Poreklo prezimena, selo Rudno (Kraljevo)

Poreklo stanovništva sela Rudno, opština Kraljevo. Priredio saradnik portala Poreklo Aleksandar Vilimonović

*Napomena: U administrativnom pogledu Rudno je mesna zajednica kojoj pripadaju: Rudno, Dražiniće, Reka i Bzovik. Kamenska (zaselak Reke), Rudno, Dražiniće i Bzovik pripadaju crkvenoj parohiji Gradac, a Reka u užem smislu parohiji Studenica. ¹

Položaj sela.

Rudno se nalazi na ravnom platou vododelnice, čija je nadmorska visina oko 1000 m. Centralni deo naselja je na raskršću puteva Brvenik-Ivanjica i Studenica-Rudno-Biniće. ² Selo se nalazi na Goliji, opština Kraljevo, na 11.6 km od manastira Gradac i 15.7 km od manastira Studenice.

Tip i starost sela.

Rudno je staro naselje, što potvrđuju ostaci stare crkve na mestu zvanom Bunar (danas je obnovljena) i crkva Nikoljača, a po predanju je ovde bilo rudarske delatnosti ³. Crkva Nikoljača je stara crkva posvećena Svetom Iliji, koja se nalazi u četinarskoj šumi⁴. U podu crkve Nikoljače (oko 2 km severoistočno od sela Rudno), obnovljene u XVI ili XVII veku, ugrađeno je više ploča sa predstavama glava, oštro i duboko rezanih, koje se nešto razlikuju od uobičajenih (nadgrobnih) ploča. Kroz Rudno je prolazio srednjovekovni put koji je spajao manastir Studenicu sa Rasom⁵. U tursko doba, ako ne i pre, postojao je i jedan put koji se od Gradca odvajao od levog puta i išao preko Rudna, Pridvorice i Vel. Livade vodio u Stari Vlah (u Ivanjicu)⁶. Na staro groblje sa ostacima crkve nadovezuje se novo. Stara nekropola bila je prilično velika, ali je od nje ostalo malo. Najstarija ploča na groblju sa likovnom predstavom je iz 1753. godine⁷. Na “Carte von dem Königreich Servien u.s.w.” iz vremena austrijske okupacije iz 1718. g. među ostalim selima zabeležena su i Rudno (Rudno) i Psowig (Bzovik) ⁸. Centralni deo naselja se formirao oko glavnih puteva, čime je donekle dobio urbanu fizionomiju. Tu je škola, dom, mesna kancelarija, kafana, prodavnice, zdravstvena stanica itd. Pojedini zaselci kao: Mračanj (na kartama Mračanje), Dolina, Bobište, Bunar, Šuke, Vranovci, Guzonje, Šekleri, Andrići, Džode, Rašovići, razbacani su oko centralnog dela naselja ⁹. Kuće su uglavnom dobro građene¹⁰. Po prirodnim lepotama pejzaža Rudno je jedno od najlepših naselja u ovom kraju¹¹.

Ime sela.

O postanku imena Rudno u narodu vlada dvojako mišljenje: 1) ime je nastalo po rudi, odnosno starim rudnicima koji su tu postojali, i 2) po rudini, odnosno utrini kojoj kamenito žemljište daje osobinu da na njoj trava rano zarudi – sazri¹².

Litija.

Seoska litija je Druga Trojica. Krstonoše se okupljaju kod Glavne molitve, zapis smrča (sada trešnja); druga molitva je kod krsta u Nikoljači, zapis krst od drveta; treća molitva je kod Vilimonovića kuća, zapis troroga smrča (tri smrče iz istog korena); četvrta molitva je u Mračanju, zapis krst od drveta; peta molitva je u Dolinama, zapis hrast, tu je litija završena (krug se ne sastavlja, a krstonošama se ručak ne priređuje). Narodno veselje je uveče u centru Rudnog¹³.

Poreklo porodica (po Korićancu):

–Aleksandrići, Aranđelovdan. Poreklom iz Železnice
–Andrići, Stevanjdan. Poreklom grana Vilimonovića
–Barlovi, Lučindan. Gradac
–Boškovići, Lučindan. Gladnica
–Vilimonovići, Stevanjdan. Starosedeoci (o ovome će biti govora u nastavku)
–Vranovci, Jovanjdan. Starosedeoci
–Vučkovići, Sv. Ana i Vaved. Reka
–Ladoleži, Petkovdan. Gradac
–Martići, Jovanjdan. Starosedeoci
–Milikići, Nikoljdan. Starosedeoci
–Milošević, Jovanjdan. Kamenska-Reka
–Moderc. Slov. Bistrica
–Pendići, Jovanjdan. Binići
–Petrovići, Aranđelovdan. Starosedeoci
–Radovanovići, Jovanjdan. Starosedeoci
–Rašovići, Nikoljdan. Starosedeoci
–Romčevići, Aranđelovdan. Starosedeoci
–Džodići, Aranđelovdan. Starosedeoci
–Šekleri, Stevanjdan. Starosedeoci.

Sekundarna prezimena i miraz:

Vilimonovići, drugo prezime Džezvari;

Milikići, drugo prezime Šuke;

Romčevići, drugo prezime Guzonje. Interesantno je napomenuti da su se Guzonje davno počele iseljavati, a da su se, ipak, Nikoličići, Ćilerdžići, Mijovići, Veselinovići, Carevići-Petrašinovići, Vlajkovići i Vujovići. Milovanovići u Železniku i Ostružnici kod Beograda su takođe od Guzonja, a ovde su bili još u vreme prvog srpskog ustanka. Na mirazu je samo jedna porodica, Moderc, miraz Vilimonovića, došli su iz Slovenske Bistrice¹⁴.

Članovi porodica koji su zabeleženi u aračkom tefteru iz 1833. godine:

Andrija Bošković, Obrad Dabović, Jovan Džodić, Vukoman Džodić, Milika Milikić, Nikola Milikić, Radenko Milikić, Milun Milikić, Đoko Milikić, Petar Vilimonović, Petar Jovanović, Arsa Mihailović, Petar Guzonja, Ilija Mihailović, Radovan Mihailović, Todor Milićević, Jovan Mihailović (za detalje pogledaj izvor)¹⁵.

Što se tiče pojma starinci, Korićanac pod tim podrazumeva bratstva zatečena ili zaostala u vreme velikih seoba srpskog naroda 1690-1738. godine, a starosedeocima one koji su se doselili posle 1738. i u vreme prvog i drugog srpskog ustanka, pa sve do 1822. godine¹⁶.

Kada govorimo o poreklu navedenih rodova, neki od njih su u skorije vreme detaljnije istraženi, u njih spadaju Andrići, Vilimonovići i Džodići. Gore navedeni Andrija Bošković se upokojio 24. septembra 1844. godine u 96. godini života¹⁷. U aračkom tefteru iz 1833. godine vidimo imena njegovih potomaka, koji nakon njegove smrti počinju da se upisuju sa prezimenom Andrić, a ne Bošković, znači prezime uzimaju po imenu oca. Po Korićancu Andrići su grana Vilimonovića¹⁸. U Kruševici postoji porodica Bošković, takođe upisana 1833. godine. Radomir Ilić za njih piše: “Boškovići slave Sv. Stevana. Doselili su se iz Korita (selo u Staroj Srbiji), no prvo su bili u Rudnu pa se odatle doselili u Kruševicu iz nepoznatih uzroka”¹⁹. Nakon testiranja Vilimonovića i Boškovića, ispostavilo se da su ista haplogrupa, i istog porekla²⁰. S obzirom da su Boškovići došli iz Korita, a dubljom starinom su iz Rijeke Crnojevića²¹, to važi i za Vilimonoviće i Andriće. Što se porodice Džodić tiče, na seoskom groblju postoji grob Igrutina Džodića iz 1753. godine, što predstavlja značajan podatak za određivanje najranijeg prisustva ove porodice u Rudnu²².

IZVORI:

1. Dragoljub Korićanac, “Nadibar II”, u: Borisav Čeliković, “Ibar, Nadibar, Podibar i Gokčanica”, Službeni glasnik, Beograd, 2022. str. 569, izvorno objavljeno u: Filozofski fakultet, Beograd, 1995
2. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 568
3. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 554
4. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 569
5. Nikola Dudić, “Stara groblja i nadgrobni belezi u Srbiji”, Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, Beograd, 1995, str. 38
6. Radomir Ilić, “Ibar”, u: Borisav Čeliković, “Ibar, Nadibar, Podibar i Gokčanica”, Službeni glasnik, Beograd, 2022. str. 28, izvorno objavljeno u: Naselja srpskih zemalja, knj.. III, Srpski etnografski zbornik, knj. 6, SKA, Beograd, 1905.
7. Nikola Dudić, navedeno delo str. 38
8. Radomir Ilić, navedeno delo str. 116-117
9. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 568
10. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 569
11. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 554
12. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 569
13. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 569
14. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 569-570
15. Tefter arački za selo Rudno 1833, DAB, MF, ZT 617.
16. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 525
17. Seosko groblje i crkvene matične knjige, čuvane u arhivu u Kraljevu – Crkva u Ržani (Binićima), MKU, inventar 5. 1839-1870. god. str. 38.
18. Dragoljub Korićanac, navedeno delo str. 570
19. Radomir Ilić, navedeno delo str. 117
20. Može se proveriti na https://dnk.poreklo.rs/DNK-projekat/
21. Radoslav Pavlović, „Stanovništvo i naselja“, Beograd, 1995. str. 176.
22. Nikola Dudić, navedeno delo str. 344