Poreklo i vojna karijera generala Mihaila Živkovića (1856-1930)

PIŠE: Saradnik portala Poreklo dr Miloš Timotijević

Mihailo Živković rođen je u Beogradu 24. avgusta 1856. godine od oca Jovana i majke Stane. Otac Jovan, po zanimanju trgovac, rodom iz sela Kličevca u Okrugu požarevačkom, bio je unuk čuvenog vojvode Milenka Stojkovića iz Prvog srpskog ustanka. Majka Stana bila je ćerka trgovca Jovana Radivojevića iz Beograda, poreklom iz Paraćina. Radivojevići su bili bliski rođaci familije hajduk Veljka Petrovića.

Osnovnu školu, dva razreda gimnazije i četiri razreda Realke (Gimnazije) Mihailo Živković završio je u Beogradu. Posle toga upisuje se na Tehnički fakultet Velike škole u Beogradu, koga napušta 1874. godine.

U vojsku je stupio kao pitomac 11. klase Artiljerijske škole 1874. godine. Pored Mihaila Živkovića među ukupno 29 pitomaca njegove klase bili su i kasnije proslavljeni komandanti srpske vojske, vojvode Stepa Stepanović i Živojin Mišić.

Oženio je Darinku Gođevac, ćerku valjevskog trgovca Ranka Gođevca, sa kojom je dobio sinove Miodraga, Jovana i Milana.

Učešće u ratovima 1876, 1877-1878. i 1885.

Kao kadet druge godine Artiljerijske škole u Beogradu učestvovao je u Srpsko-turskom ratu 1876. godine, kada je cela klasa poslata na front.

Mihailo Živković je sa činom narednika bio na dužnosti ordonansa generala Zaha, komandanta Javorske vojske. Učestvovao je u borbama na planini Javoru, Kalipolju, kod sela Kušića i Čemernice. Za iskazanu hrabpoct unapređen je y čin potporučnika, i određen za komandanta Račanskog bataljona Užičke brigade 2. klase. Posle okončanja borbi sa turskom vojskom služio je u Čačku kao ađutant Čačanske brigade 1. klase.

U Srpsko-turskom ratu 1877-1878. bio je komandant Dragačevskog bataljona Čačanske brigade 1. klase. Učestvovao je u oslobođenju Prokuplja i Kuršumlije, borbama na Tiovcu i Samokovu. Kao komandant prethodnice Čačanske brigade prešao je Prepolac i došao do Prištine, odakle je srpska vojska morala da se povuče.

Posle završetka ratnih operacija 1878. godine određen je za vodnika u 7. bataljonu Stajaće vojske. Školovanje je nastavio u novembru 1879. godine. Od 29 pitomaca iz 11. klase u Artiljerijsku školu vratilo se 25 sa činom potporučnika i ratnim iskustvom. Dvojica su poginula u ratu, jedan je u ratu postao težak invalid, a jedan je napustio srpsku vojsku i otišao u Rusiju. Mihailo Živković je završio Artiljerijsku školu krajem 1880. godine, kao drugi u rangu.

Posle završetka školovanja Mihailo Živković je određen za vodnika u 3. čete 6. bataljona stajaće vojske u Kuršumliji, na granici prema Kosovu, tada u sastavu Turske. Potom je često premeštan sa dužnosti na dužnost, a jednu školsku godinu (1882/1883) radio je kao nastavnik gimnastike i vojnog vežbanja radio u Prvoj beogradskoj gimnaziji.

Komandir čete u 8. bataljonu stalnog kadra postao je 1883, da bi 1885. na istoj dužnosti bio u 7. bataljonu, a potom u 2. bataljonu 10. pešadijskog puka.

U Srpsko-bugarskom ratu 1885. komandovao je najpre četom u 2. bataljonu 11. pešadijskog puka, a zatim je postao i komandant 3. bataljona Šumadijske divizije, i učestvovao je u borbama kod Vrapče, Aldomirovaca, na Dragomanskim visovima, na Neškovom vrhu i u neposrednoj blizini Pirota. Posle završetka rata Živković je bio delegat Vlade i Vrhovne komande za razmenu zarobljenika sa Bugarskom.

Vojna karijera do početka balkanskih ratova

Nakon završetka rata sa Bugarskom poručnik Mihailo Živković često je premeštan na razne dužnosti. Od marta 1886. bio je komandir čete u 1. gardijskom bataljonu, a od aprila do decembra 1887. ađutant načelnika Glavnog generalštaba. Iste godine dobio je čin kapetana 2. klase.

Na školovanje u Rusiju poslat je decembra 1887. kao državni pitomac. Praksu je obavljao u 145. carskom puku u Petrogradu. Učestvovao je u velikim manevrima organizovanim u Rusiji  1889. godine. Oktobra iste godine završio je školovanje i vratio se u Srbiju.

Po povratku sa školovanja u Rusiji oktobra 1889. postavljen je za vršioca dužnosti komandanta 3. gardijskog bataljona. Istovremeno, na Velikoj školi vodio je nastavu gađanja i borbu puškom.

Od oktobra 1890. bio je komandir Pitomačke čete Vojne akademije. Na toj dužnosti ostao je do 13. juna 1891, kada je određen na službu u Đeneralštabni odsek Opštevojnog odeljenja Ministarstva vojnog.

Potom je opet bio na komandnim dužnostima u vojnim jedinicama. Od oktobra 1891. do avgusta 1893. bio je vršilac dužnosti, a zatim i komandant 6. pešadijskog bataljona. Zatim je do juna 1894. bio na mestu komandanta 3. gardijskog puka.

Za vršioca dužnosti načelnika Štaba komande Šumadijske divizijske oblasti postavljen je 1. juna 1894, a 9. septembra iste godine za načelnika Štaba Pešadijske inspekcije. Već 10. decembra 1894. ponovo je premešten u Đeneralštabni odsek Opštevojnog odeljenja Ministarstva vojske.

Potom sledi dvogodišnje službovanje na mestu komandanta pešadijske Podoficirske škole, od 22. marta 1895. do 18. marta 1897. godine. Od 1897. sa činom majora obavljao je dužnosti komandatna Prve pešadijske podoficirske škole y Beogradu.

Od iduće 1898. godine u činu potpukovnika komandovao je 4. pešadijskim pukom, što je bio povratak dužnostima u  vojnim jedinicama u vreme velike reforme vojske 1897-1900. godine.

Od 23. marta 1900. bio je vršilac dužnosti komandanta Timočke, a zatim od 30. oktobra 1901. komandant Drinske pešadijske brigade.  Čin pukovnika dobio je 1901. godine.

Na dužnosti komandanta Niša bio je od 19. aprila 1902. do 11. oktobra 1902, a zatim je postavljen za komandanta Timočke divizijske oblasti. Istovremeno je predavao taktiku na Vojnoj Akademiji, da bi jula 1903. postavljen za člana Višeg vojnog saveta.

Čin generala dobio je 29. juna 1907. a sledeće 1908. godine postaje upravnik Vojne akademije. Sa te dužnosti prelazi u Vladu Stojana Novakovića na mesto ministra vojske, kada je uspeo da prerano penzionisanog Živojina Mišića ponovo vrati u vojnu službu.

Upravo u ovo vreme general Živković je zbog čvrstih stavova i zalaganje za disciplinu u vojci javnosti Srbije dobija nadimak „Gvozdeni”. Zapravo, pored Stepe Stepanovića general Živković je bio najstroži oficir srpske vojske. Njegov prodoran i zapovednički pogled bio je dovoljan da i civili ustanu i pozdrave ga kada bi ulazio u kafane.

Sledeće 1909. izašao je iz Vlade i vratio se na dužnost upravnika Vojne akademije koju je obavljao do 17. septembra 1912. godine. Obavljao je i dužnosti predsednika Vojnodisciplinskog suda (1910-1911).

Učešće u Prvom i Drugom balkanskom ratu 1912-1913.

U Prvom balkanskom ratu 1912. komandovao je Ibarskom vojskom koja je iz pravca varošice Raške oslobodila Novi Pazar i veći deo Raške oblasti (Sandžaka). Ibarska vojska koju su sačinjavali Šumadijska divizija drugog poziva i 5. pešadijski puk prvog poziva (ukupno oko 23.000 ljudi i 36 topova) krenula je borbu 19. oktobra da bi 23. oktobra 1912. oslobodila Novi Pazar. Tom prilikom general Živković najstrožije je zabranio srpskoj vojsci da primenjuje bilo kakvo nasilje nad lokalnim stanovništvom bez obzira na nacionalnost i veroispovest. U nastavku rata Ibarska vojska nastavila je uspešne borbe protiv turske vojske na prostoru Sandžaka i Kosova.

Tokom Drugog balkanskog rata 1913. između Srbije i Bugarske general Živković komanduje celokupnom srpskom vojskom na frontu prema Albaniji.

Dužnost komandanta odbrane Beograda 1914-1915. u Prvom svetskom ratu

General Mihailo Živković na početku Prvog svetskog rata bio je u u sastavu Vrhovne komande stacionirane u Valjevu. Vojvoda Putnik saopštio mu je avgusta 1914. da treba da preuzme posebnu vojnu jedinicu za odbranu Beograda koja se tada formirala. Na početku rata srpska Vrhova komanda nije odmah odlučila da se Beograd brani, a predaju grada savetovale su i pojedine savezničke ambasade kako bi se izbegla razaranja i žrtve civilnog stanovništva.

Zbog simboličke važnosti prestonice i održanja morala u vojci i narodu odlučeno je da Beograd ipak brani, uprkos izuzetno nepovoljnom položaju srpskog glavnog grada na samoj granici sa Austro-ugarskom.

Komanda odbrane Beograda locirana je na Torlaku. Front koji su branile srpske trupe odbrane Beograda bio je dug oko 70 kilometara. Od ušća potoka Srednjaka na putu Grocka – Smederevo, pa uzvodno Dunavom do u ušća Save, zatim uzvodno ovom rekom do ušća Kolubare. Cela zona odgovornosti bila je podeljena na pet odseka: Dračanski, Veliko-Selski, Gradski, Topčiderski i Ostružnički. Beograd su sve do pada u oktobru 1915. godine branile izrazito mešovite srpske trupe pretežno trećeg poziva, sa puno dobrovoljaca među kojima je bilo žena i dece.

General Živković je 22. septembra 1914. odbio direktnu ponudu austrougarske vojske da im preda Beograd, a francuski novinari su zabeležili i psovke koje je koristio u tom trenutku.

General Živković bio je izrazito nezadovoljan malim brojem vojnika koji su mu određeni za odbranu Beograda, potpuno u nesrazmeri sa velikim simboličkim značajem glavnog grada čija mu je odbrana poverena. Prestonicu je branilo ukupno 12 bataljona pešadije, 7 baterija i 2 eksadrona – oko 15. 000 vojnika. Vrhovna komanda redovno je odbijala sve njegove zahteve da se trupe odbrane Beograda pojačaju, pa je general Živković u jednom trenutku tražio da ga uklone sa mesta komandanta i penzionišu ako neće da mu dodele dodatne snage. Kasnije su došle ruske, francuske i britanske vojne snage u simboličnom broju, koje su delimično poboljšale stanje odbrane.

Razaranja Beograda 1914. i 1915. bila su velika. Od 10.000 objekata koje je grad imao avgusta 1914. u sledećih petnaest meseci rata 3.000 je oštećeno ili sasvim uništeno.

Kada je Bugarska 9. septembra 1915. pristupila savezu sa Nemačkom i Austro-ugarskom, pokrenute su nove vojne operacije protiv Srbije, a Beograd je od 5. oktobra 1915. prvi bio na udaru.

General Mihailo Živković tada je za odbranu Beograda imao 7. puk drugog poziva, 10. kadrovski puk, 7, 11. i 15. puk trećeg poziva, srpske dobrovoljce iz Srema, žandare, carinike, naoružane građane; 6 poljskih brzometnih baterija 75 mm (ukupno 24 topa); 6 pozicionih sporometnih baterija 80 mm, ukupno 24 topa; četiri haubice 120 mm, dve haubice 150 mm, i četiri protivavionska topa. Rusi, Francuzi i Britanci imali su ukupno 17 topova. Beograd je branilo ukupno 20 bataljona, 75 topova i 2 eskadrona. U jednom trenutku podršku je pružila i Timočka divizija drugog poziva.

Dok su trajale borbe sa austo-ugarskom vojskom na Dunavskom keju, nemačke trupe su preko Ade Ciganilije i Makiša 8. oktobra zauzele Banovo brdo, što je uslovilo i postepeno povlačenje srpskih trupa 9. oktobra na rezervne položaje na Vračaru, Dedinju, Petlovom brdu, Železniku i Ostružnici. Ubrzo je krenulo i povlačnje prema Avali, da bi se posle 15. oktobra 1915. srpska vojska povukla još južnije.

Borbe za Beograd bile su ogorčene, a nemačke i austro-ugarske trupe imale su prema pojednim procenama 10.430 oficira i vojnika koji su izbačeni iz borbe. Srpske trupe izgubile su oko 5.000 boraca, bez žrtava naoružanih Beograđana koji su ginuli u odbrani svoga grada. Nesrazmerno veliki gubici bili su među oficirima. Uporna i hrabra odbrana Beograda iznenadila je neprijatelja, ali i srpsku Vrhovnu komandu. Tako je sprečeno opkoljavanje srpskih trupa u severnom delu zemlje i organizovano je povlačenje u nadi da će savezničke snage iz Soluna stići u Srbiju.

Vojna karijera posle povlačenja iz Srbije 1915.

Posle povlačenja iz Beograda i centralne Srbije srpska vojska se skoncentrisala na Kosovu, kada se general Živković odlučno suprotstavio ideji vojvode Mišića o odsudnoj bici protiv udruženih nemačkih, austro-ugarskih i bugarskih trupa. Kao i većina članova Vrhovne komande predlagao je povlačenje preko Albanije. Posle dolaska na Krf sa ostatkom trupa, zvanično je rasformirana Komanda odbrane Beograda, a general Živković stigao je na Solunski front.

Potom je 1916. postavljen za komandanta Srpskog dobrovoljačkog korpusa u Rusiju koji se borio protiv bugarskih trupa u Dobrudži. Dužnost komandanta je obavljao do 23. novembra 1917. kada je jedinica posle Ruske  revolucije rasformirana, a ostatak vojske preko Francuske poslat na Solunski front. General Živković je u Parizu doživeo teški srčani udar i nije više bio sposoban za komandovanje. Penzionisan je 1. juna 1918.

Preminuo je u Beogradu 28. aprila 1930. godine, gde je i sahranjen.

Unapređenje u činove

Kaplar, 6. septembra 1875.

Podnarednik, 4. maja 1876.

Narednik, 1. jula 1876.

Potporučnik, 5. novembra 1876.

Poručnik, 20. oktobra 1882.

Kapetan 2. klase, 22. februara 1887.

Kapetan 1. klase, 1. januara 1891.

Major, 22. februara 1893.

Potpukovnik, 22. februara 1897.

Pukovnik, 6. aprila 1901.

General, 29. juna 1907.

Odlikovanja

Domaća:

Orden Karađorđeve zvezde sa mačevima 3. i 4. reda

Orden Karađorđeve zvezde 3. reda

Orden belog orla 3, 4. i 5. reda

Orden takovskog krsta sa mačevima 5. reda

Orden takovskog krsta 2. i 3. reda

Orden Sv. Save 2. reda

Zlatna i Srebrna medalja za hrabrost

Medalja za vojničke vrline

Spomenice ratova: 1876–1878, 1885–1886, 1912–1913. i 1914-–1918.

Albanska spomenica

Strana:

Rusko – Orden Sv. Stanislava sa mačevima 2. reda

Francusko – Orden legije časti 4. Reda

LITERATURA:

N. Čubra, „Predgovor”, Mihailo Živković, Odbrana Beograda (1914. i 1915.), Beograd, 1998.

M. Milićević, LJ. Popović, Generali vojske Kneževine i Kraljevine Srbije, Beograd, 2003.

I. Komnenović, „Živković, Mihailo”, Srpski biografski rečnik 3, D-Z, Novi Sad, 2007.