Poreklo prezimena Kršanac

Kršanci sa Luštice se pominju u selu Klinci (iz tog sela ih ima odseljenih u Rose). Slave Sv. Trojicu. Tamo se pominju i u obliku Kršanović (Rose).

U Boki Kotorskoj postojali su i ugledni Kršanci iz Perasta, koji su još sredinom 18. veka davali čuvene lekare.

U pisanim izvorima iz 18. veka pominje se tada čuveni hirurg Jovan Kršanac. Iz peraške porodice Kršanac (navodi se da su poreklom iz Hercegovine) nastala je prava dinastija hirurga, tri generacije – osim Jovana, tu su i Stefan i Anton, koji je medicinu završio u Padovi 1740. godine.

Za doktora Jovana Kršanca navodi se da je 1730. godine lečio sina skadarskog paše.

Za Kršance iz Perasta se navodi da su izumrli. Slavili su Sv. Krst.

“Kršanci iz Klinaca, zajedno s Zambelićima iz Radovanića i Palandačićima iz Babunaca (odnosno Rosa), spadali su među najznačajnije pomorske porodice u Boki. Bratstvo Kršanaca postaje jedno od najačih u XIX vijeku po broju svojih kapetana, zapovjednika raznih vrsta jedrenjaka, među kojima je bila i nava „Jelisaveta“ nosivosti 534 tone, sa 15 ljudi posade i 10 topova, kojom je zapovijedao kapetan Jovan Kršanac (1853. god.). Jedrenjak nava sa tri jarbola iz druge polovine XIX vijeka, jedan je od poslednjih predstavnika naših jedrenjaka, koji je plovio po svim morima svijeta.”

Kao priložnici crkve Sv. Trojice u Rosama pominju se Kosto Kršanac sa braćom Božom i Mitrom, te kapetan Vaso i Andrija Kršanac:

“U svetotroičkoj crkvi nalazi se, ne zna se kada i od koga u drvu vještački izrezani ikonostas. Pošto na istome g. 1854 priložiše Kosto Kršanac sa braćom Božom i Mitrom, Joko Kaluđerović sa bratom Lesom, Tripo i Bogdo Kaluđerović po jednu prestolnu ikonu u Mlecima rađene, kap. Vaso i Andrija Kršanci i Ivo Trojanović uložiše veliko staranje, te se g. 1878 popravi iznutra crkva i pročelje iste i poploča, a g. 1879 ukusno izobrazi i pozlati ikonostas od slikara Aspiotti. Ovo sve bi izvršeno prilozima pobožnih Hristijana, koje na kraju donosimo.”

Inače, Kosto Kršanac se pominje kao jedan od 400 učesnika Velike Narodne skupštine Bokelja, održane 13. juna 1848. godine u Prčanju.

Među priložnicima crkve Sv. Pantelije iz 1879, pominje se Katarina Kršanac, koja je priložila srebreni krst na koplju “vrednosti 120 franaka”. Iste godine, među priložnicima crkve Sv. Trojice u Rosama pominje se kapetan Andro Kršanac koji priloži 121 franak, dok je kapetan Vaso Kršanac “brodeći po svijetu skupio među prijateljima 200 franaka”.

Crkvu Sv. Pantelije Kršanci smatraju za svoju, a obnoviše je 1902. godine o čemu svedoči sledeći zapis:

“Obnovljenje crkve u Klincima: Crkva fil. sv. Pantelejmona u Klincima, koju brastvo Kršanaca smatra svojom, vremenom bijaše sasvim oštećena, te njih pet domaćina, na svojsko zauzimanje kapetana Petra Kršanca, pregnuše da je poprave. Nakon četirigodišnjeg rada god. 1902. bi dovršena, i na dan hrama crkvenog 27. jula uoblašćenjem preosv. gosp. Episkopa Gerasima bi izvršen čin obnovljenja od mjesnog paroha, u prisustvu pobožnog naroda.
Dosta je truda stalo njih, dok su svoju plemenitu namjeru postigli, ali promisao Božji ne ostavi ih same u tom djelu njihovom, jer im pritekoše u pomoć i drugi c prilozima. Crkva je sasvim obnovljena i ukrašena, kao i avlija i groblje oko nje. Poslije sumornih dana eto danas na onoj uzvišici sv. Pantelejmon u novom ruhu obnovljen i ukrašen uzdiže se na slavu Božju i na sreću i spasenje onog naroda. Ne zna se uprav, kad je ova crkva sagrađena; po narodnom predanju ona je podignuta y vrijeme kad je bila porušena crkva na „Krst“ y Oskorušici, ali se ne zna vrijeme, kad se to dogodilo.”

Kao pitomac Pravoslavne bogoslovije u Zadru 1904. pominje se Mitar Kršanac iz Luštice. On se docnije pominje kao paroh u Radovanićima 1924. krštenim imenom Dimitrije Kršanac, rođen 1882, rukopoložen 1909. godine. Njegov otac Marko slovio je za jednog od najboljih guslara na Luštici.

Kao gostioničar u Rosama se 1927. godine pominje Milan Kršanac. Nije poznato da li je on docnije biran za predsednika luštičke opštine, tek kao takav u periodu posle 1930. godine (u vreme tzv. Diktature kralja Aleksandra) pominje Milan V. Kršanac. Ovo srednje slovo V. bi moglo biti od imena Vaso (slobodna pretpostavka).

Kao zatočenik na Golom otoku popisan je Petar (Milana) Kršanac. Na Golom otoku bio od 18. oktobra 1949. do 20. septembra 1950. godine.

Prezime Kršanac popisano je 1948. u Istri. U mestu Liganj kod Rijeke bilo je 35 pojedinaca u 11 kuća, u Lovranu (Opatija) 13 pojedinaca u 4 kuće, u samoj Opatiji 2 pojedica u 2 kuće te u Tuliševici (Rijeka) 8 pojedinaca u jednoj kući. Tamo se pominje i u obliku Chersanaz. U Istri postoji i selo Kršanci (u opštini Žminj, grad Umag), gde su sredinom 20. veka zabeležena prezimena Bančić, Blašković i Roža. Kako se navodi, po nacionalnosti su Hrvati. Zaselak Kršanci postoji i u okviru Lovrana, a u njemu su, pored Kršanaca prisutni i nosioci prezimena Jakotić (njih je 1945. bila jedna porodica, dok je Kršanaca bilo u tri porodice). Inače, najstariji pisani pomen Kršanaca u Istri datira od 5. maja 1275. godine (moguće je da je godina i 1325. prema jednom drugom prepisu).

IZVORI:

Vukota Miljanić, Akim Miljanić, Prezimena u Crnoj Gori, Beogradska knjiga, Beograd, 2007, str. 236

Mihailo P. Miljanić, Crnogorski ljekari do 1918., IVPE, Cetinje-Podgorica, 2006, str. 17

Pavao Butorac, Kulturna povijest grada Perasta, Durieux, Zagreb, 2011, str. 445

Savo Nakićenović, Boka, Srpski etnografski zbornik (u izdanju Srpske kraljevske akademije), knjiga 20, Beograd, 1913, str. 356

Gligo Odalović, Iz prošlosti Luštice, objavljeno u časopisu Boka, knjiga 25, Gradska knjižnica i čitaonica, Herceg Novi, 2005, str. 500

Niko Luković, Velika narodna skupština Bokelja 1848. godine, objavljeno u Istoriski zapisi knjiga 1, sveska 1-2 (januar-februar 1948), Istorisko društvo Narodne republike Crne Gore, Cetinje, 1948, str.

Šematizam pravoslavne Eparhije bokokotorsko-dubrovničke i spičanske za godinu 1880, Eparhija bokokotorsko-dubrovnička i spičanska, Zadar, 1880, str. 29, 35, 36

Šematizam pravoslavne Eparhije bokokotorsko-dubrovničke i spičanske za godinu 1903, Eparhija bokokotorska-dubrovnička i spičanska, Dubrovnik, 1903, str. 41, 42

Šematizam pravoslavne Eparhije bokokotorsko-dubrovničke i spičanske za godinu 1904, Eparhija bokokotorska-dubrovnička i spičanska, Dubrovnik, 1904, str. 30

Šematizam Istočno pravoslavne srpske patrijaršije po podacima iz 1924. godine, Sveti arhijerejski sinod, Sremski Karlovci, 1925, str. 66

Borivoje M. Drobnjaković, Nekoliko podataka o guslama i guslarima na Luštici u Boki Kotorskoj, objavljeno u Glasniku Etnografskog muzeja u Beogradu, knjiga 13, Beograd, 1938, str. 142

Adresar Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, Jugoslovensko Rudolf Mose a. d, Beograd, 1927, str. 288

Slobodan Boban Tomić, Spomenica odlikovanih lica iz Zetske banovine (Crne Gore), Stručna knjiga, Beograd, 1996, str. 96

Grupa autora, Zatočenici Golog otoka (Registar lica osuđivanih zbog Informbiroa), Arhiv Srbije, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 2016, str. 272

Leksik prezimena SR Hrvatske, Matica hrvatska, Zagreb, 1976, str. 340

Cadastre National de L’Istrie, L’Institut Adriatique, Sušak, 1946, str. 220, 231, 366

Đuro Šurmin, Hrvatski spomenici (od godine 1100-1499), sveska I, JAZU, Zagreb, 1898, str. 24