Krnješevci, selo u Sremu (9)

PIŠE: Saradnik portala Poreklo Aleksić dr Snežana

Krajem naredne 1849. godine životne prilike u selu su se normalizovale. Iz izveštaja za školsku 1849/1850. godine saznaje se da je školu u Krnješevcima “pohađalo 28 đaka koji su tokom godine učili samo upoznavanje pismena, sricanje slova i katihizis. Učitelj je Georgije Marković, rodom iz Vojke, star 50 godina, oženjen, i otac jednog deteta. Marković je završio 2 razreda gimnazije u Srem. Karlovcima, ali je u crkvenom pevanju i čitanju iskusan. Svoje đake je u toku godine učio ‘osrednje’. Naravi je dobre i crkvu uredno pohađa, ali selo s njim ipak nije zadovoljno. Na ime godišnje plate prima 110 for. a. vr. u gotovu i 900 oka žita, 1 svinjče i 6 hv. drva u naturi. Veroučitelj je pop Aleksandar Radosavljević, koji je oba polugodišta katihizirao. Školski nadzornik je poručnik Mejanović. Školska zgrada je u srednjem stanju.” U godini 1854. Pavle Car je bio krnješevačkoj deci nastavnik.

Aleksandar Radosavljević je na parohijskoj službi u Krnješevcima bio i tokom  1853. godine, kada u Prolog za mart, april i maj, 26. februara “za vospominanie” beleži: “Car i imperator i veliki vojvoda Franc Josef prvi,  u Beču početkom meseca februara 1853. od nekog zlog mađarskog kalfe krojačkog, po vratu nožem ranjen je.” Parohijsku službu u Krnješevcima Radosavljević je vršio i u godinama 1855, 1858. i 1860. Tih godina obnavljane su crkvene bogoslužbene knjige, koje je A. Radosavljević do 1860. godine svojeručno potpisivao. U godini 1861. kupljenu bogoslužbenu knjigu za parohiju u Krnješevcima potpisao je 20.8.1861. učitelj Gavrilo Jankovič, tako da se može pretpostaviti da je Aleksandar Radosavljević svoju službu u parohiji Krnješevačkoj svršio pre navedenog datuma.

Novo školsko javno zdanje – komunalna škola u Krnješevcima sazidana je 1861. godine.

U deceniji koja je usledila vršene su reforme unutar crkvene organizacije. Na osnovu zaključka Srpskog narodnog sabora od godine 1864/65,  Franjo Josif I doneo je 10.8.1868. “Najviši reskript broj 18” o redukciji i dotaciji parohijskog sveštenstva. Parohije su podeljene u razrede. Razredi su sačinjeni na osnovu broja parohijana koji se nalaze u jednoj parohiji, a na osnovu razreda određene su i plate sveštenicima.

Krnješevci su u 1868. godini,  prema državnom popisu imali 704 duše, a prema crkvenom popisu 697 duša, te su uvršteni u VI parohijski razred, u kome je godišnja sveštenička plata iznosila 400 forinti. Utvrđen je i cenovnik za “dušepopečiteljske dužnosti”, koje se na zahtev parohijana obavljaju, a svešteniku plaćaju:

Izvor: Sbornik zakonah i naredbah valjanih za kraljevinu Hrvatsku i Slavoniju, Kom. VI, 1868, 142

Verovatno da je ovaj Reskript koji je donet kao potvrda odluke Srpskog narodnog sabora, a čije odluke su se odnosile na prihode parohijskog sveštenstva, bio razlog zbog koga su Krnješevci kao parohija VI razreda u godinama koje su usledile, uglavnom bili bez parohijskog sveštenika. Jasno je, da su sveštenici pre odlazili u parohije viših razreda, u kojima je zarada bila berićetnija. Parohija u Krnješevcima podignuta je iz VI u  V parohijski razred značajno kasnije, tek 1896. godine.

Na parohijsku službu u Krnješevce pre 1864. godine postavljen je Stefan Sebišanović, o kome je nekolicina Krnješevčana u julu 1869. godine pisala “Zastavi”. U svom pismu Krnješevčani kazuju: “U crkvi retko, a gotovo nikada, Božje slovo svome stadu ne propoveda, i sve kao iteći po svojoj volji Božju službu obavlja. Izvan crkve, suprotno sa svojim narodom postupa, a onakve reči izgovara koje sveštenom licu ne priliče. U opštini sve naredbe po svojoj volji naređuje, a valjane i pošene ljude isključuje, i od same crkve ih svojim rečima odbija.” Dalje je istaknuto i to da je paroh protiv narodne stranke, naročito protiv Miletića i Subotića, a čini se, i protiv naroda, jer gospodin paroh nazvao je pojedine, a i svo društvo onako kako čoveku ne pristaje. Ovo je, izgleda, i bio povod da se iz Krnješevaca u “Zastavu” uputi pismo, koje se završava porukom: “Neka ne misli g. svešenik da je prost narod marva, da, i on svesti ima, da se ružiti i gaziti ne da, već zahteva blago i krotko postupanje od svoga sveštenika. Ovo je ljubazna opomena našem g. parohu, ako sa tim ne bude zadovoljan, neće nam biti teško da svaku navedenu reč opširnije razjasnimo.” Ispod teksta potpisani su opštinari Krnješevaca: Paja Radovanović trg., Miloš Vidaković, učitelj, Petar Nikolić, predsednik, Tanasije Gruić, tutor, i kmetovi: Andrija Vuičić i Stevan Mihajlović.

Kako je ovo pisanje, očito, izazvalo burnu reakciju javnosti, u avgustu 1869. u “Zastavi” je objavljen članak u kome je istaknuto da pritužba na sveštenika nije upućena od strane opštine Krnješevci, već od nekolicine potpisanih lica. Potom je objavljena Izjava, u kojoj je navedeno da “mi dole potpisani za dopis iz Krnješevaca u kom se naš g. paroh napada, ništa ne znamo, još manje da smo se mi na njega potpisali, nego da je to bez našeg znanja učinjeno.” Izjavu su u   Krnješevcima, 2. avgusta 1869. potpisali: Petar Nikolić, predsednik Crkvenog odbora, Stevan Mihajlović, kmet, Tanasije Gruić, tutor, Andrija Vuičić, kmet. No, potom je iz Krnješevaca 11. septembra pristigla nova izjava, potpisana od Andrije Vuičića svojeručno, i sa krstovima od Stevana Mijajlovića i Tanasija Gruića, u kojoj oni izjavljuju da ništa ne znaju o Izjavi od 2. avgusta 1869,  da je oni nisu potpisali i potvrđuju istinitost dopisa protiv koga je ta Izjava izašla.

Godine 1869. učitelj u Krnješevcima bio je Miloš Vidaković, kao i naredne 1870. godine, kada je popisano stanje srpskih narodnih škola u Karlovačkoj mitropoliji. Tada je za učitelja u Krnješevcima, starog 38 godina ubeleženo da je “oženjen, otac troje ženske dece. Zaršio je srpsku školu u Pećincima, nemačku u Golubincima i preparanciju u Mitrovici kod g. Dimića. Osim srpskog, govorio je i nemački jezik. Redovan je učitelj sa sedam godina staža u ovom mestu. Na ime godišnje plate dobija 200 forinti, a u naturalijama 6 hvati drva koje u mestu vrede 60 forinti. Stan mu se sastoji od dve sobe, kuhinje, špajza i podruma. Po mišljenju paroha Stefana Sebišanovića i crkvenog odbora vladanje mu je zadovoljavajuće. U primedbi se dodaje da je potrebno da se učiteljska plata pored velikog truda i toliko dece povisi.”

U pogledu zgrade i opreme, u izveštaju iz iste 1870. godine navedeno je da je “školska zgrada vlasništvo srpske pravoslavne opštine i nalazi se u dobrom stanju, a nedostaje joj samo štala. Sastoji se od jedne sobe sa šest prozora koja je vidna, suva, patosana i okrečena. Pored škole ima potreban broj klozeta. Nameštaj se sastoji od 8 skamija, astala i stolice. Od učevne opreme škola nema globus ni mape, ni slike za prirodopis ni slike iz biblijske istorije, ali ima 10 komada štica, računaljku i tablu za račun. Na zidu ima sliku cara Franca Josifa i Raspeće Hristoro. U školskoj knjižnici imaju dve knjige “Katihetičeska poučenja”. Učitelj ima dobar kvartir. Škola ima avliju i baštu, a voćnjaka nema. Deca se vrtlarstvu ne uče, jer nemaju od koga. Što se avlije i bašte tiče, uživa učitelj samo 40 kv. hv. a 22 kv.hv. tuđinac uživa. Nužno je, dakle, da se ova 22 kv.hv. školi povrati.

IZVOR: Aleksić S., Krnješevci, selo u Sremu, IK Prometej, Novi Sad, 2022.