanja, str. 95.
[8] Datum je naveden po Gregorijanskom kalendaru
Komentari (0)