Portal Poreklo objavljuje feljton Miodraga Nedeljkovića „Ko su Šumadinci“, koji je prvi put publikovan 2001. godine u dnevnom listu „Glas javnosti“
Ravnice su privlačnije
U Gornjoj ili Kragujevačkoj Jasenici, koja se kao etnografsko područje najčešće naziva samo Jasenica, doseljenih Leskovčana ima u trinaest naselja. Pada u oči da su oni uglavnom naseljeni u ravničarskom delu Šumadije, u naseljima donjeg toka reke Jasenice, koja po mnogome podsećaju na njihov stari zavičaj, Leskovačku Moravu, a to je omogućavalo i njihovo lakše prilagođavanje u novoj sredini. Tako je oko Prvog svetskog rata u donjem toku Jasenice, koji neosetno prelazi u ravnicu Pomoravlja, bilo 216 kuća leskovačkih doseljenika smeštenih u devet naselja, a u gornjem toku samo sedam kuća u tri naselja.
Najveća leskovačka oaza u Jasenici i središnoj Šumadiji je u selu Trnavi kod Topole, u kojoj je početkom XX veka bilo 70 kuća doseljenika od Leskovca, što znači da je svaka šesta kuća u ovom selu poreklom iz leskovačkog kraja. U Trnavi su doseljeni Leskovčani pripadnici velikog roda Ranića, čiji su ogranci Jovanovići, Milanovići, Milosavljevići, Ivanovići, Marinkovići, Markovići, Jankovići i Obradovići ili Orotići. Ranići imaju svoj ogranak i u kosmajskom selu Ropočevu, gde se prezivaju Milanovići, a imaju nadimak Trnavci, po selu iz koga su došli, a čiji je predak pobegao iz Trnave 1825. godine zbog Đakove bune, u koju je bio umešan.
Posle Trnave, najvećeg sela u opštini Topola, slede Vodice i Pridvorica po broju doseljenika iz leskovačkog kraja. U Vodicama je bilo 41, a u Pridvorici 34 takve kuće. Leskovčani u Vodicama su Mihajlovići ili Jevtići (13 kuća), Živkovići ili Aranđelovići (8), Stojakovići ili Kajkovići (5), Neškovići (5), Cvetanovići (5) i Stojadinovići (5). U Pridvorici su potomci leskovačkih doseljenika Ilići (12), čije je staro prezime Bučukovići, u okviru kojih su ogranci Milovanovići i Milosavljevići, a imaju i svoje srodnike, odseljene odavde u Vučak, koji se tamo prezivaju Jovanovići (slava Đurđic). U selu su leskovačkog porekla Stevanovići ili Mladenovići (9), Perići (8), Slavkovići (1), Stojanovići ili Stojiljkovići (1) i Petkovići (1), a Jovan Erdeljanović je ustanovio da su i Anđelkovići (2) došli iz istoga kraja.
Primetnija skupina Leskovčana je i u Cerovcu, kojima pripada 20 kuća Petkovića. U Smederevskoj Palanci su poreklom od Leskovca Kocići (5) i Mijovići zvani Kajganci (5), kao i pet porodica koje su u grad došle uglavnom kao zanatlijske. U varošici Natalincima su od Leskovca Dodžići (8), koji se prezivaju još Živanovići i Petrovići, kao i Kolarevići (drugo prezime Stojanovići, 6 kuća).
U Velikoj Plani je leskovačkog porekla rod Mutavdžića – drugo prezime Stojkovići (5), čiji je predak, po zanimanju mutavdžija, daljim poreklom sa Kosova, izbegao iz Leskovca, gde je radio, zatim prebegao preko Save, a kasnije, pri povratku se nastanio ovde. Po zanatu je u Veliku Planu došao i predak Užaraca (druga prezimena Stojilovići i Ivanovići, 3 kuće), za koje je Jovan Erdeljanović takođe ustanovio da potiču od Leskovca, kao i Stojadinovići (drugi, 2 kuće). Istog porekla su Milenkovići (5) u Baničini, Ristići (2) u Rabrovcu, Matići (4) u Ljubičevcu, dve porodice zanatlija u Aranđelovcu, Simići (2) u Junkovcu i Stevanovići (1) u Koletini.
U Jasenici, kao i u Smederevskom Podunavlju, većina doseljenika od Leskovca nije zadržala u pamćenju selo iz koga su im preci došli. U ovom pogledu su izuzetak Slavkovići, Stojanovići (Stojiljkovići) i Petkovići u Pridvorici, koji pamte da su došli iz sela Radonjice kod Vučja. Simići u Junkovcu znaju da su doseljeni iz Medveđe u Jablanici, Stevanovići u Koletini znaju da su iz Pečenjevca, a veliki rod Petkovića (Jovanovića, Mihailovića) u Cerovcu da su iz Tulova.
U naseljima u kojima su Leskovčani u primetnijem broju zastupljeni i danas se može u govoru otkriti, istina retko, ali u starijih osoba zasvedočena, jezička naslaga doneta i starog kraja (npr.: Otkude si ti?, Živoslavov unuk, Ilijinom snaji, maje se okolo, on ič ne razbira, oni pričaju, niki ne sme, ene ga ide, sa decama, mojim ocu, o Svetim Aranđelu, verujem ja tebe, da ve pitam, da gu dam, daj mene, ki june, ne mož’ da bidne, napujditi, oj da budne, oj d’ ideš, oj d’ uje to pceto, bejagoše itd.).
Opisujući Temnić na samom početku XX veka, Stanoje M. Mijatović je ustanovio da većina žitelja sela Velike Kruševice i Maskara govori onim govorom koji se čuje u vranjskoj i leskovačkoj okolini (Temnić, 285), što je i razumljivo ako se zna da je u to vreme u Velikoj Kruševici od 79 kuća bilo 49 poreklom od Vranja, a u Maskaru od 150 kuća je 125 poreklom od Leskovca.
Iz okoline Leskovca u Maskaru su u to vreme bili Pešići zvani Stojkovci (18 kuća), Ilijaškovići (15), Stojkovići (13), Mijailovići zvani Vodeničarevići (12), Pavlovići (10), Nedeljkovići (9), Krstići (8), Tuvekdžići-Stevanovići (7), Gazdići (6), Marinkovići (6), Grkovići zvani Kulakovići (4), Matejići (4), Ivanovići (3), Markovići (3), Nešići (3), Bećarovići (2), Perivunovići (2), a u Velikoj Kruševici Bojničani (9) i Dušmanci (7). Veliki rod Užarevića (40 kuća) nastanjen je u Gornjem Katunu (25), čiji se ogranak, tzv. Užarci, nalazi u Varvarinu (15).
U Jasici potiču iz leskovačkog kraja Cvetanovići (10), Ćoćići (4), Malezići (3), Filipovići (3), Trojanovići (2) i Stojiljkovići (1), a u Bošnjanu Terzići (10), Džigulići (6) i Stošići (4). Istog porekla su i Tomići i Lazići (po 6 kuća) u Obrežu, Petrovići (6) u Pajkovcu, Ristići (3) u Svojnovu i Zdravkovići (1) u Karanovčiću.
IZVOR: Mile Nedeljković, “Ko su Šumadinci”, Glas javnosti 1. jun 2001. godine
Komentari (0)