Genetičke veze Krajine i Crne Gore

27. marta 2021.

komentara: 21

POREKLO I MIGRACIJE

Karta 1: pravci iseljavanja iz Hercegovine

Srpsko stanovništvo Bosanske Krajine (Krajine uopšte) najvećim delom vodi poreklo iz Hercegovine, Crne Gore, Raške i Starog Vlaha. Seobe ka Krajini odvijale su se mahom tokom 16. veka i bile su etapnog karaktera. Tada je Severnu Dalmaciju, Bosansku Krajinu i Liku naselilo srpsko stanovništvo u vlaškom statusu. Kasnije je bilo više unutrašnjih seoba na prostoru Krajine, a stanovništvo se iseljavalo i na Baniju, Kordun i u Slavoniju. Shodno tome, ovo stanovništvo je uglavnom međusobno povezano, odnosno istog je porekla.

Među Srbima iz Krajine i danas postoje maglovita predanja o poreklu iz Hercegovine i Crne Gore. Predanja svakako treba prihvatiti sa rezervom, zato što je to stanovništvo već vekovima van “matice”, ali ona mogu da upućuju na neko starije kolektivno sećanje naroda.

Crna Gora u vreme tih seoba nije ni postojala u obliku u kom danas postoji. Oblast iz koje se stanovništvo značajnije iseljavalo ka Krajini (Stara Hercegovina), pripojena je Crnoj Gori tek krajem 19., odnosno početkom 20. veka, znatno nakon ovih seoba.

Autori koji su se bavili poreklom Srba iz Bosanske Krajine, daju sledeće viđenje stvari:

Bosanska Krajina je bila tranzitna oblast za migracije, koje su tekle od Raške, stare Crne Gore, Hercegovine i centralne Bosne, za posavske i podravske krajeve, preko Like i Banije. O tome ima spomena u radovima Lopašića, Grbića, Milaša, Ivića, Šišića, Grujića i Skarića”

“Takvo stanje naseljenosti Bosanske krajine nije pogodovalo Turcima ni u ekonomskom ni u vojnom pogledu. Bilo je nužno da se ono dovede u sklad s interesima države u ovoj važnoj graničnoj oblasti. Ti interesi su mogli biti zadovoljeni jedino dovođenjem novog stanovništva i naseljavanjem na napuštenom i retko nastanjenom zemljištu. Najpogodniji elemenat bili su stočari, poznati pod imenom vlaha, čija je pokretljivost ležala u strukturi njihove organizacije i načinu privređivanja. Tim elementom Turci su i ranije naseljavali opustošene i slabo naseljene oblasti, naročito granične. U toku XV vijeka su ovi stočari, čiji su se matični krajevi nalazili u Hercegovini, Crnoj Gori i jugozapadnoj Srbiji, preplavili znatan dio Bosne, naročito njene planinske površi. Krajem tog i početkom XVI vijeka oni se u masama javljaju duž cijele istočne granice današnje Bosanske krajine i počinju već tada da se naseljavaju na njezino tle.”

“Uopšte većinu doseljenika čine Ere, izmenjeni novom geografskom i društvenom sredinom i prilagođeni navikama staroga stanovništva. Stanovništvo severoistočne Bosne, ono u Semberiji (u okolini Bijeljine) i u Posavlju znatno se približava Mačvanima i Valjevcima u Srbiji. Zbog raznovrsnosti zemljišnih oblika i zato što nema središne doline bosansko je stanovništvo vrlo različitih osobina. Vrlo su izrazite one kod stanovništva oko Banjaluke i u Bosanskoj krajini, koje pokazuju osobitu sličnost c erskim varijetetom, naročito sa crnogorskim plemenima i sa Ličanima.”

Violentnost Krajšnika ustanovio je Cvijić upoređujućiih sa Crmničanima u Crnoj Gori. Ona je najizrazitija kod rodova, koji su poreklom s juga i zagasitije kompleksije. Kod njih ima najviše smelosti, borbenosti, ekspanzivnosti i epskog zanosa. Na njima se dadu pratiti nastupi plahovitosti i ubojitosti. Dali su najveći broj hajduka i vojvoda u ustancima. Najpopularnije su vojvode u Ustanku 1875.–78. iz rodova, koji su starinom s juga i jugoistoka: Hajduk Pecija Popović, Trivo Amelica, Golub Babić, Trivo Bundalo, pop Vajan Kovačević, Simo Davidović i pop Jovo Gak.”

Ka Krajini se iseljavalo i iz drugih oblasti, geografski bližih, poput Zmijanja i Srednje Bosne. Glavnina stanovništva ipak vodi poreklo iz nešto južnijih krajeva, poglavito iz Hercegovine, Crne Gore i Starog Vlaha.

Ovde će naglasak biti na vezi stanovništva Krajine sa stanovništvom današnje Crne Gore. Dakle reč je o Crnoj Gori koja se, kao takva, formirala u poslednjih 150 godina i koja, u širem smislu, obuhvata Staru Crnu Goru, Brda, Staru Hercegovinu, Zetu i Primorje.

Karta 2: oblasti u Crnoj Gori

Treba naglasiti da kod nekih krajiških rodova Crna Gora može označavati samo etapnu stanicu u dugačkom migracionom procesu, dok za druge predstavlja direktnu maticu. U ovom tekstu biće izdvojene samo one porodice za koje, gotovo sa sigurnošću, možemo tvrditi da vode poreklo sa prostora Crne Gore.

 

GENETIKA

Pojavom genetike umnogome je olakšano istraživanje daljeg porekla. Mnoge porodice su na osnovu Y-DNA rezultata otkrile dalje poreklo, odnosno maticu svoga roda.

U Krajini je situacija povodom tog pitanja manje-više dobro iskristalisana. Veliki broj testiranih porodica pripada dobro profilisanim genetičkim rodovima, koji su često i prilično brojni na prostoru Krajine.

Olakšavajuća okolnost je to što one najčešće “pronalaze” svoje dalje (i bliže) genetičke rođake u oblastima koje su bile ključne prilikom naseljavanja Krajine. Reč je dakle o Hercegovini, Starom Vlahu i Crnoj Gori. Neretko se dešava da se dogode genetička poklapanja sa pripadnicima dinarskih plemena, koja najčešće imaju prepoznatiljvu genetičku sliku, potkrepljenu predanjima i rodoslovima.

Nekada genetika otkrije i veze koje se nisu mogle naslutiti, pa su tako mnogi rodovi pronašli svoju maticu u krajevima u kojima je nisu očekivali, ili barem na osnovu dostupne građe i predanja nisu mogli doći do iste. Ima slučajeva kada samo retka krsna slava ukazuje na neku dalju vezu, ali se ona tek DNK testom potvrdi.

Genetika nam za sada pokazuje da zaista veliki broj krajiških Srba ima bliske DNK rođake u krajevima koji su, prema predanju i literaturi, dali najviše stanovništva zapadnim srpskim oblastima.

Izdvojićemo ovde neke krajiške rodove koji imaju upečatljiva genetička poklanja na prostoru Crne Gore. Ovo ne znači da nemaju DNK poklapanja i u okolnim oblastima, ali su to uglavnom teritorije koje su kroz istoriju bile u uskoj vezi sa prostorom Crne Gore (Istočna Hercegovina, Zapadna Srbija, Raška, Šumadija).

 

I2-PH908>Y52621>FT190799

Krajina:

Opačići (Lučindan), Severna Dalmacija. Treba naglasiti da krajiški Opačići, i njima srodne porodice, neguju predanje o poreklu “iz Nikšića”.

Crna Gora:

Pleme Nikšići (Lučindan), okolina Nikšića, Stara Hercegovina, testirane porodice: Bulatovići, Šćepanovići, Rovčani i drugi.

 

I2-Y3120>Z17855>A20030

Krajina:

Gaćeše, Labusi (Nikoljdan), okolina Gračaca, Lika

Crna Gora:

Lješnjani-Vojinići (Ćirilovdan, Aranđelovdan), Brda

 

E-V13>Y37092>Y126722

Krajina:

Vlaisavljevići (Časne Verige), Lika; Grgići (Stevanjdan), Bosanska Krajina. Na prostoru Bosanske Krajine postoji jedna poveća grupa međusobno srodnih porodica sa slavom Časne Verige. Sve pripadaju ovom klasteru E-V13.

Crna Gora:

Vasojevići (Aranđelovdan), Brda; Gornja Morača (Petrovdan), Brda

 

E-V13>Z5017>A18844

Krajina:

Radići (Tomindan), Livno; Đakovići (Đurđevdan), Lika; Vojinovići (Jovanjdan), Prijedor

Crna Gora:

Mataruge (Nikoljdan, Jovanjdan), izumrlo predslovensko pleme iz Stare Hercegovine (Grahovo, Korjenići)

 

R1b-Z2103> R-Z2705>Y32147

Krajina:

Šušak (Jovanjdan), Severna Dalmacija

Crna Gora:

Perovići (Nikoljdan), Bijelo Polje, Brda

Radoman (Aranđelovdan), Cetinje, Stara Crna Gora

 

I1-Z63>S2077>Y16434

Krajina:

Macure (Aranđelovdan), Severna Dalmacija

Crna Gora:

Draškovići (Lučindan), Brda. Macure se kroz istoriju pominju kao staro stanovništvo Kolašinskog kraja (Rovca, Gornja i Donja Morača)

 

I1-L22>P109>FGC22045

Krajina:

Karanovići (Đurđevdan), Bosanska Krajina; Vojinovići (Đurđevdan), Lika; Grubišići (Đurđevdan), Lika; Crnčevići (Jovanjdan), Glamoč. Testirani su i jedni Drobnjaci (Đurđevdan) sa Banije, koji takođe pripadaju ovoj podgrani I1.

Crna Gora:

Pleme Drobnjaci (Đurđevdan, Nikoljdan, Savindan), Stara Hercegovina, testirane porodice: Tomići, Cerovići, Vemići, Kasalice.

 

N2-P189.2>Y7310>FGC28435

Krajina:

Škundrići (Jovanjdan), Lika; Bundale (Jovanjdan), Bosanska Krajina; Babići (Jovanjdan), Bosanska Krajina, LatinovićiBanjci (Jovanjdan), Bosanska Krajina; Maleševići (Jovanjdan), Bosanska Krajina; Crnčevići (Jovanjdan), Dalmacija. Za rod Latinović-Banjac se kaže sledeće: “Starina im je, vele, od nekakve Banje. Jedan se ogranak po jednom pretku, koji je bio „mudar kao Latin“, prozvao Latinović. Nije isključeno,
da nisu od Banjana doselili u Liku.”

Plemena Banjani i Piva (Jovanjdan, Nikoljdan), Stara Hercegovina, testirani rodovi: Baćovići, Tadići, Kecojevići, Glomazići i drugi.

 

J2a-M92>S8230>SK1375

Krajina:

Bogunovići (Jovanjdan), Lika; Kovačevići (Jovanjdan), Bosanska Krajina

Crna Gora:

Pleme Cuce-Pješivci (Jovanjdan), Stara Crna Gora, testirane porodice: Krivokapići, Radulovići, Perunovići i drugi.

 

J2b-M205>Y22059>Y155375

Krajina:

Kričke (Nikoljdan), Severna Dalmacija

Crna Gora:

Kriči (Đurđevdan, Aranđelovdan), izumrlo predslovensko pleme iz Stare Hercegovine (Zatarje, Jezera, Durmitor), testirani rodovi: Peruničići, Golubovići, Markovići, itd.

 

Izvori:

– Dr Milan Vasić: Etnička kretanja u Bosanskoj krajini u XVI vijeku, Godišnjak Društva istoričara Bosne i Hercegovine, 1962

– Milan Karanović, Pounje u Bosanskoj Krajini, 1925

– Jovan Cvijić, Psihičke osobine Južnih Slovena, 2006

– Rajko Pantov Vukašinović, Zupci pod Orjenom u Hercegovini, 2006

– Srpski DNK projekat

 

Autor: Nebojša Novaković

Komentari (21)

Odgovorite

21 komentara

  1. Mihailo

    Poštovani Novakoviću,interesuje me kad će biti više reči o Danilovićima i dali se neko bavio tim rodom,hvala

  2. Miloš

    Poštovani, možete li mi reći da li se u ove migracione tokove “uklapa” i rod Maleševaca? Može li se pretpostaviti nešto o migracijama Širagića (sv. Ignjatija, I2a1b3). Za prve poznate Šipragiće se zna da su doselili u selo Kokori (opština Prnjavor, RS – BIH), oko 1890. godine ali se ne zna odakle, niti je to prezime prije toga zabilježeno. Bio bih Vam zahvalan za komentar i eventualne izvore na ovu temu. Hvala unaprijed.

    • Nebojša Novaković

      Poštovani,

      Maleševci se delimično uklapaju u ovu priču. Razlika je u tome što su oni deo hercegovačke struje, o kojoj će više reči biti u drugom članku, i što je klaster kome pripadaju zastupljeniji u istočnim delovima Bosanske Krajine. Vremenski interval seobe je verovatno isti. Problem je što su prezimena u tom delu Krajine menjana (davana po ocu), pa se konkretno Širagići ne mogu ispratiti dublje u prošlost.

      Genetika i slava svakako ukazuju na prostor istočne Hercegovine. Slična je situacija i sa nekim drugim podgranama, poput I-Z63> I-Y13946 i R1a-Z280>YP4278.

      • Miloš

        Poštovani Nebojša,

        Hvala Vam mnogo na odgovoru i pojašnjenju. Veoma me raduje najava narednog članka u kome će biti riječi o migracijama Maleševaca. Prezime sam prvobitno napisao pogrešno – riječ je o prezimenu Šipragić, a ne Širagić. Želim Vam mnogo uspjeha u daljem radu!

        S pozdravima i poštovanjem,
        Miloš

        • Nebojša Novaković

          Nema na čemu. Kada sam rekao da su u tom kraju prezimena menjana i davana po ocu, nisam mislio konkrento na Šipragiće (prezime je nadimačkog karaktera), već više na to da nisu bila ustaljena kao u zapadnijim delovima Krajine. Ima po Bosanskoj Krajini više toponima koji u sebi sadrže sličan koren. Primera radi Šipragina Dolina (nastalo po porodici Šipraga?) u Pounju (Gudavac, Bosanska Krupa).

          A u šematizmu Banjalučke i Bihaćke eparhije za 1911. godinu, pominje se izvesni pop Jovo Šipraga iz Ključa.

  3. Miloš

    Poštovani, zanima me da li postoje neki DNK testovi Rovčana? Njihov sam potomak a našao sam neke 2 verzije porekla. Pa ako ima, bio bih Vam mnogo zahvalan.

  4. Branka

    Dobar dan! Zanima me prezime Jazavac. Čula sam da je porijeklo iz CG. Hvala vam puno od srca

  5. Nenad

    Interesuje me za Matoviće. Vodimo poreklo iz zapadne Hercegovine Selo Prigradine. A inače sada sa Zlatibora. Pa koja nam je stara krsna slava i zna li se bliže nešto o samom poreklu itd.

  6. Zoran

    Poštovani Nebojša,
    Da li postoje neki izvori i/ili informacije o prezimenu Trivan iz Strmice, slave sv. Stefana.
    Pozdrav,
    Zoran

    • Nebojša Novaković

      Poštovani,

      Trivani (Trivanovići) još uvek nisu testirani. Bilo ih je u Severnoj Dalmaciji i Uncu (okolina Drvara), gde su doseljeni iz okoline Grahova. Pretpostavka je da pripadaju nekoj od haplogrupa koje se sreću kod slavljenika Sv. Stevana iz tih krajeva (I2-PH908, ili R1b-U152).

  7. Nebojša Vukas

    Interesuje me prezime Vukas…nalazimo ga kod Srba ( Dalmacija, Lika, Kordun) , Katolika ( Sinj ) Muslimana ( Pljevlja gdje je i postojbina iz koje su se raselili padom pomenutog mjesta pod tursku vlast 1470 god. i Rogatica)

    • Nebojša Novaković

      Vukasa je više nesrodnih, trebalo bi uraditi Y-DNA test. Dalmatinski Vukasi slave mahom Nikoljdan. Na 23andMe poostoji neki Vukas (Srbin) iz Hrvatske, koji pripada haplogrupi I2-PH908>Z16983.

  8. Dalibor

    Interesuje me moje poreklo.Moji su preci Jončići(Jovanovići) iz Tetova ili njegove okoline došli u Lapovo u vreme Kočine Krajine,dakle krajem 18.veka.Slavimo Sv.Nikolu.Interesuje me daljnje poreklo,odakle mogu biti ti stari tetovski,pološki Srbi?Da li su i oni iz zapadnih srpskih krajeva?

  9. Dalibor

    Poštovanje g. Novakoviću možete li mi pojasniti otkud jednom predslovenskom izumrlom plemenu jedan rod pod imenom Peruničić? (Uzimam pretpostavku da je to patronim ili matronim imena Perun ili Perunica, kao što svi znamo bog iz slovenske mitologije). Zanima me postoji li tu poveznica nekakva. Lp.

    • Goran

      Dali ćete uskoro obraditi i rodove u Bosanskoj Krajini koji su I1Z63-Y13946 kojih u Bosni i Dalmaciji ima veliki broj.Uglavnom su u Zapadnu Bosnu dolazili iz Istočne Hercegovine i Crne Gore.Ima ih sa više krsnih slava.