Rod Vasojevića

Za pojedina bratstva se ispostavilo da pripadaju genetičkom rodu Vasojevića, iako nemaju predanje o tome. Pored takvih testiranih bratstava, u sledećoj tabeli su prikazana i bratstva koja su im srodna prema predanjima.

Za bratstva koja slave Časne Verige apostola Petra, inače vrlo retku slavu, smatra se da su ranije slavila Petrovdan. S obzirom da među porodicama koje slave Časne Verige apostola Petra do sada nema testiranih koji ne pripadaju rodu Vasojevića, osnovano se može pretpostaviti da i ostale porodice, ili barem ogromna većina, takođe pripadaju rodu Vasojevića.

Među bratstvima koja su po haplotipu bliska Vasojevićima se izdvajaju Bobanci na području Bobana između Trebinja i Popova koji slave Đurđevdan:

Kao što je već rečeno, nije utvrđeno da li Vasojevići i Bobanci – đurđevštaci pripadaju istom genetičkom rodu ili su samo bliski po haplotipovima.

Porodice koje se vezuju za Vasojeviće

Za pojedina bratstva se nasuprot predanjima ispostavilo da genetički ne potiču od Vasojevića po muškoj liniji.

Babovići iz Luštice prema predanju potiču od Babobića iz Konjuha, međutim ispostavilo se da pripadaju grani I2-PH908 na osnovu čega se može zaključiti da je predanje nastalo zbog istog prezimena. Slave Mali Nikoljdan.

Bakići iz Zabrđa su prema predanju grana Novakovića, međutim za njihove iseljenike u Dobrom Dolu u Kuršumliji se ispostavilo da pripadaju rodu Kuča i grani E-BY165837. Tek ostaje da se utvrdi da su svi Bakići pribraćeni Vasojevićima, ili samo neka grana ovog bratstva. Slave Aranđelovdan.

Vitkovići i Potolići iz Pješivaca prema ustaljenom predanju potiču od Stevana Vasojevića, koji je prema rodoslovu Vasojevića sin Vasojev. Međutim, ispostavilo se da to predanje nije tačno jer pripadaju rodu Pješivaca i Cuca i grani J2a-FT384930. Vitkovića i Potolića u Staroj Hercegovini ima u Nikšićkoj oblasti. Slave Jesenji Jovanjdan.

Gluhodoljani i Dupiljani su dve srodne grupe bratstava sa maticom u Dupilu odakle su se raširili i na Gluhi Do. Prema sopstvenom predanju, kao i prema predanju Vasojevića, potiču iz tog plemena. Stanimirovići iz Dupila smatraju da su poreklom iz Lopata koje su matica Vasojevića-Lopaćana, dok Gluhodoljani smatraju da su grana Vasojevića-Mijomanovića, međutim kako pripadaju grani R1a-YP417, spomenuta predanja se mogu odbaciti. Slave Aranđelovdan.

Zečevići iz zaseoka Drpe u Klenku u Banjanima prema ustaljenom predanju potiču od Zečevića iz Nikšićke Župe koji potiču od istoimenog bratstva iz Lijeve Rijeke, dok prema drugom predanju potiču od Banovića, isto kao Muline iz Klenka. S obzirom da je utvrđeno da pripadaju rodu Banjana i grani N2-FGC28435, može se zaključiti da je drugo predanje tačnije. Zečevići iz Klenka slave Jovanjadan, za razliku od Zečevića iz Vasojevića i Nikšićke Župe koji slave Aranđelovdan.

Karadžići iz Lopata prema ustaljenom predanju grana Lopaćana, međutim za njihove znatno brojnije iseljenike iz Drobnjaka je ustanovljeno da pripadaju grani I2-Z17855. Zbog toga se kao tačnije može uzeti manje prihvaćeno predanje o poreklu Karadžića iz Makedonije gde su živeli ispod planine Karadžice. Slave Aranđelovdan. Od Karadžića prema predanju potiču Petijevići iz istoimenog sela u Kruševicama, međutim za njih se ispostavilo da pripadaju grani E-Z16988. Petijevići slave Jesenji Jovanjdan.

Leposavići iz Konjuha kod Andrijevice su prema predanju ogranak Guberinića iz istog mesta, koji su grana Mijomanovića. Kako je za Leposaviće utvrđeno da pripadaju grani rodu Bogićevaca iz Donje Morače i grani R1b-Z37, pomenuto predanje se može odbaciti kao netačno. Slave Aranđelovdan.

Morakovci (Marojevići, Dragnići i Ćorovići) iz Morakova u Nikšićkoj Župi prema predanju potiču od Dabetića iz Lopata u Vasojevićima (sela u kome inače nema Dabetića), međutim ipostavilo se da pripadaju rodu Mrka iz Pipera i grani R1a-Y2902 čemu u prilog idu zajednička slava i preslava koje dele sa Mrkama (Aranđelovdan i Spasovdan).

Radevići iz Mezgalja u Šekularu prema predanju potiču od Radevića iz Lijeve Rijeke. Kako je za Radeviće iz Lijeve Rijeke potvrđeno da pripadaju rodu Vasojevića, a za Radeviće iz Mezgalja da pripadaju rodu Kuča i grani E-BY165837, može se zaključiti da su ovi drugi pribraćeni. Slave Aranđelovdan.

Rahići iz Trijebina kod Sjenice prema predanju potiču od islamiziranih Đukića iz Goražda u Polici, ali se ispostavilo da pripadaju rodu Kuča i grani  E-BY165837.

Genetički profil roda

Vasojevići pripadaju grani čiji je genetički niz E1b-V13>Z1057>Y30977>Y37092>Y126722>Y176894. Grana Y176894 je formirana na osnovu rezultata whole genome sequencing (WGS) testova laboratorije DanteLabs, koje su uradili Vukićević iz Trešnjeva i Gunjak iz Dovlića. Vukićevići pripadaju grani Lopaćana, dok Gunjaci nemaju predanje o poreklu od Vasojevića. Procena je da je zajednički predak dvojice testiranih živeo pre 700 godina. Najbliži genetički srodnik Vasojevićima je jedan testirani sa područja distrikta Brčko, o čijem poreklu ništa nije poznato. On pripada grani Y126722, ali ne i mlađoj grani Y176894 koja određuje rod Vasojevića.  Do sada je utvrđeno da grani Y37092 među Srbima pored roda Vasojevića pripada jedino rod Rajovića iz okoline Novog Pazara koji prema predanju potiče iz Kuča. Rajovići pripadaju mlađoj grani Y37092>BY14160>Y167794. Pored bratstava koja su po haplotipu bliska Vasojevićima, može se pretpostaviti da istoj grani pripadaju i Šaranci iz istoimenog plemena.

Kada su u pitanju rezultati van srpskog etničkog prostora, Vasojevići nemaju bližih srodnika ni među do sada testiranim pojedincima u svetu. Zbog toga su Vasojevići donekle specifični jer su im po muškoj liniji među do sada testiranima najbliži rodovi sa kojima imaju zajedničkog pretka koji je živeo tokom kamenog doba na prelazu između mezolita i neolita što ostavlja dosta prostora za preciznije utvrđivanje tačne podgrane koja definiše rod Vasojevića. Testirani van prostora bivše Jugoslavije za koje je potvrđeno da pripadaju grani Y37092 potiču iz Velike Britanije, Grčke, Irske, Italije, Mađarske, Ukrajine, Švajcarske i Švedske, dok je jedan pripadnik ove grane iz Saudijske Arabije. Smatra se da je matica ove grane najverovatnije u Grčkoj.

Haplotip Vasojevića na 111 markera po FTDNA redosledu je prikazan u sledećoj tabeli.

Svi do sada testirani Mijomanovići imaju vrednost 22 na DYS635, dok Rajevići i Novakovići, kao i svi drugi pripadnici ovog roda, imaju vrednost 23. Druga mutacija koja se primećuje je na markeru YGATAH4 i dogodila se kod Rajevića koji imaju vrednost 11, dok svi ostali do sada testirani pripadnici ovog roda imaju vrednost 10. Od modalnog haplotipa roda Bobanaca – đurđevštaka razlikuje se samo na markeru DYS635, na kome većina Vasojevića ima vrednost 23, dok Bobanci – đurđevštaci imaju vrednost 22. Testirani Tomić iz Starča i Roćen iz Bršna poseduju za ovaj rod karakteristične vrednosti markera DYS389-I=13 i DYS389-II=30. Kako dvojica testiranih imaju potpuno poklapanje na 23 markera, postoji mogućnost da Tomići i Roćeni potiču od iste grane ovog genetičkog roda, iako slave različite slave.

Geografska prisutnost roda

Rod Vasojevića je prevashodno grupisani na plemenskoj teritoriji Vasojevića u Brdima gde čine apsolutnu većinu stanovništva. To je prostor koji obuhvata celokupnu opštinu Andrijevica, najveći deo opštine Berane, kao i delove opština Kolašin, Plav i Podgorica. Vasojevići su jedini rod u Crnoj Gori koji čini apsolutnu većinu u nekoj opštini, a to je Andrijevica. Genetički rod Vasojevića čini apsolutnu većinu i u pojedinim naseljima izvan plemenske teritorije Vasojevića, kao što su Bjelojevići u Kolašinskim Poljima i Bojići u Gornjoj Morači. Pojedinačno gledano po naseljima, najviše Vasojevića je u Beranama, dok je Andrijevica najveće mesto u kome su Vasojevići apsolutna većina stanovništva. Iseljenih Vasojevića ima širom Srbije, a najviše na Pešteru koji je bio usputna stanica za iseljavanje u dalje krajeve. U većem broju Vasojevića ima u Gruži, Kolubari i Moravici.

Bratstva koja pripadaju rodu Vasojevića, a nemaju predanje o zajedičkom poreklu, prevashodno su naseljena u Gornjoj Morači, Drobnjaku, Bosanskoj Krajini, Severnoj Dalmaciji i Baniji.

Fotografije područja matičnog predela roda

Istaknuti pripadnici roda

Mojsije Zečević (1780-1850) – iguman manastira Đurđevi Stupovi kod Berana i glavar Vasojevića u prvoj polovini 19. veka. Rođen je u Vinickoj gde su se Zečevići (grana Mijomanovića) doselili sa Lijeve Rijeke. Zbog svojih bliskih veza sa dinastijom Petrović-Njegoš i oslanjanja na Crnu Goru često je dolazio u sukob sa turskim vlastima te je u više navrata morao i da se sklanja u Crnu Goru. Sa  vladikama Petrom I i Petrom II je zajednički radio na ujedinjenju Vasojevića sa Crnom Gorom što je i ostvareno osam godina nakon smrti igumana Mojsija. Uporno je radio na vraćanju islamiziranih Vasojevića na pravoslavlje u čemu je u najvećoj meri i uspeo. Njegovom zaslugom je na Sveopštoj narodnoj skupštini Vasojevića iz 1829. ili 1830. godine usvojen Vasojevićki zakon u 12 točaka po kome su Vasojevići poznati kao jedino srpsko pleme koje je imalo svoj sopstveni zakon. Umro je u manastiru Đurđevi Stupovi u kome je stolovao, a tamo je i sahranjen.

Nikola „Konsula“ Vasojević (1797-1844) – karijerni vojnik i diplomata u službi više evropskih zemalja i titularni knez Vasojevića. Rođen je u Lopatama i potiče od bratstva Pejović (grana Lopaćana) koje se vremenom iselilo iz plemena, a najbliži srodnici su im Miloševići zbog čega se u literaturi može naići na pogrešan podatak da je Nikola od Miloševića. Nakon smrti oca Staniše sa majkom Jovanom prelazi u Gornju Moraču, njen rodni kraj, gde se preudala za Gligora Radonjića. U Rusiju se seli sa Trebješanima 1804. godine kada je popisan kao Nikolaj Gligorov Radonjić. Nakon završetka školovanja u vojsci je duže od decenije radio kao inženjer. Oko 1830. je prebegao u Tursku gde se bavio istim poslom. Nakon toga je projektovao srpska utvrđenja za kneza Miloša, da bi jedno vreme bio i engleski konzul u Carigradu. Po dolasku u Crnu Goru u početku je bio u dobrim odnosima sa crnogorskim vladikom Petrom II Petrovićem Njegošem od koga je i dobio titulu kneza Vasojevića iako u samom plemenu nije imao gotovo nikakvu vlast. Poznat je prevashodno po svom neuspešnom projektu Kneževine Holmije koja bi obuhvatala brdska i malesorska plemena sa sedištem u Vasojevićima. Koristeći brojne kontakte u Evropi koje je stekao nudio je mnogim zemljama savezništvo svoje buduće države u zamenu za podršku, a rimskom papi i prelazak stanovništva buduće države na katoličanstvo. Zbog svoje prevrtljivosti i čestih zaokreta nikada nije naišao na ozbiljniju podršku, kako među evropskim vladarima, tako ni među Vasojevićima koji su težili ujedinjenju srpskog naroda usled čega je došao u sukob sa Mojsijem Zečevićem, ali i Petrom II Petrovićem Njegošem po čijem naređenju je i ubijen u Donjem Zagaraču gde je i sahranjen.

Miljan Vukov Vešović (1820-1886) – Vasojevićki vojvoda i kapetan i senator Crne Gore. Rođen je u Lijevoj Rijeci, matici Vešovića koji su ogranak Lopaćana. Nakon smrti svog strica barjaktara Miloša Spahova Vešovića, a zatim i njegovog sina Veka, postaje Ljevorečki barjaktar uz odobrenje turskog paše u Skadru. Ubrzo odlazi na Cetinje gde su mu vladika Petar II Petrović-Njegoš potvrđuje barjaktarstvo i upoznaje sa svojim naslednikom, budućim knjazom Danilom, sa kojim se tom prilikom pobratimio. Kao glavar Vasojevića nasledio je Mojsija Zečevića i nastavio rad na ujedinjenju sa Crnom Gorom, a za Vasojevićkog vojvodu i kapetana, kao i senatora, postavljen je 1853. kada počinju borbe sa Turcima. U ratu iz 1858. i 1859. godine Vasojevići su u celosti oslobođeni od turske vlasti, međutim po sporazumu sa Turskom jedino su Gornji Vasojevići, i to ne u celosti, ušli u sastav Crne Gore. Poznat je i po tome što su pod njegovom i komandom Novice Cerovića Vasojevići i Drobnjaci 1858. godine osvojili i poharali tada turski Kolašin. Sredinom 1875. godine pod vođstvom vojvode Miljana počinje ustanak u Donjim Vasojevićima koji će sa kraćim prekidima trajati sve do 1878. godine kada su iscrtane nove granice na Berlinskom kongresu. Uprkos vojnim uspesima i proširenjem Crne Gore u Polimlju, Donji Vasojevići su ostali u turskim granicama. Vojvoda Miljan je uživao ogroman ugled u čitavoj Crnoj, a zahvaljujući tome uspeo je i da unapredi plemenske odnose Vasojevića sa susednim Bratonožićima i Kučima. Upamćeno je da je uvek bio jako ozbiljan, kako u javnosti, tako i u porodici. Umro je neposredno nakon iznenadne smrti sina brigadira Todora Vešovića.

Petar Bojović (1858-1945) – vojvoda srpske kraljevske vojske. Rođen je u Miševićima kod Nove Varoši, a poreklom je iz Bojovića kod Andrijevice od istoimenog bratstva koje je grana Lopaćana. U vojsci je postepeno napredovao, a za zasluge u Kumanovskoj bici i Bitoljskoj bici tokom Prvog balkanskog rata dobio je čin generala. U Drugom balkanskom ratu je bio načelnik Štaba Prve armije koja je odnela pobedu u Bregalničkoj bici. Za zasluge u Prvom svetskom ratu dobio zvanje vojvode 1918. godine čime je postao četvrti, a ujedno i poslednji general koji je poneo to najviše vojno zvanje u Kraljevini Srbiji i Kraljevini SHS koje je bilo u rangu feldmaršala. Zbog neslaganja sa kadrovskom politikom u vojsci  penzionisao se 1921. godine. U Beogradu je živeo povučeno sve do vojnog puča od 27. marta 1941. godine kada je nedelju dana kasnije postavljen za Vrhovnog inspektora celokupne vojne sile Jugoslavije. U Aprilskom ratu je odbio da napusti zemlju, tako da je zarobljen od strane Nemaca. U pismu iz 1942. godine upućenom Draži Mihailoviću podržao je četnički pokret na čijem je čelu bio (Jugoslovenska vojska u otadžbini). Po završetku rata krajem 1944. godine pretučen je od strane pripadnika OZNA-e usled čega je nedugo zatim i preminuo u januaru 1945. godine. Komunističke vlasti su građanima preko radija pod pretnjom krivičnog gonjenja zabranile da prisustvuju Bojovićevoj sahrani na Novom groblju u Beogradu.

Slobodan Milošević (1941-2006) – predsednik Srbije (1989-1997) i SR Jugoslavije (1997-2000). Rođen je u Požarevcu, a potiče iz sela Tuzi kod Lijeve Rijeke gde žive Miloševići koji su grana Lopaćana. Kao gimnazijalac je 1959. godine primljen u Savez komunista Jugoslavije u kome je postepeno napredovao. Na Osmoj sednici CKSKS 1987. godine preuzima vlast u partiji i od tada pa sve do 2000. godine imaće apsolutnu vlast u Srbiji. 1990. godine donet je novi ustav Republike Srbije kojim su znatno smanjene nadležnosti autonomnih pokrajina. Početkom sukoba u bivšoj SFRJ najpre je pokušao da spreči raspad zemlje, da bi 1991. u fingiranom ratu dopustio odcepljenje Slovenije, a zatim i Hrvatske, odnosno njenog najvećeg dela. Pod pritiskom zapadnih zemalja u potpunosti odustaje od očuvanja SFRJ te je 1992. godine proglašena SR Jugoslavija koju su činile Srbija i Crna Gora. Sa ciljem ukidanja sankcija SRJ od strane SAD i njenih saveznika 1995. godine dopušta hrvatsku okupaciju Republike Srpske Krajine kojoj, kao ni rukovodstvo Republike Srpske, nije pružio bilo kakvu pomoć tokom akcija Bljesak i Oluja. Iste godine u ime Republike Srpske potpisuje Dejtonski sporazum kojim je Republika Srpska međunarodno priznata kao entitet u okviru Bosne i Hercegovine. Nakon oružane pobune kosovskih Albanaca 1999. godine odbija sporazum u Rambujeu kojim bi Srbija pristala na referendum o nezavisnosti Kosova i Metohije usled čega dolazi do NATO agresije na SRJ koja je završena povlačenjem vojske i administracije SRJ sa AP Kosovo i Metohija, ali i usvajanjem Rezolucije Saveta bezbednosti OUN 1244 kojom je formalno potvrđen suverenitet SRJ nad pokrajinom. Vlast gubi na izborima za predsednika SRJ 2000. godine, a 2001. godine je uhapšen, a ubrzo i isporučen na Vidovdan u Haški tribunal gde mu je suđeno po optužnici za ratne zločine u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj. Na suđenju se uspešno sam branio protiv optužnice koja je u najvećem delu bila montirana, čime je u srpskom javnom mnjenju znatno popravio narušenu sliku o sebi. Usled nedostatka adekvatne zdravstvene nege umro je u pritvoru 2006. godine ne dočekavši izricanje presude.

Osobine roda

Vasojevići su prvih par vekova po dolasku u Lijevu Rijeku u velikoj meri živeli izolovano i bez većih uticaja sa strane. Zahvaljujući tome što je njihova plemenska oblast bila zabačena nisu bili česta meta turskih napada, a usled toga što nisu bili izmešani sa bratstvima drugog porekla mogli su nesmetano da razviju sopstveni plemenski identitet. Kao i kod susednih brđanskih plemena, patrijarhalnost, gorštački mentalitet i čvrsta moralna načela su ključne odlike Vasojevića. Širenjem na oblast Polimlja, Vasojevići posle dužeg vremena počinju da žive zajedno sa bratstvima drugačijeg porekla (koje su Vasojevići nazivali Srbljacima) što je dovelo do obostranih uticaja. Tako su recimo Vasojevići u Polimlju znatno blaže naravi od srodnika u Lijevoj Rijeci, te podela na „Ljevorečane“ i „Nahijaše“ nije samo geografska, već u velikoj meri i sociološka. Tako su Ljevorečani impulsivniji, glasniji i odlučniji, a Nahijaši staloženiji, tiši i promišljeniji. Pojedine osobine su karakteristične za sve Vasojeviće i po njima se izdvajaju u okruženju, a snalažljivost je svakako najizraženija. U Crnoj Gori je poznata izreka „Umije ka’ Vasojević“, a verovatno najbolji opis Vasojevića dao je pisac Grigorije Božović: „Niko se iz nas ne probija kroz svet kao Vasojevići i niko među Dinarcima ne može biti dovitljiv i lukav kad je potrebno kao Vasojevići. Jedini su Vasojevići koji su pod Turcima od Turaka zemlju osvajali i došli do više Peći, do Bihora i Peštera. Bez prekida. Niko svojoj meti upornije ne hoda od Vasojevića.“. I zaista, nijedno drugo pleme nije uspelo da se proširi u tolikoj meri da ne samo što je teritorijalno i brojčano postalo najbrojnije, već i daleko najuticajnije u čitavoj Crnoj Gori nakon Njeguša iz kojih potiče dinastija Petrović-Njegoš. Tako su Vasojevići jedino pleme po kome je u 19. veku naziv nosila neka od nahija u Crnoj Gori, a u 20. veku i oblast. Usled toga Vasojevići više nego i jedno drugo pleme sa ponosom ističu svoju plemensku pripadnost, a retko propuštaju priliku da istaknu kako su najveće srpsko pleme. Bitno je naglasiti da Vasojevići nisu istovremeno i najbrojniji rod u Crnoj Gori jer su pojedini rodovi, iako malobrojniji u svojim plemenima, ukupno brojniji usled naseljavanja oblasti van granica njihovih plemena.

Kada su u pitanju predanja, Vasojevići se u određenoj meri izdvajaju u odnosu na susedne veće rodove. Dok su se kod drugih Brđana ustalila predanja o poreklu od Mrnjavčevića, Drekalovića, Brankovića i druge srednjovekovne vlastele, kod Vasojevića se ustalilo predanje o poreklu od, ni manje ni više, nego od Nemanjića. Takođe, dok su za vreme oslobađanja Srbije druga plemena svojatala brojne vojvode, Vasojevići su svojatali nikog drugog do Karađorđa. Teoriju o poreklu od Vasojevića su zastupali i pojedini Karađorđevići. Haplogrupa Nemanjića još uvek nije utvrđena, tako da ni predanje Vasojevića o poreklu od njihove loze nije oboreno. Međutim, na osnovu DNK rezultata Kuzmića iz Mramorca kod Smederevske Palanke, koji su bliski rođaci Karađorđevića i za koje je utvrđeno da pripadaju grani I2-Y3120, osnovano se može pretpostaviti da Karađorđevići ipak ne pripadaju rodu Vasojevića.

Ukorenjenost Kosovskog kulta i spomenuta predanja o srodstvu sa naistaknutijim srpskim vladarskim dinastijama sigurno su doprineli činjenici da je srpski nacionalni identitet kod Vasojevića uvek bio iznad regionalnog crnogorskog identiteta i pripadnost crnogorskoj državi. To je posebno došlo do izražaja tokom 1918. godine kada su Vasojevići podržali Podgoričku skupštinu na kojoj je proglašeno ujedinjenje Crne Gore sa Srbijom, a nedugo potom i učestvovali u gušenju Božićnog ustanka. Isto tako, tokom Drugog svetskog rata Vasojevići su masovno učestvovali u četničkom pokretu kao protivteži partizanskom pokretu iza koga je stajala Komunistička partija sa svojim programom stvaranja zasebne crnogorske nacije i republike. I u današnje vreme kada se Crna Gora u velikoj meri odrekla svog srpskog identiteta, Vasojevići su naistaknutiji rod u Crnoj Gori čiji se pripadnici većinski izjašnjavaju kao Srbi i zalažu za jedinstvenu državu srpskog naroda.

Izvori podataka

DNK rezultati:

• Srpski DNK projekat
• FTDNA – Serbian DNA Project
• Bošnjački DNK projekat
• 23andMe – rezultate prikupio Nebojša Novaković (Srpski DNK projekat)
• YFull (E-Y126722)
• Anonimno testiranje 404 pojedinca iz Crne Gore iz studije Human Y-Chromosome Short Tandem Repeats: A Tale of Acculturation and Migrations as Mechanisms for the Diffusion of Agriculture in the Balkan Peninsula, 2010. – statistička obrada Siniša Jerković (Srpski DNK projekat)

Literatura:

• Andrija Jovićević, Plavsko-Gusinjska oblast, Polimlje, Velika i Šekular, Naselja i poreklo stanovništva (knjiga 10), Srpski etnografski zbornik (knjiga 21), Srpska Kraljevska Akademija, Beograd, 1921.
• Andrija Luburić, Drobnjaci – pleme u Hercegovini, Beograd, 1930.
• Bogdan Lalević i Ivan Protić, Vasojevići u turskoj granici, Naselja srpskih zemalja (knjiga 3), Srpski etnografski zbornik (knjiga 6), Srpska Kraljevska Akademija, Beograd, 1905.
• Bogdan Lalević i Ivan Protić, Vasojevići u crnogorskoj granici, Naselja srpskih zemalja (knjiga 2), Srpski etnografski zbornik (knjiga 5), Srpska Kraljevska Akademija, Beograd, 1903.
• Branislav Đurđev, Postanak i razvitak brdskih, crnogorskih i hercegovačkih plemena, Posebni radovi (knjiga 4), Crnogorska akademija nauka i umjetnosti, Titograd, 1984.
• Vukota Miljanić, Akim Miljanić, Prezimena u Crnoj Gori, Beogradska knjiga, Beograd, 2007.
• David Lalić, Vojvoda Miljan Vukov Vešović, Glas Holmije
• Ejup Mušović, Stanovništvo Sjeničkog i Tutinskog kraja, Odeljenje za enologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, Beograd,
• Jovan Vukmanović, Crmnica – antropogeografska i etnološka istraživanja, Posebna izdanja (knjiga DLXXXIII), Odeljenje drštvenih nauka – odbor za filozofiju i društvenu teoriju (knjiga 1), Srpska akademija nauka i umetnosti, Beograd, 1988.
• Ljubomir M. Marković i Svetislav LJ. Marković, Stanovništvo Moravičkog Starog Vlaha, Geografski institut Jovan Cvijić, Srpska akademija nauka i umetnosti, Beograd,
• Milan Peković, Nikšićka Župa, Beograd, 1974.
• Milisav Lutovac, Bihor i Korita – antropogeografska istraživanja, Naselja i poreklo stanovništva (knjiga 40), Srpski etnografski zbornik (knjiga 81), Srpska akademija nauka i umetnosti, Beograd, 1967.
• Milisav Lutovac, Ibarski Kolašin, Naselja i poreklo stanovništva (knjiga 34), Srpski etnografski zbornik (knjiga 67), Srpska akademija nauka i umetnosti, Beograd,
• Miloš Vojinović, Tadija Bošković, Popis domova u novim krajevima Kraljevine Crne Gore 1913. godine, Kolašin, 2015.
• Miodrag-Mišo N. Vulović i Zoran N. Vulović, Trešnjevo – zavičaj bratstva Vulevića, Biblioteka “Hronika sela”, Odbor SANU za proučavanje sela / Kulturno prosvetna zajednica Republike Srbije / Bratstvo Vulevići, Beograd,
• Mirko Vukićević, Vukićevići iz Trešnjeva i njihovi korijeni, PAKO, Andrijevica 2015.
• Petar Ž. Petrović, Raška: antropogeografska istraživanja (knjiga II), Muzej “Ras”, Novi Pazar, 2010.
• Predrag Vlahović, Brodarevo i njegova okolina, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1968.
• Radoslav D. Babović i Miljan V. Babović, Bratstvo Babovići, Biblioteka “Hronika sela”, Odbor SANU za proučavanje sela, Beograd/Konjuhe,
• Radoslav-Jagoš V. Vešović, Pleme Vasojevići, Sarajevo, 1935.
• Rajko Raosavljević, Morača, Rovca, Kolašin, Stručna knjiga, Beograd, 1989.
• Esad Kurtović, Vlasi Bobani, Društvo za proučavanje srednjovekovne bosanske historije, Filozofski fakultet, Sarajevo, 2012.
• Risto Kovijanić, Pomeni crnogorskih plemena u kotorskim spomenicima – Knjiga I, Istorijski institut SR Crne Gore, Cetinje, 1963.
• Risto Kovijanić, Pomeni crnogorskih plemena u kotorskim spomenicima – Knjiga II, Istorijski institut SR Crne Gore, Cetinje, 1974.