Poreklo glumice Rahele Ferari (1911-1994)

18. jula 2021.

komentara: 1

Rahela Ferari, jedna od najgenijalnijih srpskih filmskih, televizijskih i pozorišnih glumica, rođena je u jevrejskoj porodici kao Rosa (Rohel) Frojnd.

Nekad je neki loš poznavalac matičnih knjiga izvršio uvid u jevrejske matične knjige Zemunskog rabinata i zabunom imenu rođene devojčice dodao ime njenog oca. Tako je Rosa Frojnd postala Bela Rosa Frojnd! Neproveravajući izvor, svi do jednog autora su do danas ponavljali ovu grešku. Takođe, Rahela Ferari / Rosa Frojnd izgleda nije rođena u Zemunu, nego u Staroj Pazovi koja je pripadala Zemunskom rabinatu (kasnije Jevrejskoj opštini Zemun) pa je iz tog razloga Rahela upisana u zemunske jevrejske matice. Danas su sačuvana dva prepisa zemunskih matičnih knjiga, u jednom je kao mesto njenog rođenja navedena Stara Pazova, a u drugom Zemun.

Dakle, da zaključim – Rahela Ferari je rođena kao Rosa (Rohel) Frojnd 27. avgusta 1911. godine u Staroj Pazovi(?!) u porodici Bele i Eme rođene Lajner.

Dva prepisa matične knjige rođenih Zemunskog rabinata sa upisanim rođenjem Rose (Rohel) Frojnd i sa navedenim različitim mestom rođenja

Bela i Ema Frojnd potiču iz starih bačkopalanačkih jevrejskih porodica. Venčali su se 14. aprila 1901. godine u Bačkoj Palanci. U braku su imali Johanu (1902), Juli (1904), Jakoba (1906), Etel (1908), Rosu (1911-1994), Emila Milana (1914) i Emanuela (1917).

Sinagoga u Bačkoj Palanci

Porodica Frojnd, kao što je rečeno, potiče iz Bačke Palanke. Pripada levitskim porodicama o čemu svedoče simboli na njihovim nadgrobnim spomenicima. Najstariji poznati član porodice je Emanuel Mendl Frojnd rođen oko 1785. godine. On je u braku sa Mari Mirijam († 1868) imao Pepi (1808) udatu za Jakoba Šindlera iz Osijeka, Rosaliju koja je imala dva braka – prvi sa Jakobom Fajferom iz Bačke Palanke a drugi sa I. Vajlom takođe iz Bačke Palanke, Bernarda Baruha (1821-1871) i Leopolda Levija Bernarda (1835).

Bernard Baruh Frojnd, (1821-1871) je imao dva braka. Prvi sa Hani a drugi sa Šaroltom Loti Hendler. U prvom braku je imao sina Emanuela (1847-1916) i ćerku Neti (1847) udatu za Hermana Hiršnera iz Bačke Palanke. U drugom braku je imao Jozefa (1851-1887), Terez (1854) udatu za Ignaca Borosa iz Bačke Palanke, Hani Janku (1898) udatu za Simona Flajšera iz Stapara, Hermana Lea (1859) i Kati (1862) udatu za Lajoša Valenštajna.

Grob Bernarda Frojnda, Rahelinog pradede, na jevrejskom groblju u Bačkoj Palanci

Emanuel Frojnd (1847-1916), Bernardov sin a deda Rahele Ferari, oženio se 1875. godine sa Franciskom Breslauer iz Iloka (1850-1911). U braku su imali sina Belu rođenog 7. oktobra 1876. godine.

Upisano venčanje Emanuela Frojnda i Franciske Breslauer, 1875. g.
Grob Emanuela Frojnda, Rahelinog dede, na jevrejskom groblju u Bačkoj Palanci

Bela Frojnd, otac Rahele Ferari, preselio se, najverovatnije, 1900. godine u Staru Pazovu kod svog rođaka Davida Frojnda. Već naredne godine oženio se sa Emilijom Emi Lajner iz Bačke Palanke. Nakon što im se rodila ćerka Rosa, Bela i Emi su prešli u Zemun. Početkom Prvog svetskog rata austrougarske vlasti su proterale porodicu Frojnd u Bačku Palanku (mesto njihovog porekla) da bi se ponovo vratili u Zemun tek 1917. godine. Tu su i dočekali početak Drugog svetskog rata i Holokaust.

Zapis o venčanju Rahelinih roditelja, Bele Frojnda i Emilije Lajner, 1901. g.
Rahela Ferari u Srpskom narodnom pozorištu Novi Sad, 1939. g. Fotografija je muzejska građa Pozorišnog muzeja Vojvodine.

Porodica Raheline babe po ocu, Franciske Fani Breslauer potiče iz Selenče. Iz Selenče u Bapsku je oko 1830. godine prešao Abraham Breslauer (1783) sa suprugom Šonom i sinom Jakobom (1811-1904). Jakob Breslauer je sa prvom suprugom Leni Lihtental  imao decu Leopolda (1836), Simona (1842), Emanuela (1845) i Neti (1849). U drugom braku sa Fani Cajzel, imao je Francisku (1850), Hajnriha Emerika (1853-1918), Morica (1855), Abrahama (1858), Adolfa (1861) i Jozefa (1863). Porodica je kasnije prešla u Šarengrad, a zatim u Ilok.

Porodica Breslauer u popisu Jevreja u Iločkom rabinatu. Označena je Franciska Breslauer
Grob Jakoba Breslauera, Rahelinog pradede, na jevrejskom groblju u Iloku

O porodici Raheline majke, Emilije Eme Lajner nema puno podataka. U Bačkoj Palanci je zabeležen Emilijin otac Emanuel Lajner (1841-1884) koji je sa suprugom Rozalijom Špicer imao Juli (1869) udatu za Markusa Bergera, Rezi (1870), Ignaca 1872), Emiliju (1876), Rozaliju (1878) i Emanuela (1884). Rahelin ujak, Ignac Lajner se nekako istovremeno (a možda i zajedno) sa Rahelinim ocem Belom preselio u Staru Pazovu.

Grob Rahele Ferari i Steve Žigona, u Aleji zaslužnih građana na beogradskom Novom groblju

Autor članka:
Radovan Sremac

Radovan Sremac je rođen 1982. godine. Osnovnu i srednju školu je završio u Šidu. Diplomirao na Odeljenju za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu. U periodu 2009-2013. bio je zaposlen kao kustos-arheolog u Galeriji slika „Sava Šumanović“ Šid. Obavljao funkciju direktora pomenute ustanove 2011-2012. god. U periodu od 2014. do 2017. godine bio je zaposlen u Zavičajnoj arheološkoj zbirci pri Narodnoj biblioteci „Simeon Piščević“ Šid kao kustos-arheolog, a od 2018. godine u Muzeju naivne umetnosti „Ilijanum” Šid. Zvanje višeg-kustosa je stekao 2017. godine. Član je Srpskog arheološkog društva od 2007. godine. Istraživačko interesovanje se kreće od arheologije rimskih provincija Centralnog Balkana, preko istorije Vojvodine 18-20. veka do genealogije. Autor je izložbi: „Gradina na Bosutu“ namenjene za gostovanje u zemljama regiona (2017), muzejske postavke Crkvene riznice Srpskog pravoslavnog arhijerejskog namesništva Šidskog (2016), „Gradina na Bosutu“ u Zavičajnom muzeju u Rumi (2015), „U zaleđu prestonice – Opština Šid u kasnoj antici“ u Galeriji slika „Sava Šumanović“ Šid (2012), „Sava Šumanović – lično, porodično, nacionalno“ u Galeriji slika „Sava Šumanović“ Šid (sa gostovanjem u Muzeju savremene umjetnosti Republike Srpske u Banja Luci i u Domu vojske Srbije u Beogradu) (2012). Autor je 27 monografija i preko 90 radova u serijskim publikacijama. Za svoj rad je nagrađen Višnjićevom nagradom u kategoriji mladih stvaralaca u kulturi za 2010. godinu, Šestodecembarskom Zahvalnicom Opštine Šid (2015), priznanjem gradonačelnika Haife (Izrael) za naučno-istraživački rad o istoriji jevrejskih zajednica u Srbiji (2015) i priznanjem Ministarstva spoljnih poslova Izraela za širenje i unapređivanje srpsko-izraelskog prijateljstva (2016).

Komentari (1)

Odgovorite

Jedan komentar

  1. Neko,tamo daleko

    Za beogradske Jevreje Drugi svetski rat bio je strašan još od prvih dana nemačke okupacije. Kretanje im je bilo ograničeno, morali su da nose žute trake oko ruke, a nije mnogo prošlo pre nego što su počele i deportacije. Oni koji su pokušali da izbegnu takvu sudbinu pokušali su da se sakriju. Jedna od njih bila je i kasnije velika jugoslovenska glumica Rahela Ferari.

    Tih prvih dana Drugog svetskog rata u Jugoslaviji Rahela Ferari zapravo još uvek nije ni postojala. Postojala je Bela Rohel Frajnd, Jevrejka rođena u Zemunu koja je iza sebe već imala zavidnu glumačku karijeru glumice u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu i Umetničkom pozorištu u Beogradu.

    Odmah po okupaciji Beograda bilo je jasno da Bela neće moći da nastavi da nastupa. Uskoro je pak postalo očigledno da će, ako želi da preživi, morati da se sakrije. Kao Jevrejka koja je odbila da nosi žutu traku oko ruke, to bekstvo moralo je da se dogodi što pre.
    I tako je glumica počela da se skriva po podrumima i tavanima na periferiji Beograda kod poznanika, prijatelja prijatelja i bilo koga ko je bio voljan da je primi, nekad i u zamenu za novac.

    A onda se jedne noći umalo sve srušilo! Na vrata kuće u Žarkovu u kojoj je Bela živela predstavljajući se kao vojvođanska glumica Ruža, zakucao je Gestapo.

    Iako je već mesecima bila u bekstvu, Bela se u tom trenutku paralizovala od straha. Ruke i noge kao da više nisu bile njene, stalaja je ukočena dok su skromnom kućom odjekivali povici i udarci sa ulaznih vrata. Trebalo joj je minut-dva da dođe k sebi.

    Znajući da nema šanse da pobegne, Bela je prišla vratima i otvorila ih kako bi se suočila sa sudbinom. A onda je stigla neočekivana pomoć!

    Pre nego što su Gestapovci stigli bilo šta da kažu odnekud se stvorila komšinica Smiljka – jedina žena u kraju koja je znala Belin pravi identitet.

    – Ružo, kaži dragička, dobila si poziv iz pozorišta u Pančevu. Primili su te – povikala je bacivši se Beli u zagrljaj.

    Shvativši diverziju Bela je zaigrala ulogu svog života! Počela je da grli agente, smeje se i galami, pozivajući ih da uđu u kuću kako bi ih poslužila rakijom.

    – Doneli ste mi sreću. Častiću vas zbog ovog angažmana – rekla je zbunjenim Gestapovcima.

    U opštem metežu oni zaboravljaju da je legitimišu, a Bela odlazi kod Smiljke kako bi “ugovorila svoj angažman”. Kada se sledeći put pogledala u ogledalu pogled joj je uzvratila nepoznata žena… U samo minut-dva tokom tog strašnog susreta njena tamno smeđa gusta kosa postala je bela. Osedela je od straha i stresa.

    Već sutradan Bela je napustila Žarkovo i otišla na jedan tavan na Cvetkovoj pijaci gde je vreme provodila sa još jednom velikom glumicom – Kapitalinom Erić. Tu su i dočekale oslobođenje 1944. godine.

    Bela Rohel Frajnd bila je jedini član svoje porodice kojoj je to pošlo za rukom.

    Nakon rata Bela se vratila glumi. Sedamdesetih godina prošlog veka uzela je umetničko ime Rahela Ferari po kome će je i upamtiti generacije obožavaoca širom Jugoslavije. O njenom životu, naročito tokom Drugog svetskog rata, napravljena je predstava “Rahelina kutija”.