Poreklo prezimena, selo Boka (Sečanj)

Poreklo stanovništva sela Boka, opština Sečanj. Prema studiji Jovana Erdeljanovića “Srbi u Banatu” (podaci iz perioda neposredno posle Prvog svetskog rata, tj. oko 1920. godine).

Predanja o naselju.

Po kazivanju starih ljudi, kad su Turci isterani, preci su im prvo živeli na Selištu, u „zemunkama”. Nalaze i sad kremenje i druge predmete na Selištu. Najpre uz Tamiš se „vuklo” selo uokrug. Otuda su i prva crkva i prva škola u Gaju nedaleko od Tamiša. Po nekome Mađaru Baki, koji ih je uputio da se tu nasele, kažu da se selo prozvalo Boka. Stari su pričali da je tu bilo najpre naseljeno 40 kuća. Živojinova familija („Čučukovi”) prva je udarila kolac u Boki i bila je na najvišem mestu, na “najvišem bregu”, tako da je voda nije nikad plavila. Čim su se naselili, data im je zemlja: po 1/4 i 1/2 sesije, prema veličini familije. Najpre im je groblje bilo na mestu Staro groblje, do šezdesetih godina, pa je tada premešteno na sadašnje mesto. Prve familije su imale većinom svoje salaše, pa se po njima ta zemljišta i sada zovu.

Dve godine posle naseljavanja Boke, u Gaju, na mestu koje se i sad zove Stara porta, bila je sazidana i crkva, a mesto gde je bio oltar zagrađeno je letvama i svake godine se s litijom pohodi. Godine 1848. i selo i crkva su porušeni. Godine 1850. Srbi sazidaše drugu crkvu, današnju, ali ne u Gaju, nego na sredini sela. Dovršena je 1856. godine, ali nije imala ikonostas, nego su tek 1908. godine dobili na poklon stari ikonostas iz pančevačke Preobraženske crkve. Stara je škola bila sazidana kad i crkva u Gaju, a 1848. godine je porušena, te 1852. godine sazidana druga, pored današnje crkve, pa posle porušena i ona i sazidana treća.

Mali broj Srba, nastanjen ovde pored vode, prozvaše ovo mesto Srpska Boka. Tu su dobili zemlje, a do 1778. godine uživali su i 4.000 lanaca “überlanda”.

Godine 1766, posle proterivanja Turaka, naseljavaju se ovde i Hrvati. Godine 1807. Hrvati, kao nemeši (mađ. nemes – plemić), prisvojili su od Srba 2.000 lanaca iberlandske zemlje (popaša) i primorali ih da im, kao spahijama, još i po 12 hel. po lancu godišnje plaćaju, a i da su 400 rabotaša (radnika) godišnje dužni davati. Srbi ih 1807. godine za to tuže nadležnom sudu, ali ih sud uputi na zagrebačkog vladiku, koji presudom odobri sve što su Hrvati ustanovili i tako su Srbi i dalje davali po 400 rabotaša godišnje itd. Ostalih 2.000 lanaca ostalo je svojina Srpske Boke, što je i dekretom zagrebačkog vladike Maksimilijana Vrhovca od 28. aprila 1808. godine potvrđeno.

Godine 1895. bila je velika poplava (probijena dolma) i 116 kuća je od vode palo. Prilozima, koje pokupe (3.000 forinti) veleposednik Šandor Molnar i paroh D. Kojić, narod se pomogao.

Protokoli krštenih vode se od 1801, venčanih od 1816. godine.

Godine 1897. znatno su se umnožili divlji brakovi; umrlih duša bilo je 1805. godine – 51, 1806 – 24, 1810 – 33, 1860 – 57, 1908 – 60, a rođenih 1802. godine – 48, 1804 – 75, 1810 – 84, 1830 – 82, 1860 – 58, 1870 – 72, 1897 – 78, 1890 – 60, 1906 – 71.
Pravoslavnih srpskih duša bilo je 1890. godine – 1.314, 1900 – 1.480, a 1909 – 1.638.

Hrvata se 1778. godine doselilo šest familija, a 1908. godine bilo ih je 908 duša; Mađara, koji su se doselili 1858. godine, 1908. godine bilo je 749 duša, a Nemaca, doseljenih 1871. godine, 1908. godine bilo je 528 duša.

Selo se najpre zvalo Baka i osnovala ga je, još za vreme Arpada, mađarska familija Berendi Bak, kojoj je plemićko ime Kevemeđi. Bila je župa Keve, kojoj je najpre i Boka pripadala U XV veku konačno je selo dodeljeno Torontalskoj žunaniji. Prvi dokumenti su već iz 1333. godine, kad je tu bila parohija, a sveštenik Simon Plebanoš pribirao desetinu za papu. Mesto se zvalo Baka U XIV veku ponovo se pominje, takođe i Sarča Prelazila je u ruke raznih spahija i vlasnika. Koncem XV i početkom XVI veka naselili su se tu Srbi, jedni bežeći ispred Turaka, a drugi iz bivše Keve – župe. Srbi su je nazvali Boka po slovenskom izgovoru mađarske reči Boka. Srbi su tu ostali i za vreme turske vlade, a kad su Turci proterani i Temišvar oslobođen, po tadašnjem popisu nađeno je da u Boki ima 40 srpskih kuća. Na Mersijevoj karti iz 1723. godine zabeleženo je Poka (Poka). Staro selo prostiralo se pored Tamiša, sve do šume Gradac, a u sadašnjoj Boki je staro seosko groblje.

Kod šume Graca je humka, podignuta veštački, i puno ostataka od starih građevina, svakako od kuće nekog spahije ili od crkve. Iz početka su davali desetinu svojim gospodarima i stanovništvo je, po svoj prilici, dobro živelo i bavilo se na erarskim zemljama (kao biroši) zemljoradnjom i stočarstvom. Na kamarilskim posedima u srpskim življem nastanjenom mestu oberknezovi i knezovi takmičili su se u krađi, tako da je bio redak paor koji je bio 10 godina oberknez ili knez koji nije svojoj ćerci skupio miraz od 6 – 10.000 forinti. Godine 1788–89. mnogi Srbi su, usled rata c Turcima, pridošli u banatska sela, pa i u Boku 4 familije, koje su se stalno nastanile.

Primer sa imenom Boka (mađarskog porekla) i velikom starinom Srba u Boki dokazuje da su sva narodna tvrđenja o doseljavanju Srba u ove krajeve sa Čarnojevićem i Šakabentom postala pod uticajem škole i učenja istorije. Samo je možda neki mali broj doseljenika, i to u ponekim selima, iz toga vremena. A predanje o stanovanju na drugim mestima, po zemunicama i slično, biće samo uspomena na zbegove i sklanjanje za vreme mnogih ratova sa Turcima krajem XVII i u prvoj deceniji XVIII veka. Nesumnjivo je da će se podacima iz dela o Torontalskoj županiji i napred navedenog dela Sentklarajevog to vreme jasno moći da upozna.

Starine.

Na Gracu misle da je bio nekad turski grad, jer je tu breg, opkoljen vodom. Mnogi su tamo kopali da nađu novac i iskopavali cigle, crepove, staklo i drugo, ali novac nisu mogli naći. Vele, kad su kopali — a kopa se samo noću, jer “ne valja danju” – nailazili su čovek sa sabljom da ih poseče, bik koji jurne na njih, ljudi s vešalima da ih obese i slično, a oni treba da izdrže, da niko ništa ne govori. I nisu nikad izdržali, nego su od straha progovorili, te je zato novac potonuo u dubinu i ne može se naći.

Na Selištu, prema Margiti, izoravaju cigle, debele “džodže” od ćupa i srebrni novac od cara Leopolda i slično. Tvrde da je tu bilo prvo naselje današnjih Bokanaca (tu su nalazili i zaklopce za lonce od zemlje). Pričaju da se tu neko vreme živelo u zemunicama. Za veliki osamljeni krst vele, po predanju starih ljudi, da je pod njim zakopan neki veliki turski starešina (oficir) koji je tu poginuo. Kod Vodice je u oranju nađeno ognjište na dosta velikoj dubini.

Hrvatsko groblje bilo je jedno na Gracu, drugo gde je sadašnja parohija, a treće gde je i danas.

Toponimi.

Selo se deli na: Gaj (do Tamiša), Veliki sokak, Crkveni sokak i Hrvatski kraj.

Ovde nema flura, kao u Miliciji, a retko im se zemlja deli na duži, nego na razna parčeta sa svojim imenima. Ceo atar čine izmešane slatine (bare), oranice i ledine i zato su komadi oranice kraći i raznovrsnog oblika. Na severu Gaj (oranica i ledina, većinom izlaz opštinski), Nevoljin (oranica), Čot (oranica), Uvala (oranica), Sigeti (kao ledina), Racić–breg (zaista breg, uz baru); Arsina slatina, Kremenjaš i Dinjište su delovi njihovog negdašnjeg takozvanog iberlanda (slatina, paša, oranica); Sibove međe (njive i ledine); Čolić-bunar (po negdašnjem bunaru); Selište (zemljište); Bajbok (mađarska reč – zabačeno mesto, rit, od kojega se niko ne „hasnira”, kao lokva); Vrtlog (breg sa njivama — i tu ima mala humka); Dinjište i Unkovi (ledina, tu su i dve omanje humke koje označavaju imenom Unkovi); Greda (ore se); Isina slatina; Bunarska unka; Natkopov (njive nad Kopovom, ritom); Brešće (njive); Bačulj (njive); Uzani ili Mali džep („sniza” između njiva); Široki džep (takođe sniza ili slatina koja „cepa njive”); Izlaz (pašnjak srpske opštine); Selište (oranica i ledina); Kudeljište (bivši izlaz) i oko njega tekuća voda Brzava; Livade (bile nekad livade, pa posle većinom razorane) i voda Lankov (kad dođe do kiša, utiče u Tamiš) — nekad dolazila čak iz Vlaške; Mali kut i Veliki kut (bio gotovo sa svih strana ograđen Tamišom) i Ušće (tu utiče Tamišac y Tamiš i sad je tu ustava na Tamišu); Stari Tamiš i Novi Tamiš (koji je prokopan radi regulacije i iz kojeg se s vremena na vreme propušta voda u Stari Tamiš, da se osveži).

Na srpski atar nastavlja se hrvatski; do pomenutog Ušća je Šuma (bilo je sve „šuma“, a sad je vađena šuma, te je prošarana njivama – bila je svojina pojedinih ljudi); Zarina greda (sa njivama); Rvenica (tu protiče rečica Rvenica – a oko nje njive – kad su kiše); Duga greda, Velika kalovica, Mala kalovica (tu je zaista blatno, osobito kad su kiše); Mali les (zemlja i ledina); Peskuša (peskovita zemlja); Đermoš (oranica i kao lokva); Brdanjak (bregovito zemljište, a kroza nj teče i Brzava). Njihove zemunice, najpre, kad su prešli ovamo, bile su na Brdanjku, i tamo su nalazili ostatke od negdašnjeg naselja.

Humke: Velika umka, Svatovska umka (tu su od mećave svatovi poginuli); Jakšina umka (tu je, vele, poginuo kum tih svatova) i kod nje je Jakšina bara; Čučukova umka (jer je tu njegova njiva); Bunarska umka (nema nikakvog traga ni uspomene od bunara); humka na kojoj je novo groblje zvala se ranije Čizmaševa (svi koji su je kopali našli su da je prirodna, a i staro groblje je bilo na prirodnoj humci).

Poreklo stanovništva.

Rodovi poznatog porekla:

– Dačići (4, Đurđevdan), stari došli iz Srbije.

– Đuričini (7, Sv. arhanđel Mihail), stari došli iz Višnice.

– Eremići (3, Đurđevdan); sa njima su Dačići jednog porekla, od dva su brata.

– Jurišin — Veliki kut (4, Cv. Jovan), „Servijanski“, iz Crne Bare u Srbiji.

– Oberkneževi (13, Sv. arhanđel Mihail); ded sadašnjeg starca bio sveštenik; ima Oberknežev salaš i bunar; „Simeunovi” se zvali kad su došli iz Srbije, a kralj Ferdinand je, kad je dolazio u njihovu kuću, dao titulu „oberknez” (jamačno je bio već knez).

Rodovi čije poreklo nije utvrđeno:

– Bogdanovi (9, Cv. Trivun) i sad postoji naziv Bogdanov salaš.

– Bugarski (10, Đurđic).

– Vasići (4, Cv. Jovan).

– Venčanski (15, Sv. Stefan), ima i Venčanski salaš.

– Vijatovi (2, Cv. Nikola).

– Vukonjanski (11, Cv. Nikola), postoji i Vukonjanoki salaš.

– Đorđević (3, Cv. Nikola).

– Đurić (14, Đurđevdan), ima i Đurića salaš.

– Živojinovi — i sad „Čučukovi” (2, Đurđevdan); oni su prvi udarili kolac.

– Ivanov (1, Cv. arhanđel Mihail).

– Ilkić (6, Đurđevdan); ima i Ilkića torina (za belu marvu) i salaš.

– Markovi (2, Sv. Nikola) bili su Vlasi.

– Martinov (2, Sv. arhanđel Mihail), „Varmeđski”.

– Mihajlov (9, Cv. Nikola).

– Perići (2, Sv. Nikola).

– Petrov (8, Sv. Jovan).

– Popov (9, Cv. Nikola); po dva sveštenika – Stojanov sin Stevan i unuk Laza – nazvani su Popovi, a najpre su zvani Stojanovi.

– Racić (4, Sv. Nikola), i sad postoji naziv Racin breg, a bio je i naziv Racićev budžak (sad Fiškalov).

– Sekulić (5, Cv. Dimitrije).

– Sperlini (1, Đurđic), Vlasi, odavno su ovde i imaju zemlju.

– Stojić (4, Cv. Nikola).

– Subići (30, Sv. Nikola), postoji naziv Subića salaš.

– Ćurčin (9, Cv. Nikola).

– Čolić (14, Đurđevdan); ima Čolića salaš i Čolića bunar.

– Šerban (3, Petkovača), zna se da su bili pre poslednjeg turskog rata.

Iz najstarijeg protokola krštenih u Boki:

1801. godine: Babin, Bogdanov, Bogšan i Bokšan, Bugarski, Vasić, Veselinov (Komnen), Večanski, Vijatov, Vogjatov, Vukonjanski, Dačić, Era, Eremić, Đurić, Živojinov, Ivanov, Ilkić (kum), Jurišin, L(a)kin, Lilekov (često), Markov, Maksimov, Milošev, Nadigrin, Nedeljkov, Nikšin, Oberknvžev, Popov, Rajin, Racić, Tomanov, Svirčev (otac), Stojanov, Stojinov, Subić, Subotin, Tatomirov, Timotejev, Ćurčija, Ćurčijin, Čoban, Čolić, Šerbanov, Šiškov;

1802. godine: Bogdanov, Georgijev, Georgijević, Davidov, Ćuričić, Đurkin, Ivanješev, Kuzmanov, Lekin, Markov, Mijailović, Mladenov, Nikolin, Obaćan, Petrov, Rošulov, Savić, Sekulić, Stankov, Stojanović, Timotijević, Uvalin, Čobanin;

1803. godine: Georgijev, Dačić, Pavlov, Romanov, Stankov;

1804. godine: Bogdanov, Gaćan, Đuričin, Živkov, Životin, Ivanov, Janošev, Josin, Lekin, Lepedatin, Lilekov, Mardić, Milošev, Obaćan, Petrov, Popov, Rajin, Ro(k)in, Saćulić (?), Stepkov, Stojićev, Teodorov, Tovladijac, Treunov, Filipov, Šerbanov, Ćurčin;

1805. godine: Veselinov (više puta), Gavrilov, Gaćanov, Živanov, Nićivorov, Rajin, Saračev, Stepkov, Stojanov, Čaplarin (?);

1806. godine: Bogdanov, Bugarin, Bugarski, Vasin, Vlajkov, Gaćanov, Živkov, Maksimov, Martinov, Popov, Ri(a?)škov, Stankov, Subotin, Ciganin, Šerban;

1807. godine: Georgijević, Erski, Živić, Krajkuc, Mardić, Markov, Mijučin, Popović, Romanov, Suvačar, Timin;

1808. godine: Adamov, Miškov, Pavlov, Rajučin (?), Sperlin, Stefin (?), Stojanović, Coculov;

1809. godine: Lekić, Pavlović, Pisarov, Rokin, Sanfirov, Todorin;

1810. godine: Bajin, G(R)ajačin, Janošev, L(B)akić, Nadigrin, Nikolin, Ro- manov, Soculov, Ćurčijin; Sta(o)jin, Stankelin, Stojićev;

1811. godine: Lazarov, Lekin, Ninkov, Rajin, Sta(o)jin, Stankelin, Stojićev, Tovladijac, Tovladičev, Todorin, Todorov, Čikoš;

1812. godine: Bogdanov, Vasić, Vasin, Jovanović, J osimov, Kovač, Leken, Lepedatin, Mardić, Paskulov, Rokin, Todorin, Čorćev (?), Šerbanov;

1813. godine: Mijučin, Parurjan, Stankelin, Tovladijac, Tovladičev.

Noviji rodovi poznatog porekla:

– Bakić (2, Sv. Nikola), skoro doseljeni iz Rudne (pre tridesetak godina).

– Bradičan (1, CB. Nikola), poznije doseljen iz Tolvadije.

– Bugarin (2, Petkovača), skoro došao iz Jarkovca.

– Gađanski (3, Cv. Nikola), doseljeni iz Modoša posle 1848.

– Jankulov (1, Sv. Jovan), skoro doseljeni iz Rudne.

– Kojić Dimitrije, sveštenik, rodom je iz Pardanja.

– Kostadinov (1), došao iz Itebeja.

– Linc (1, Cv. arhanđel Mihail), vlaškog p0rekla, došli iz Lapunaša

– Maksimov (2, Sv. Jovan), skoro došao iz Jarkovca.

– Momirov (1, Sv. Nikola), iz Botoša, došao kao sluga.

– Nikolić (1, Sv. Nikola), došli iz Gada.

– Nikolić (1, Petkovača), došao iz Bečkereka.

– Savuljev (2, CB. Nikola), skoro doseljeni iz vlaškog sela Pustinjiša (iza Čeneja).

– Stajić (2, Cv. Nikola), skoro došli iz Pardanja.

– Uroševi (2, Cv. Stefan), došli iz Sečnja kad se Sečanj raselio.

– Cvetković (1, Sv. Nikola), iz Bečkereka, skoro došao.

Noviji rodovi nepoznatog porekla:

– Bokšan (1, Velika Gospojina), starinom zanatlije (kolari), neće biti od prvih familija ovde.

Izumrli rodovi:

– Bugarski „Baka“.

– Živići.

– Pisarovi.

Cigani:

– Jovičin (1, Petkovača), kućevni Cigani, došli poznije.

– Kuzmanov (1, Petkovača), kućevni Cigani, došli poznije.

– Pavlov (Cv. Nikola), bili kućevni Cigani, došli poznije, izumrli.

– Ursu (1, Petkovača), kućevni Cigani, došli poznije.

– Novaković, Petrović i Šajin (zajedno 9, Petkovača), tzv. srpski Cigani, „banjaši” – čergari su poodavno.

IZVOR: Jovan Erdeljanović, Srbi u Banatu, Matica srpska, Prometej, Novi Sad, 1992, str. 44-48