Poreklo prezimena Belenzada / Belenzadić

PIŠE: Saradnik portala Poreklo Nebojša Mićić

Belenzade / Belenzadići

Izrazito retko i specifično prezime Belenzada – i naporedo, alternativno, Belenzadić – javlja se u Bosanskoj Krajini, selo Rudine kod Glamoča (Milojević 1923: 127) i u naselju Krajišnici kod Loznice u Podrinju (Nikolić – Stojančević 1975: 122), i to kod doseljenika iz Krajine, odnosno gotovo sigurno doseljenika iz pomenutog sela Rudine. U lozničkim Krajišnicima njihove kuće su bile do Grabovice, susedne Drčama (takođe doseljenici iz Krajine). Slave Jovanjdan.

U Srbiji danas, prema telefonskom imeniku, prezime Belenzada se javlja u Beogradu, dok sa prezimenom Belenzadić postoji jedan pretplatnik u Loznici i jedan u Majuru (kod Šapca).

Na osnovu sačuvanih matičnih knjiga Lozničke crkve Pokrova Presvete Bogorodice, prezime Belenzada počinje se javljati od 1855. godine, što nam okvirno daje vreme doseljavanja ove porodice u Podrinje. Pronađeni su sledeći zapisi tokom 19. veka:

16.05.1855. Mićo Belenzada i Stojana dobili sina Konstantina. Kum Petar Tanasković.

14.08.1857. Jakov Belenzadić i Stoja dobili kćer Živanu. Kum Mićo Stojanović.

25.10.1858. Jakov Belenzadić i Stoja dobili kćer Stanu. Kum Mićo Stojanović.

23.10.1859. umro Jakov Belenzada. (U ovom zapisu stoji zanimljiva napomena da je Jakov sahranjen ukraj groblja lozničkog. Van groblja su obično sahranjivani utopljenici i samoubice, ali uzrok Jakovljeve smrti nije naveden)

16.12.1859. umro Mića Belenzada.

28.12.1876. Đuro Belenzada i Soka, iz Crnogore, dobili sina Milovana. Kum Živko, sin Miloša Gardijanovića.

23.05.1877. umrla Stana, kćer Jakova Belenzade, neudata, stara 21 godinu.

10.11.1879. Đuro Belenzada i Soka, iz Crnogore, dobili kćer Smiljanu. Kum Živko, sin Miloša Gardijanovića.

Prema Etimološkom rečniku srpskog jezika značenje reči belena jeste „blesavko, budalaš, luda“. Javlja se u Krajini glagol beleniti u značenju „besposličiti, budalasati“. Sufiks –zade (-zadeh) je persijskog porekla, te ima isto značenje kao i turski sufiks –oglu „sin od“ ili, uopštenije, „potomak od“. Ova dva sufiksa su korišćena u Osmanskom carstvu naporedo, pa se tako javljaju i na Balkanu. Značenje prezimena Belenzade bilo bi „potomak od blesavka“ i prema tome bi ono spadalo u šaljiva krajiška prezimena, a prema sufiksu reklo bi se da je nadenuto od strane lokalnog osmanskog feudalca, ili kadije, hodže, dakle nekog muslimana dovoljno obrazovanog da poznaje, i primeni, pomenuti persijski sufiks.

Nevezano za Belenzade, ali kao primer primene ovog patronimičnog sufiksa, pomenućemo da se polovinom 19. veka javlja u Zvorniku bosanski feudalac Ali-aga Balvanzade, beležen ponekad i kao Balvanović (Pavić 2014: 92). Reklo bi se potomak nekog kog su zvali Balvan. Bliže persijskom i turskom izvoru jeste da se prezimena na -zade pišu tako u jednini. Međutim,  u srpskom jeziku ona češće prelaze na završetak -zada u jednini, a -zade u množini, što se pokazuje i na primeru Belenzada.

Literatura:

1. Milojević 1923: Borivoje Ž. Milojević, „Kupreško, Vukovsko, Ravno i Glamočko polje“, Naselja i poreklo stanovništva, knjiga 13, SKA 1923.
2. Nikolić – Stojančević 1975: Vidosava Nikolić – Stojančević: Rađevina i Jadar u neobjavljenim rukopisima Cvijićevih saradnika, SANU 1975.
3. Etimološki rečnik srpskog jezika, sveska 3 (BE-BJ), SANU 2008.
4. Pavić 2014: Dejan Pavić, Brasinska ada, Mali Zvornik 2014.