Istražujte vaše korene u Hrvatskoj i Srbiji Reviewed by Momizat on . Saradnica portala Poreklo Smiljka Kitanović objašnjava kako da izučavate pretke iz lokaliteta u današnjoj Hrvatskoj i Srbiji* *prevod teksta koji je objavljen u čas Saradnica portala Poreklo Smiljka Kitanović objašnjava kako da izučavate pretke iz lokaliteta u današnjoj Hrvatskoj i Srbiji* *prevod teksta koji je objavljen u čas Rating: 0
You Are Here: Home » Info » Mediji » Istražujte vaše korene u Hrvatskoj i Srbiji

Istražujte vaše korene u Hrvatskoj i Srbiji

Saradnica portala Poreklo Smiljka Kitanović objašnjava kako da izučavate pretke iz lokaliteta u današnjoj Hrvatskoj i Srbiji*

*prevod teksta koji je objavljen u časopisu Internet genealogy, koji možete da pročitate na engleskom posredstvom sledećeg linka: 

Smiljka Kitanovic – Explore Your Roots in Croatia and Serbia

tekst Smiljke Kitanovic u casopisu Internet Genealogy

Možda ste saznali o vašim hrvatskim ili srpskim korenima od članova porodice ili ste ih sami otkrili prilikom izučavanja vašeg porodičnog porekla. Dokumenti, poput imigracionih putničkih spiskova (immigration passenger lists), ponekada jasno ističu da je imigrant doputovao iz Jugoslavije, Hrvatske ili Srbije. No mnogi geneolozi se u svojim pretraživanjima rano suočavaju sa preprekama, zbunjeni dokumentima koji navode Austriju ili Mađarsku kao mesto porekla pretka. Verovatno bi ih iznenadilo saznanje da takav predak možda potiče iz lokaliteta u današnjoj Hrvatskoj ili Srbiji.

Istraživanje porodičog porekla može biti dalje otežano činjenicom da neki preci, rođeni u mestima koja danas pripadaju Hrvatskoj ili Srbiji, nisu ni Hrvati ni Srbi. Tokom istorije, Balkan je bio stecište naroda, kultura i religija. Tu su ljudi različitih etničkih pripadnosti živeli i borili se jedni protiv drugih, poput Hrvata, Srba, Mađara, dunavskih Nemaca (Folksdojčera), Muslimana, Jevreja i Talijana. Zbog burne istorije ovoga regiona, geneolozi se suočavaju sa jedinstvenim izazovima, kao i neočekivanim ishodima pretraživanja. Mogu otkriti neočekivane činjenice u porodičnoj istoriji ili naglo privesti istraživanje kraju zbog uništene ili nestale dokumentacije.

Dok su Hrvati i Srbi vekovima naseljavali susedne regione, poput Bosne, u žiži ovoga članka je izučavanje porekla predaka iz sela i gradova koji se danas nalaze u Hrvatskoj ili Srbiji.

Odakle vaš predak zaista potiče?

Važan korak u otkrivanju vaših korena je saznavanje mesta porekla pretka koji je migrirao iz Evrope. Možda ste čuli o takvom mestu iz porodičnih priča. Ili možda posedujete lične dokumente takvog pretka, koji navode rodno selo ili grad: dosije o naturalizaciji (naturalization record), prijava za pasoš, vojni dokumenti ili drugo. U nedostatku takvih dokumenata, imigracioni putnički spiskovi dostupni onlajn mogu pružiti podatke o mestu porekla.

Međutim, ponekada je veoma teško otkriti ne samo mesto, već i rodnu zemlju pretka. Zbog promena u granicama i jurisdikcijama, rodno mesto pretka, koje je bilo prema imigracionim putničkim spiskovima locirano u Austriji ili Mađarskoj, danas se može naći u Hrvatskoj ili Srbiji. Istraživanje može dodatno otežati činjenica da su za imigrante na ostrvu Elis (Ellis Island), koji su poticali iz istoga mesta, bile ponekada zapisane različite zemlje porekla. Prema spiskovima pristiglih putnika na ostrvu Elis (Ellis Island Passenger Arrival Records), imigranti iz Bilja su tokom 13-godišnjeg perioda došli iz sledećih zemalja:

◦ imigranti 1907, 1910 i 1911: Bilje, Austrija (Austria)

◦ imigranti 1910: Bellye, Mađarska (Hungary)

◦ imigranti 1920: Belje, Jugoslavija (Jugoslavia)

Drugi nazivi korišćeni za zemlju porekla imigranata iz mesta koja su danas u Hrvatskoj ili Srbiji su Yugoslavia, J. Slav., Ju. Sl. i S.H.S.

Upotreba različitih naziva za zemlju u kojoj se nalazilo jedno selo ili grad odražava složenu istoriju Balkana. Za imigrante koji su ulazili u SAD između dva svetska rata, kao zemlja porekla bila je često navedena Jugoslavia ili S.H.S. (akronim za Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca). Za druge je bila zapisana preciznija lokacija−Srbija ili Hrvatska.

Između 1867. godine i Prvog svetskog rata, veći deo današnje Hrvatske i severna Srbija su bili pod upravom Austro-Ugarske. Zbog toga su Austrija ili Mađarska zavedene kao zemlje porekla imigranata koji su migrirali iz tih krajeva pre Prvog svetskog rata. No pošto je veći deo današnje Srbije bio nezavisna zemlja između 1878. i Prvog svetskog rata, Srbija je bila zabeležena kao zemlja porekla za predratne imigrante odatle.

Google vam može pomoći da saznate u kojoj se zemlji danas nalazi rodno mesto vaše pretka. No ako sumnjate da je naziv mesta zastareo, posetite veb-stranicu JewishGen da doznate savremeno ime rodnog mesta pretka (www.jewishgen.org/communities/LocTown.asp). Iako su u žiži pažnje ove veb-stranice mesta sa jevrejskim zajednicama, naći ćete tu takođe i mnoga mesta koja se danas nalaze u Hrvatskoj i severnoj Srbiji. Mesta možete pretraživati po starim i savremenim nazivima.

Iako su nazivi nekih mesta imali slične varijante (npr. Bilje, Bellue, Belje), nazivi drugih mesta su se međusobno veoma razlikovali. Na primer, srpski grad Novi Sad se tokom istorije zvao Neusatz (austrijski naziv) i Újvidék (mađarski naziv). Ovi naizgled različiti nazivi znače isto i mogu se prevesti kao Novi Sad (nova plantaža, nova teritorija). Sva tri naziva za taj grad su se pojavljivala u imigracionim putničkim spiskovima. No budite oprezni, jer ponekada isti ili slični nazivi za mesta se ponekada odnose na sasvim različita mesta koja su danas u različitim zemljama.

Savladavanje jezičkih prepreka

Dok su hrvatski dokumenti najčešće zapisani latinicom, većina srpskih dokumenta je zapisana ćirilicom. No pored latinice, i ćirilica i glagoljica se pojavljuju u dokumentima iz nekih krajeva danas u Hrvatskoj. Na primer, matične knjige pravoslavnih Srba u Krajini su zapisane ćirilicom. Glagoljica, stvorena u 9. veku, se koristila duž jadranske obale sve do 19. veka. O ovom pismu možete doznati više iz članka „Glagoljica i njena primena u crkvenim dokumetima u Hrvatskoj,“ dostupnom na engleskom na veb-stranici www.feefhs.org/journal/12/mcdaniel.pdf.

Zavisno od istorijskog perioda i regiona, drugi jezici se pojavljuju u dokumentima iz Hrvatske i Srbije, kao na primer latinski, mađarski i nemački. Geneološke liste reči za ove jezike možete naći na veb-stranici www.familysearch.org/learn.

Geneološki dokumenti iz Hrvatske

Kao i u mnogim drugim zemljama Evrope, osnovi izvor geneološkh podataka su matične knjige. Među najstarije očuvanim u Hrvatskoj, nalaze se matične knjige iz Umaga (od 1483) i Labina (od 1536). Mnoge su matične knjige iz Hrvatske snimljene na mikrofilmove koji su danas dostupni istraživačima u Biblioteci porodične istorije (Family History Library) u Solt Lejk Sitijy (Salt Lake Sity), Juta (Utah), SAD. Mikrofilmovi sadrže snimljene matične knjige različitih veroispovesti: rimo-katoličke, grko-katoličke, pravoslavne, kalvinske, evangelističke i jevrejske. Crkve su takođe stvarale cenzuse− Status animarum (stanje duša)−od kojih su neki snimljeni na mikrofilmove. No sada više ne morate posećivati Biblioteku porodične istorije ili njene ogranke da biste proučili ove mikrofilmove. Od Juna 2012, oko milion dokumenata skeniranih iz matičnih knjiga Hrvatske je dostupno na veb-stranici www.familysearch.org. Jednostavna (i ujedno besplatna) registracija vam omogućava pristup ovom bogatstvu dokumenata, stvorenih između 1516. i 1949. godine.

No, neke matične knjige su samo dostupne u Hrvatskom državnom arhivu. Na njihovoj veb-stranici možete naći usluge koje pružaju, kao i cene (www.arhiv.hr/en/index.htm). Ovaj arhiv takođe ima ogranke po većim gradovima Hrvatske, poput Osijeka, Splita i Dubrovnika, gde se možda nalaze dokumenti vaših predaka.

Ako odlučite da posetite Hrvatski državni arhiv, proučite prvo uputstva na veb-stranici arhiva. Da biste tamo istraživali, neophodno je da popunite prijavu i platite korišćenje usluga arhiva. Preporučljivo je nazvati arhiv unapred da se raspitate o materijalu koji biste želeli pregledati, jer posetiocu dnevno nude samo ograničeni broj knjiga ili kutija sa dokumentima. Radno vreme se razlikuje po ograncima arhiva, ali se većina zatvara u ranim poslepodnevim satima.

Osoblje arhiva će vam uz naplatu skenirati željene dokumente i prirediti vam CD sa kopijama dokumenata, koji podižete sledećeg dana. U arhivu možete takođe proučavati oporuke, školske imenike, stare geografske karte i druge dokumente. Svakako se raspitajte o literaturi koju prodaje arhiv, poput knjiga i časopisa.

Drugi važni geneološki izvori koje možete naći online su snimci državnih matičih dokumenata od 1895 do ranog 20. veka (www.familysearch.org). Noviji dokumenti se čuvaju po matičnim uredima u Hrvatskoj.

Korisne podatke o predačkim domaćinstvima pružaju cenzusi, poput Mađarskog cenzusa za oporezivanje imovine iz 1828 (Vagyonösszeírás), koji je dostupan na mikrofilmovima u Biblioteci Porodične Istorije ili, uz pretplatu, na veb-stranici www.worldvitalrecords.com. Mađarska je 1828. godine bila deo Habsburške Monarhije, kojoj je pripadala i Hrvatska. U cenzusu iz 1828, mesta u današnjoj Hrvatskoj bila su zavedena po okruzima u kojima su se tada nalazila: Verocze, Pozsega,Szerem, Baranya, Belovár-Körös, Varasd i Zágráb. Pošto su mikrofilmovi za cenzus iz 1828. organizovani po okruzima, neophodno je da prvo ustanovite okrug u kome se nalazilo rodno mesto vašeg pretka. Okrug možete otkriti pomoću tkz. 1828. Census Village List MS Word file, dostupnom na veb-stranici www.iabsi.com/gen/public/CensusMain.htm#1828Census. Upotrebite Find funkciju u MS Word programu da biste fajl pretražili unošenjem rodnog mesta vašeg pretka. Ako vaša pretraga ne donese željeni rezultat, uzmite u obzir raznovrsne nazive predačkog rodnog mesta. Na primer, hrvatski grad Osijek se u ovom cenzusu pojavljuje kao Eszék, kako su ga tada zvali Mađari.

Cenzus iz 1828. pruža podatke o domaćinstvima koja su posedovala nekretnine ili prihode podložne oporezivanju. Za svako takvo domaćinstvo je navedeno ime glave porodice, a povremeno i ime sina ili zeta. Osobe oslobođene poreza, poput plemića i nekih stručnjaka (činovnika, sveštenika, učitelja, lekara, apotekara, veterinara, umetnika i drugih) su uglavnom bile izostavljene iz ovog cenzusa. Za svako prijavljeno domaćinstvo bio je također naveden i broj članova podložnih oporezivanju (između 18 i 60 godina života), uključujući i poslugu. Ako su vaši preci uključeni u ovaj cenzus, možete saznati da li su bili kućevlasnici ili podstanari, kao i da li su posedovali polja, voćnjake, vinograde ili stoku.

Ako je vaš predak bio zanatlija ili vlasnik radnje, možda je zapisan u Mađarskom imeniku industrije i trgovine iz 1891. godine. Ovom se imeniku pristupa uz pretplatu na veb-stranici www.radixindex.com. No pored imena zanatlija i trgovaca, njihovog mesta stanovanja, kao i vrste zanata ili trgovine kojima su se bavili, drugih podataka o precima u ovom imeniku nema.

Preci koji su služili u austrijskoj ili austro-ugarskoj vojsci su obično bili regrutovani u odrede po mestu stanovanja. Da biste otkrili odred vašeg pretka, proučite tabele u članku na veb-stranici www.feefhs.org/journal/9/blodgett2.pdf. Kad ustanovite odred vaše pretka, možete pogledati vojnu dokumentaciju odreda dostupnu na mikrofilmovima Biblioteke porodične istorije. O austrijskim vojnim dokumentima možete saznati na veb stranici www.feefhs.org/journal/9/blodgett.pdf.

Geneološki dokumenti iz Srbije

Srbija se 1830. godine izborila za autonomiju u okviru Otomanskog carstva, što je pogodovalo stvaranju značajne geneološke dokumentacije na srpskom jeziku, poput cenzusa i matičnih knjiga. No, veoma malo matičnih knjiga iz Srbije je dostupno geneolozima u SAD. Snimljene na mikrofilmove Biblioteke porodične istorije su matične knjige austrijske vojske i rimokatoličke crkve iz mesta u severnoj Srbiji, koja su pripadala Austro-Ugarskoj do 1918. godine. Neke od matičnih knjiga rimokatoličke crkve su uključene u indeks pod nazivom „Hungary Catholic Church Records, 1636-1895,“ na veb-stranici www.familysearch.org.

Dok se mnoge matične knjige pravoslavne crkve danas čuvaju po lokalnim arhivima u Srbiji, novije matične knjige su u opštinama. No neke opštine takođe drže matične knjige rođenja u kojima su registrovana deca rođena još davne 1876. godine. Najstarije srpske pravoslavne matične knjige u arhivima datiraju iz kasnog 18. veka. Lokalni arhivi takođe čuvaju rimokatoličke, jevrejske, evangelističke, adventističke, kao i druge dokumente.

Veb-stranice nekih arhiva, kao na primer Istorijskog arhiva u Pančevu (www.arhivpancevo.org.rs/arhive.htm), pružaju detaljne opise njihovih mikrofilmova. Ako lokalni arhiv u oblasti vašeg pretka pruža premalo podataka na svojoj veb-stranici, uspostavite vezu sa arhivom i pitajte da li dokumentacija vezana za vašeg pretka postoji. Nažalost, mnoge su matične knjige u Srbiji bile unišene tokom Drugog svetskog rata.

Ako je dokumentacija vašeg pretka očuvana, verovatno ćete morati posetiti lokalni arhiv lično ili unajmiti geneologa da saznate o pretku. Arhivima je po zakonu zabranjeno slati kopije dokumentacije u inostranstvo, uključujući i kopije stranica iz starih matičnih knjiga. Ako planirate posetu, unapred se uputite u pravila arhiva. Možda ćete u arhivu moći praviti samo beleške ili naručiti overene izvode iz matičnih knjiga. No možete dobiti i znatnu podršku−tokom moje nedavne posete Istorijskom arhivu Beograda (www.arhiv-beograda.org/index.php/en/), njihovo osoblje mi je sa entuzijazmom pomoglo da pronađem dokumentaciju mojih predaka.

Ukoliko su matične knjige iz rodnog mesta vašeg pretka uništene, ne očajavajte. Važan izvor geneoloških podataka iz 19. veka u Srbiji su cenzusi: ukupno 16 cenzusa je stvoreno između 1843. i 1910. U starijim cenzusima su imenovani muški članovi domaćinstava, dok su žene samo prebrojane. Međutim, od cenzusa iz 1862/1863, žene su takođe imenovane.

Iako su mnogi cenzusi uništeni, među očuvanima se nalazi cenzus iz 1862/1863, kao i cenzusi iz 1834, 1844, 1849, 1857 i 1884. Da biste doznali da li su očuvani cenzusi za lokalitet vašeg pretka, posetite www.demogr.mpg.de/papers/working/wp-2012-018.pdf. Očuvani cenzusi se danas drže u Arhivu Srbije u Beogradu (www. archives.org.rs).

Moguće je da su neki stanovnici severne Srbije bili uključeni u Mađarski cenzus za oporezivanje imovine iz 1828 i u Mađarski imenik industrije i trgovine iz 1891. (vidite Geneološke dokumente iz Hrvatske). Okruzi navedeni u cenzusu iz 1828, koji uključuju mesta sada locirana u Srbiji, su Bacs-Bodrog, Szerem, Toronal i Temes.

Prezimena srpskih predaka predstavljaju izazov geneolozima, kako objašnjava Slavica Jović, stručnjak za mikrofilmove iz Istorijskog arhiva Srbije. Pre 1830-tih godina, mnogi su Srbi samo koristili lična imena uz opis zanimanja. Oko 1830, srpski knez Miloš Obrenović je uveo obavezu uzimanja prezimena po očevom ličnom imenu (patronimik).

Međutim, toj naredbi se nisu svi pokorili. Neki su Srbi stvorili prezimena koja su ukazivala na njihovo poslednje poznato mesto porekla. U retkim slučajevima, potomci su uzimali prezimena po ličnom imenu majke ili nekog drugog rođaka. Na primer, moj predak Stanoje Đorđević (deda mog čukundede), bio je naslednik brata Kitana, koji nije imao potomke. Stanoje je u čast svog brata uzeo prezime Kitanović i preneo ga na svoje potomke. No konačno su svi Srbi zakonom iz 1859. godine bili prinuđeni da se drže samo jednog prezimena. Osim žena koje su menjale prezimena po udaji, promene prezimena su posle 1859. godine bile veoma retke (i obično registrovane u knjigama).

Zaključak

Možda ćete otkriti da imate duboke korene u Srbiji ili Hrvatskoj, ili da su svega jedna do dve generacije vaših predaka živele tamo. Nemojte se iznenaditi ako vas istraživanja odvedu u neku drugu zemlju. Na primer, ukoliko pretražujete pretke koji su bili dunavski Nemci, možda ćete naći da su prethodno došli iz Mađarske, a pre toga iz Austrije ili Nemačke. S druge strane, možda otkrijete da je predak, koji je Hrvat ili Srbin, došao izvana: jedan moj srpski čukundeda se u drugoj polovini 19. veka doselio u Beograd iz Temišvara.

Budite spremni da možda nećete vašim istraživanjima daleko doseći u prošlost, naročito ako su dokumenti vaših predaka uništeni. No, takav nepoželjan ishod ne treba da vas spreči da izučavate kulturu i zemlju vaših predaka, kao i da sami posetite rodno mesto pretka jednog dana.


Komentari (23)

  • Defendor

    Odličan članak sa mnogo korisnih podataka na jednom mestu.

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (1): Istorija duga sedam vekova

    – FELJTON –

    U obimnom istraživanju koje pokriva 130 godina i čak tri veka, prof. dr Svetozar Livada, najpoznatiji živi srpski naučnik u Hrvatskoj i jedan od najpriznatijih demografa u svetu, nedavno je objavio knjigu „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj 1880-2011″ (od višegeneracijskog i starosedelačkog, autohtonog i konstitutivnog, do manjinskog statusa)“, baziranu na istorijskim i statističkim podacima dobijenim iz popisa stanovništva u ovom periodu.

    Zbog niza pojedinosti oko perioda doseljavanja, a zatim prirodnih i onih migracija izazvanih ratovima, ovaj feljton će posebno biti interesantan čitaocima čiji su preci ili su oni sami rodom sa teritorije Hrvatske, a sada rasuti od Evrope, Kanade i SAD, pa sve do Australije. Prihvatajući molbu „Vesti“ da u ovom serijalu sažmemo najznačajnije podatke koji dokazuju tezu o biološkom slomu srpskog stanovništva u Hrvatskoj, profesor Livada ističe da je značajnije naseljavanje Srba usledilo nakon ekspanzije Otomanskog carstva, pa sve do današnjih dana.

    Od Grdeličke klisure do Zagrebačke gore

    Knjiga je nastala na osnovu ranije urađenog istraživanja „Raspored naseljenosti srpskog stanovništva po naseljima u Hrvatskoj 1880-2011“, koje je 2012. odobrilo i finansiralo Veće srpske nacionalne manjine Zagreba, navodi ovaj stručnjak i dodaje da je ekspanzija turske imperije na Balkanu započela posle bitke na Marici 1371, a posle 1389. i Boja na Kosovu, umnogome je određena sudbina tadašnje srpske države.
    – Najtragičniji ratni događaj u borbi protiv Turaka na hrvatskom tlu zbio se na Krbavskom polju 1493. Tada izgibe gotovo celo hrvatsko plemstvo, među njima i sin bana Derenčina, a neki plemići padoše u zarobljeništvo. Procenjuje se da je u izginulo oko 13.000 ljudi i 70 sveštenih osoba. Turci su kasnije sa lakoćom prodirali do Štajerske i došli pod zidine Ljubljane – navodi ovaj autor.
    Ali, od Turaka su bežali i Srbi, a Livada primećuje da su svi istraživači koji su se do sada bavili ovom temom isticali da su Srbi dolazili preko planinskih prevoja. Bilo je to „metanastazičko prodiranje od Grdeličke klisure do Zagrebačke gore“, navodi Livada podsećajući na reči čuvenog balkanologa Jovana Cvijića.
    „Jedino što su sa sobom nosili su navike, običaji, hrišćanska vera i obredi i načeta plemenska organizacija, temeljena na mnogoljudnoj porodičnoj zadruzi, koja će se održavati vekovima. Neretko, njihovi sveštenici bili su njihovi duhovni vođe, učitelji pismenosti, vidari, a često i četovođe.“

    Krvavo stoleće

    „Kasnije, kada su se stacionirali na turske zauzete prostore, pretvarali su se u takozvane prebege, uz nova žrtvovanja za novostvorenu odbrambenu regiju Krajinu. Tada je Austrijska carevina odlučila da organizuje i formira Vojnu krajinu sa stalnom vojskom (sa kulama i karaulama), i da tako stvori efikasnu preventivu, odnosno svojevrsnu signalizaciju eventualnih turskih pohoda, da bi zatvorila prolaz tih prodora. Međutim, tada je i Turska osnovala svoju Tursku krajinu.“
    Stalne pljačke, različiti oblici harača, konstantan strah naroda, bili su ključni za dalju migraciju srpskog življa.
    – Poznati pisac istorije Srba Konstantin Jiriček ističe da su ratovi i stradanja prosto prisiljavali narode na veoma rizične migracije i to usled straha, oskudice, skupoće, bolesti, gladi, silnih zastrašivanja tražili su u nemogućem spas. Naime, turski neprestani pritisci, zulumi i upadi izazivali su „stalna kreševa“. Nagonili su ljude u bespuća, da preko prevoja, šuma, ispod Šare, Skopske Crne Gore dođu preko Hercegovine u Dalmaciju i Hrvatsku. Ove seobe trajale su vekovima, da bi popunjavale ispražnjene prostore u Hrvatskoj. Ceo 16. vek bio je vreme velikog stradanja u tada nedovoljno naseljenoj Hrvatskoj, koje neki po tome nazivaju „krvavo stoljeće“ – navodi Livada i predočava sažetu hronologiju seoba i naseljavanja srpskog stanovništva na prostorima današnje Hrvatske.

    Prvi popisi stanovništva

    Autori su se odlučili da svoje istraživanje baziraju od 1880. godine zato što svi raniji popisi, kako tvrde, nisu ispunjavali osnovne kriterijume potrebne za ozbiljno istraživanje.
    U vreme vladavine Austro-ugarske monarhije, prvi popis stanovništva bio je 1785. godine, poznat i kao „jozefinski popis civilne Hrvatske i Slavonije“. Međutim, bio je usmeren samo na vojno sposobno stanovništvo. Vek kasnije, 1850. usledio je drugi popis koji je trajao godinu dana, ali ni u njemu nisu svi popisani. Tek naredni popis, sproveden 1857. godine, bio je prvi opšti popis kojim je bilo obuhvaćeno celokupno domaće prisutno i privremeno odsutno stanovništvo.
    – Pored imena i prezimena, trebalo je popisati i niz drugih ličnih podataka, međutim, i taj popis je imao niz manjkavosti, npr. nije se unosio podatak o narodnosti, nego samo o veroispovesti, ili podaci se nisu iskazivali za niže teritorijalne jedinice od županije. Sve su manjkavosti uočene i kontrolisane, što je prejudiciralo naredne popise stanovništva Carevine 1869, 1880, 1890, 1900. i 1910. godine. Naše istraživanje se ograničilo na popis od 1880. godine i na naredne popise, dakle za period od 30 godina, kako to čini i Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske – naveo je profesor Livada.
    Kao izvore demografsko-statističkih podataka Livada i njegovi saradnici su istražili službene popise stanovništva tokom četiri državno-pravna razdoblja: Austrougarske carevine (1867-1918), Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Kraljevine Jugoslavije (1918-1941), Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (1945-1991) i Republike Hrvatske (1991-2011), kao samostalne države.

    Caru i konja i vojnika

    – Srbi su se posle poraza Srbije 1371. vekovima doseljavali na pustare i koliko bi iskrčili, toliko bi dobili zemlje. Ali, Srbi su istovremeno morali davati ‘caru konja i vojnika’. Stalno su bili izloženi prirodnoj selekciji – navodi prof. Livada za „Vesti“ i dodaje da je samo tokom poslednjeg rata, devedesetih, opljačkano i uništeno najmanje 24.000 stambenih i 13.000 privrednih objekata čiji su vlasnici bili Srbi.

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (2): Kako je stvorena Krajina

    Svetozar Livada u svojoj poslednjoj knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“, navodi da prvi istoriografski zapisi o naseljavanju Srba u severnoj Dalmaciji (Dalmatinska zagora) datiraju još iz 14. veka, tokom vladavine plemena Šubići „kao najdugovečnijeg vlastodržaca od 12 hrvatskih plemena“.

    Kasnije, ova doseljavanja bivaju snažnija i brojnija, a masovnije naseljavanje srpskog stanovništva počelo je kada „Bosna šapatom pade“ 1463. godine, a zatim i u 16. i 17. veku.
    Nakon što je Hrvatska zahvaljujući turskoj ekspanziji opustošena i rakomadana, sa gubicima koji se procenjuju na čak 400.000 stanovnika, bilo je potrebno nešto učiniti i zaštititi preostali deo teritorije od daljeg upada i pljački. Rešenje je pronađeno u naseljavanju novih žitelja, prekodunavskih Srba.
    Neki istraživači te doseljenike nazivaju „Rašani“, neki „Vlasi“, a neki „pravoslavni Dalmatinci“. U Slavoniji oko Kalnika takve srpske naseobine zvali su „Mala Vlaška“ ili „Terra Valaccorum“.

    Kupovina zemlje

    – Za vladavine hrvatsko-ugarskog kralja Matije Korvina (1458-1490) ojačana je odbrana od Turaka brojnim reformama, uključujući i ‘regule’ i statute Srba, što ga je uvrstilo u ‘dobrog vladara’. Za vladavine kralja Sigismunda (Žigmunda) (1387-1437) Srbi se spominju u Lici i oko Senja. Postoje brojni dokumenti o dolasku ‘Rašana’ u Žumberak. Mažuranić ih naziva ‘ljutim vlasima“. Na primer, Lopašić opisuje naseljavanje Žumberka 1533, zatim 1538. i 1541. godine pripadnicima ‘istočne crkve’ iz Primorja. Sa ovog područja regrutovani su uskoci kao najamnici za obranu Bihaća i zaštite od aspiracija Venecije. Ovo naseljavanje imalo je strateški značaj, da se onemogući Turcima da prodiru preko Bele Krajine u Sloveniju, a istovremeno nemoguće je bilo odbraniti područje Korduna, jer se na ovom području nalaze otvoreni prostori za turske prodore – precizira profesor Livada i navodi još neke primere.
    Na području Gorskog kotara, Srbi su, prema istorijskim podacima, počeli da se doseljavaju 1609. godine uz pomoć kaluđera iz manastira Krke, i to oko reke Dobre i oko naselja Modruša, Oštarija, Ogulina i „Pusti Plaški“.
    Livada posebno naglašava da su te naseobine nastale tako što su Srbi kupovali tu zemlju, a ne naseljavali napuštena područja.
    „Krajem 16. i početkom 17. veka dolazi do masovnijih naseljavanja u Gornjoj Krajini, o kojima mnogi istraživači imaju tačne opise broja porodica, imena voditelja selilačkih skupina i mesta zasnivanja naselja u početku ‘naselja za dati trenutak’, zbog veoma čestih turskih provala i napada. Time se stvorila kakva-takva podloga da se novonaseljenim stanovnicima nametnu regule o dužnostima i obavezama u ‘odbrani predziđa hrišćanstva’, poznate kao: vlaške privilegije (u vezi s posedovanjem zemlje, stoke, posebno konja, sticanjem privilegija uz titulu ‘junaka’, i dr.), statuti i drugi razni oblici sporazuma i dogovora. Ovaj proces regulacije međusobnih odnosa novonaseljenog srpskog stanovništva sa domicilnim vlastima bio je pun unutrašnjih protivrečja i teškoća, ali iz nužde se dolazilo do spoznaje da je to jedini način preživljavanja u datom trenutku i prostoru obitavanja.“

    Pljačkaški prepadi

    Sredinom 17. i 18. veka stvaraju se naselja sa imenima koja će ostati do današnjih dana, a Svetozar Livada navodi samo neka nastala odmah po završetku austro-ugarsko-turskog rata koji je trajao od 1788. do 1791.
    – Na područje Banije na početku rata (1788) naseljava se 428, a posle rata 818, odnosno ukupno 1.246 porodica ili domova u selima Topusko, Perna, Blatuša, Čemernica, Vrginmost, Bović, Stipan i dr. Cilj ovih naseljavanja je stvaranje baze za regrutovanje vojnika za odbranu Austro-ugarske carevine od napada Turaka. Snaga te baze je u brojnosti regruta na ukupan broj doseljenika. Tako, na primer, u samo četiri regimentna područja (ličko, otočko, ogulinsko i slunjsko) sa oko 7.300 duša, moglo se regrutovati i do 2.000 vojnika.Iako se na ovaj način granica stabilizovala, prodori Turaka nisu prestajali, posebno oni iznenadni pljačkaški prepadi. Istovremeno, nisu prestajali ni pojedinačna, porodična i grupna prebegavanja ispred turskog zuluma, pa se tako nastavljalo i doseljavanje srpskog stanovništva u već utemeljenim i novim naseobinama. Sve je to pojačavalo potrebu daljnjeg razvijanja državne regulative u pogledu prava, posebno privilegija, kao i dužnosti doseljenih stanovnika; jačanja odbrambene sposobnosti naselja; ekonomskih resursa, posebno zemljišta i stočnog fonda, infrastrukture, i drugo – naglašava Livada.

    Govor brojki

    „U Cetinskom kraju naseljeno je 230 porodica ili toliko zasnovano domova u selima Radovica (46), Maljevac (37), Kekić Selo (37), Cetinska Varoš (60), Begovac (16) i Kruškovac (34). U Drežničkom kraju naseljeno je 275 porodica ili domova, u selima Ljeskovac (50), Grabovac (60), Sadilovac i Gavranov Kamen (33), Vaganac (66) i Drežnik (66). U području Otočke regimente naseljeno je 156 porodica ili domova u selima Petrovo Selo i Baljevac (104), Međudražje, Meljinovac, Kruzi i Nebljusi (zajedno 52). U području Ličke regimente naseljeno je 320 porodica ili domova u selima Dnopolje (27), Donji Lapac (60), Orahovac (35), Gornji Lapac (18), Borićevac (15), Dobroselo (64), Doljani (37), Brotnja (19), Zaklopac (17), Kaldrma (8), Tiškovac (7), Vagan (7) i Drenovac (6).“
    Odbrana hrišćanstva
    Svetozar Livada ističe da su Srbi u Hrvatskoj prisutni više od 21 generacije, odnosno duže od šest vekova.
    – Ova i sve ostale činjenice govore da srpsko stanovništvo predstavlja starosjedilačku, višegeneracijsku, autohtonu etničku grupu, odnosno zajednicu, koja je golemim naporima došla na ove prostore, branila ih kao ‘predziđe hrišćanstva’, zajedno sa Hrvatima. Doseljeno srpsko stanovništvo humanizovalo je prostore koje su naselili, krčenjem i osvajanjem zemljišta, zasnivajući naseobine i toponime, gradeći putnu mrežu i drugu infrastrukturu i time dalo svoj doprinos u društveno-ekonomskom razvitku svoje nove domovine Hrvatske – ističe profesor Livada.

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (3): Žrtvama se ne zna broj

    1. Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/718283/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-1-Istorija-duga-sedam-vekova

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (3): Žrtvama se ne zna broj

    U Hrvatskoj su najveću većinu stanovništva činili Hrvati i Srbi, dok su ostali pripadnici ostalih narodnosti bili minimalno zastupljeni, samo je jedan od opštih zaključaka uspoređivanja popisa stanovništva od 1880. do 2011. godine.

    Udeo hrvatskog stanovništva u ukupnom stanovništvu kretao se u rasponu od 68,39 procenata 1900. godine, do 90,42 odsto 2011. U proseku Hrvati su bili zastupljeni sa 77,98 posto i taj bazni indeks pokazuje stabilan i stalan rast hrvatskog stanovništva u odnosu na situaciju iz 1880.

    Sve manje pravoslavaca

    Međutim, profesor Svetozar Livada zapaža da je sasvim drugačija situacija kada je reč o praćenju zastupljenosti Srba u Hrvatskoj koje je po njemu „više fluktuiralo“ i da je Srba u celoj istoriji bitisanja u Hrvatskoj najmanje u dva popisa stanovništva iz 2001. i 2011. godine i to kao posledica etničkog čišćenja tokom građanskog rata devedesetih 20. veka.
    „U periodu Austrougarske monarhije, tj. do 1910. zastupljenost Srba u ukupnom stanovništvu bila je relativno stabilna i kretala se u rasponu od 16,30 procenta 1900. godine do 17,63 odsto 1880. ili prosečno 17,11 posto. Relativno je najviša bila zastupljenost u razdoblju Kraljevine Jugoslavije kada su dosegli granicu od 22,21 procenta 1921. odnosno 16,73 odsto 1931. ili prosečno 19,47 odsto. Nedostaje popis od 1941. koji zbog ratnih prilika nije izvršen, za potpuniju sliku. Za vreme SFRJ učešće srpskog stanovništva u ukupnom stanovništvu Hrvatske kretalo se u rasponu od 11,55 procenata 1981. do 15,02 odsto 1961. ili prosečno za celo to 43-godišnje razdoblje, koje je ujedno najduže u celom analiziranom periodu, 13,79 posto. Najniža zastupljenost srpskog stanovništva zabeležena je u dva popisa 2001. i 2011. godine od samo 4,54 procenta, odnosno 4,36 odsto, kao posledica etničkog čišćenja tokom građanskog rata (1991-1995) u tadašnjoj državi“, ističe profesor Livada i pojašnjava da ukoliko se analiziraju statistički popisi stanovništva prema državno-pravnim periodima, poput četiri popisa za 30 godina u Austro-ugarskoj i šest popisa za 43 godine u SFRJ, uočava se jedna bitna karakteristika.
    „Kretanja su uglavnom uravnotežena, s nikakvim, ili veoma malim odstupanjima od očekivanog, odnosno sporog povećanja broja stanovnika. Drugo što je uočljivo to su fluktuacije srpskog stanovništva s negativnim predznakom u međupopisnim razdobljima 1961-1971. i 1971-1981 u okviru državno-pravnog razdoblja SFRJ. Posebno su drastično izražene te fluktuacije u međupopisnim razdobljima 1991-2001. i 2001-2011. u okviru državno-pravnog razdoblja Republike Hrvatske.“

    Pandemija tifusa

    Na ukupan broj stanovnika Hrvatske uticali su i brojni opšti, primarni ekonomski i životni faktori, ali sem njih i veliki uticaj su imali i „ratni faktori“.
    Livada primećuje da je kroz ceo period postojanja Srba u Hrvatskoj obeležilo i više ratova, počev od perioda najezde turskih osvajača koji su bili kobni posebno za srpsko stanovništvo.
    „Njihove žrtve nikad nisu izbrojane i valorizirane, a njihovi su potomci u novoj samostalnoj hrvatskoj državi protjerani i ostali bez posjeda koji su s mukom i krvlju stečeni.“
    Analizirajući sukobe u 20. veku, počev od Prvog svetskog rata, profesor Livada ističe da je sem direktnih žrtava sukoba, stanovništvo stradalo i od španske groznice posle Velikog rata, odnosno pandemije tifusa tokom Drugog svetskog rata.
    „Ovi su ratovi i pandemije naneli ogromne direktne i indirektne posledice (zadržani natalitet) i ljudske gubitke, koji nikada nisu do kraja istraženi. Ginulo se na sve strane, jer u građanskim ratovima uvek postoji više suprotstavljenih strana, i snosile su se ratne posledice u svim mogućim oblicima. Žrtve nikada nisu izbrojene, nego se njima licitiralo, pa je ‘niska kultura broja’ u pravilu ‘izazivala nove žtrve’. Naime, zaboravlja se da iza brojeva stoje stvari, odnosno činjenice, a u ovom slučaju, tj. demografiji, ljudski životi. Pravih demografskih istraživanja ovog perioda razvoja našeg stanovništva, posebno njegove reprodukcije, gotovo da i nema“, naglašava ovaj stručnjak, a već u sledećem nastavku predočiće podatke o stradanju Srba upravo kao posledice „ratnog faktora“.

    Jugosloveni ili neopredeljeni

    Kada je reč o periodu posle Drugog svetskog rata Svetozar Livada iznosi podatke i za sasvim novu nacionalnu zajednicu koja je stvorena u tadašnjoj SFRJ – Jugoslovene.
    „Prema relevantnim istraživanjima osamdesetih godina prošlog veka, Jugoslovenima se izjašnjavala uglavnom mlada populacija, obrazovani ljudi, gradsko stanovništvo, ljudi iz mešovitih brakova, pripadnici manjinskih zajednica. Takođe, gotovo 20 procenata članova Saveza komunista Jugoslavije izjašnjavalo se kao Jugosloven. Jugosloveni su svoj identitet vezali uz političko i ideološko ustrojstvo tadašnje države kao i uz njen kulturni okvir. Već prema popisu stanovništva iz 1991. godine broj Jugoslovena u Hrvatskoj smanjuje se na 106.041. Nakon raspada socijalističke Jugoslavije većina Jugoslovena opet se deklariše prema narodnoj (etničkoj) pripadnosti. Danas najviše deklarisanih Jugoslovena živi u SAD, Kanadi, Argentini, Brazilu i Australiji“, ironično zapaža Livada.
    „U socijalističkoj Jugoslaviji svi stanovnici, pa i tadašnje SR Hrvatske, 1953. godine dobijaju mogućnost da se u državnom popisu stanovništva izjasne kao Jugosloveni, ili kao „neopredeljeni“. Te popisne godine Jugoslovenima ili neopredeljenima izjasnilo se 16.170 stanovnika Hrvatske, ili 0,41 procenat stanovnika. Enormni rast deklarisanih Jugoslovena beleži popis stanovnika iz 1981. godine kada se tako izjasnilo preko osam procenata, odnosno 379.057 ili 8,24 odsto stanovnika Hrvatske. Bazni indeks 1981. u odnosu na 1953. iznosi 2.345. Ovo se praktički događa u vreme konfederalizacije tadašnje Jugoslavije, koja je započeta usvajanjem Ustava iz 1974. godine. Dakle, radilo se o fenomenu koji je bio suprotan tadašnjoj dominantnoj društvenoj situaciji koju su osmišljavale i zagovarale političke elite“, zaključuje Livada.

    Izvor:
    https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/718605/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-3-Zrtvama-se-ne-zna-broj

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (4): Niko nije popisivao mrtve

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (4): Niko nije popisivao mrtve

    Profesor Svetozar Livada u svojoj poslednjoj studiji – knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“, navodi da su Srbi iz Hrvatske značajno stradali u mnogobrojnim ratovima, međutim napominje da te žrtve do danas niko nije izbrojao, niti je to pitanje na temeljan, naučan način istraženo, ukoliko se izuzme nekoliko demografskih projekcija.

    U nedostatku tačnih podataka i profesor Livada, oslanjajući se na postojeće demografske podatke, nudi projekciju koliko je srpskog stanovništva iseljeno, najvećim delom prisilno, tokom proteklog građanskog rata u bivšoj zajedničkoj državi. Prosto upoređivanje popisa stanovništava daje stravične odgovore!

    Veritasova evidencija

    – Ako je prema popisima stanovništva 1991. godine u Hrvatskoj živelo 581.663 stanovnika srpske nacionalnosti, a 2011. 186.633, onda proizlazi da ih je manje 395.030, što čini egzaktno 68,91 procenata. Prema popisu 2001. taj postotak je bio nešto manji (65,33 odsto), što znači da se iseljavanje srpskog stanovništva nastavilo i u mirnodopskim uslovima posle 2001. godine, kada se iselilo 15.030 stanovnika. U mirnodopskim uslovima ovakav bilans stanovništva između dva popisa izvodio bi se na osnovu, pre svega, niza demografskih pokazatelja o fertilitetu, natalitetu i mortalitetu, emigraciji i imigraciji, itd. S obzirom na to da se u našem slučaju radi o ratnim uslovima, veoma specifičnim kad se radi o građanskom ratu, sasvim je realno pretpostaviti da su na ovakav veliki manjak srpskog stanovništva uticali u prvom redu iseljavanje, odnosno etničko čišćenje srpskog stanovništva i broj poginulih i nestalih srpskih stanovnika – navodi Livada.
    Kada je reč o mortalitetu, odnosno smrtnosti Srba, Livada se poziva na evidenciju Dokumentaciono-informacionog centra Veritas za koju tvrdi da je do sada jedina organizacija koja se sistematski i metodološki koncizno i celovito bavila ovim pitanjem.

    Ksenofobija i kamuflaža

    – Prema podacima Veritasa, ukupan broj ubijenih i nestalih Srba u Hrvatskoj u periodu od 1990. do 1998. godine je 7.134 osoba, od čega su 2.650 civilne žrtve. Sa ovom korekcijom, odnosno redukcijom, proizlazi da je broj prisilno iseljenih Srba iz Hrvatske 387.896 osoba ili 66,69 procenata. Međutim, treba istaći da se tačan broj prisilno iseljenih Srba ne može iskazati bez analize cenzusnih kategorija: neopredeljeni, ‘regionalci’ i Jugosloveni i posebno kategorija: poginulih i nestalih osoba – precizira profesor Livada i zaključuje da se tačan broj „nestalih“ srpskih stanovnika iz Hrvatske najverovatnije nikad neće utvrditi.
    „Taj broj verovatno nikad neće biti utvrđen zbog mnogobrojnih i različitih slučajeva i pojava, koje neki istraživači podvode pod pojam ‘mimikrije’ ili ‘kamuflaže’. Primera radi, navodimo ovde samo neke, jer nedostaju ciljana istraživanja ovog fenomena: promena imena, često i prezimena; izjašnjavanje nacionalne pripadnosti u popisu i ličnim dokumentima kao hrvatsko ili neopredeljen (bivši Jugosloveni); prijava novorođenčadi u matičnom uredu kao hrvatske pripadnosti, prenominacija nacionaliteta u školskim dnevnicima, te razni drugi oblici prenominacije nacionaliteta, o čemu su se svojevremeno u javnosti iznosile i određene brojke. Na sve ove pojave su uveliko uticale veoma raširena ksenofobija, odnosno brutalni stavovi prema drugom i drugačijem, kako bi se smanjila multietničnost, odnosno ostvarila što čistija hrvatska država“.
    Već od sledećeg nastavka to će postati mnogo jasnije analiziranjem podataka u svakoj od županija gde su Srbi vekovima činili većinu.

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj

    Demografski slom

    Profesor Livada, analizirajući podatke iz popisa stanovništva u navedenom periodu izvlači i svojevrstan zaključak.
    U analiziranom periodu od 131 godine prostore današnje Hrvatske, skoro sve do kraja 19. veka naseljavale su isključivo dve nacionalne grupe, hrvatska i srpska. Hrvatsko stanovništvo je najmanje fluktuiralo, odnosno tokom celog perioda imalo relativno stabilno učešće u ukupnom stanovništvu u rasponu od 68,53 procenta 1910. do 90,42 odsto 2011, uz blago kontinuirano brojčano povećavanje, ali znatno manje od uobičajenog, zbog nepovoljnog u analizi istaknutog delovanja određenih nepovoljnih okolnosti i prilika. Srpsko stanovništvo je najviše fluktuiralo, odnosno tokom celog perioda do kraja 20. veka imalo relativno stabilno učešće u ukupnom stanovništvu u rasponu od 11,55 procenata 1981. do 22,21 odsto 1921, što je ujedno najviše učešće srpskog stanovništva u ukupnom stanovništvu Hrvatske. Taj udeo potom neprekidno pada posle 1971. da bi početkom 21. veka ono doživelo kompletan demografski slom padom na istorijski najniži nivo od samo 4,36 posto učešća u ukupnom stanovništvu Hrvatske, zbog etničkog čišćenja i masovnog progona iz svoje vekovne postojbine.
    Ostale nacionalne grupe su krajem 18. veka bile minimalno zastupljene u ukupnom stanovništvu Hrvatske svega nešto ispod 2,00 procenta, da bi se početkom 19. veka skoro udesetorostručile i činile 15,17 posto od ukupnog stanovništva, te kasnije fluktuirale slično kao i srpsko stanovništvo, pa tako u popisu 2011. čine samo oko polovine udela iz 1991. tj. oko pet posto.

    I manjina sve manje

    Livada zapaža da je, slično sudbini Srba, u Hrvatskoj mnogo manje i nacionalnih manjina poput Čeha, Slovaka, Nemaca, Italijana…
    – Ukupan broj pripadnika ovih etničkih grupa 1991. bio je 466.246 (9,75 procenata) dok ih je 2001. bilo 207.588 manje ili za 44,52 odsto sa udelom u ukupnom stanovništvu od 5,83 posto. Prema popisu 2011. vratilo ih se 34.723 ili 14,33 procenata tako da ih je ostalo 242.311 ili 5,23 posto od ukupnog stanovništva Hrvatske. Izneti podaci o srpskom stanovništvu i pripadnicima ostalih nehrvatskih etničkih skupina, govore o tome da je cilj tada vladajuće političke strukture na čelu sa HDZ bio stvaranje čiste etničke države – zaključuje Svetozar Livada.

    Izvor:
    https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/718735/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-4-Niko-nije-popisivao-mrtve

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (5): Etničko čišćenje i u miru

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (5): Etničko čišćenje i u miru

    Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj je najvidljivije kad se analiziraju statistički podaci za pojedine regije, odnosno administrativno-teritorijalne zajednice županija. Kad je reč o teritorijalnoj podeli ove republike, profesor Svetozar Livada podseća da je svaka epoha menjala tu podelu, pa je tako u Austro-Ugarskoj, Hrvatska bila podeljena na strateška vojna područja i raspored regimenti, dok su u Kraljevini Jugoslaviji to najpre bili vojni okruzi i kotari, a zatim, pred Drugi svetski rat – banovine.

    Tek u SFRJ nastaju najpre okruzi, odnosno opštine kojih je ukupno bilo 102. U novoj Hrvatskoj, teritorija je podeljena na 516 opština i 21 županiju.
    – Ono što karakteriše kretanje ukupnog stanovništva po županijama tokom posmatranog 131-godišnjeg perioda jeste velika neujednačenost, koja se ogleda u tome što određen broj županija beleži negativan demografski saldo, ili pak relativno značajan pozitivni saldo, dok ih većina ostalih ili stagniraju ili beleže veoma blagi porast stanovništva – navodi Livada u uvodnim napomenama i objašnjava da su u prvog grupi županija sa negativnim saldom mahom one u kojima su živeli Srbi. Tako Ličko-kistanjska županija beleži manjak stanovništva od čak 67,22%.

    Karlovac i masovan odlazak

    – Do 1910. rast stanovništva je veoma blag, na granici stagnantnog, da bi smanjivanje stanovništva počelo posle 1910. sve do 1991. kada se više nego prepolovilo. U samostalnoj državi (1991-2011) ono se dalje drastično redukuje za nešto više od dve petine, ili za 34.208 stanovnika – navodi Livada.
    Po ovom neslavnom rekordu sledi Karlovačka županija u kojoj je zabeleženo u proseku 25,15% manje stanovništva. Na osnovu popisa iz 2001. i 2011. ustanovljeno je da je ovu županiju napustilo čak 30% onih koji su tu živeli 1991. Slično je i sa Sisačko-moslovačkom županijom u kojoj je prema popisu iz 2011, za 31,39% manje stanovnika nego 1991. Profesor Livada zapaža i jednu, na prvi pogled, nelogičnost, a to je da je u onim županijama odakle je proterano najviše Srba, primetan najveći broj stanovnika.
    Ovaj podatak za profesora Livadu predstavlja jasan dokaz da je broj Hrvata kontinuirano povećavao u samostalnoj državi, da bi to danas dostiglo razmere karakteristične za etnički čiste države.
    „Razlozi, odnosno uzroci ovakvih demografskih promena u strukturi stanovništva biće jasniji posle analize kretanja odnosno promena u strukturi nehrvatskog stanovništva. U svim županijama je došlo do značajnog pada zastupljenosti srpskog stanovništva u ukupnom stanovništvu. Po tom osnovu moguće je razlikovati nekoliko grupa županija. U prvu grupu sa najvećim padom od preko jedne petine, pa sve do jedne četvrtine udela u odnosu na 1991. su sledeće županije: Šibensko-kninska (25,16%), Ličko-senjska (24,85%), potom Sisačko-moslavačka (24,67%) i Zadarska županija (20,61%). Druga grupa od tri županije ima pad udela 10% do 15% (Karlovačka 14,36%, Požeško-slavonska 16,18% i Virovitičko-podravska 13,86%). U trećoj grupi su tri županije sa gubitkom udela pet do 10 posto (Bjelovarska-bilogorska 9,06%, Brodsko-posavska 8,38% i Osječko-baranjska županija sa 6,84%)“.

    Katastrofalne posledice

    Međutim, kada se ove brojke, koje su ipak primerenije stručnoj, a ne široj javnosti, pretvore u konkretne podatke o smanjenju Srba u ukupnom broju stanovnika, tada se dolazi do čak 366.458 Srba manje što je, kako ističe Livada, „impozantna, ali istovremeno i katastrofalna brojka, neviđena u celom analiziranom periodu od preko 130 godina“.
    Istovremeno, ukoliko se analiziraju podaci iz popisa iz 2001. godine, ta brojka je daleko veća, jer je u tom trenutku smanjenje iznosilo 380.033 stanovnika srpske nacionalnosti.
    – To ujedno govori da se etničko čišćenje srpskog stanovništva nastavilo i u mirnodopskim uslovima, tj. posle 2001. godine – navodi Livada i dodaje da se slično može utvrditi i kada je reč o drugim etničkim manjinama koje takođe beleže pad 1991. godine.
    – Broj pripadnika manjinskog stanovništva se u posmatranom periodu od 1991. do 2011. drastično smanjio u svim županijama (osim Međimurske). U četiri županije za više od 70 procenata, u četiri za više od 60 odsto, a u pet županija za više od 50 posto. Dakle, slična situacija kao i sa srpskim narodom u Hrvatskoj – ističe Livada.
    U praktičnom smislu to znači da se broj stanovnika manjinskih etničkih grupa mimo srpske, u periodu od svega 20 godina, odnosno od 1991. do 2011. smanjio za 207.276 ili za 46,52 procenta.
    Najzad, kada se zbroje podaci, i kad je reč o Srbima i drugim etničkim manjinama, dolazi se do frapantnog podatka da je za samo 20 godina broj nehrvatskog stanovništva smanjen za 12 posto, odnosno da je smanjen za skoro 600.000 ljudi (573.734).
    Međutim, već u sledećim nastacima ovog feljtona, istražujući smanjenje broja stanovnika u onim regijama (Lika, Kordun, Banija, Dalmatinska zagora), gde su Srbi uvek predstavljali većinu, dolazi se do još frapantnijih podataka.

    SUTRA: Opustošena srpska Lika

    Veći broj Hrvata

    – Broj Hrvata se drastično uvećao u čak pet županija. Taj procenat je najveći u Sisačko-moslovačkoj županiji gde ih je 28,38 procenata više, zatim Šibensko-kninskoj (+ 25,75 posto), Ličko-senjskoj (+25,19%), Požeško-slavonskoj (+22,77%) i Zadarskoj županiji (+22,09%) – navodi Livada.
    U šest županija zastupljenost hrvatskog stanovništva se uvećala od 10 do 20 odsto. Uz zastupljenost, povećavao se i apsolutni broj hrvatskog stanovništva u većini županija (12), dok se u ostalim županijama (8) taj broj unekoliko smanjivao, ali uz zadržavanje većinske zastupljenosti (više od 80 procenata) u ukupnom stanovništvu županije, zahvaljujući, uglavnom, iseljavanju srpskog stanovništva.

    Županije i procenti

    – Najveću realativnu zastupljenost hrvatskog stanovništva u ukupnom stanovništvu od 90 i više posto i ujedno najveću stabilnost tolikog udela tokom i na kraju posmatranog perioda od 130 godina imalo je pet županija: Krapinsko-zagorska (od 99,68% 1880. godine do 97,51% 1991), Međimurska (od 91,51% 1910. do 98,74% 1948), Koprivničko-križevačka (d 87,97% 1900. do 96,20% 2011), Dubrovačko-neretvanska (od 83,30% 1981. do 98,38% 1880); Brodsko-posavska (od 80,60% 1991. do 94,99% 2011), Splitsko-dalmatinska (od 86,78% 1991. do 97,08% 2011), Varaždinska (od 95,42% 1981. do 98,08% 1890), i Zagrebačka županija (od 92,28% 1981. g. do 97,96% 1948) – samo je deo zaključaka iz istraživanja Svetozara Livade.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/718952/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-5-Etnicko-ciscenje-i-u-miru

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (6): Opustošena srpska Lika

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (6): Opustošena srpska Lika

    Opsežna analiza najpoznatijeg srpskog naučnika u Hrvatskoj, profesora Svetozara Livade, pretočena u knjigu „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj 1880-2011“, predstavlja vredno svedočanstvo o nestanku srpskog naroda u Hrvatskoj. O obimu tog stradanja najbolje pokazuju statistički i drugi podaci iz onih županija – delova Hrvatske u kojima su Srbi uvek predstavljali većinu. Jedna od njih je regija Like u kojoj je sve do 1991. godine srpski živalj bio mnogoljudniji, a danas je sveden na populaciju koja se kreće oko 20 odsto.

    Lika je tipično planinska regija, sa prosečnom nadmorskom visinom od 700 metara, a nadvisuju je dva velika planinska lanca Velebitski i Plješevički i više kotlina i visoravni. Sa 5.000 kvadratnih kilometara površine, najveća je i ujedno najređe naseljena regija u Hrvatskoj sa oko deset stanovnika po metru kvadratnom.

    Razoren zavičaj

    Zbog loših uslova života, ali i činjenici da je ovo jedan od najsiromašnijih krajeva Hrvatske ne čudi da se broj stanovnika Like u kontinuitetu smanjivao i to prosečno za 14,69 procenata na svakih deset godina. U svom istraživanju, profesor Livada ističe da se stanovništvo ovog kraja do 1991. godine bukvalno prepolovilo:
    „Podaci o udelu hrvatskog i srpskog stanovništva u ukupnom stanovništvu ove regije pokazuju da je srpsko stanovništvo bilo većinsko kroz ceo posmatrani period do 1991. godine. Udeo hrvatskog stanovništva se kretao od 43,80 procenata 1900. do 49,30 odsto koliko je zabeleženo 1948. Udeo srpskog stanovništva kretao se od 46,41 odsto 1981. do 56,10 procenata 1890. ili u proseku 52,41 odsto“, precizira Livada.
    Međutim, do drastične promene dolazi posle 1991. kada se broj srpskog stanovništva od 41.567 (1991) sveo na 7.610 stanovnika (2001) odnosno 8.979 (2011).
    „Time se postotni udeo srpskog stanovništva smanjio od 49,53 procenta 1991, na 16,50 odsto u popisu 2001. odnosno na 20,05 odsto u popisu 2011. To je posledica etničkog čišćenja srpskog stanovništva tokom građanskog rata koji se u to vreme vodio u bivšoj zajedničkoj državi“, zaključuje Livada.

    Gašenje toponima

    Ali značajnih gubitaka je bilo i tokom Prvog, a posebno tokom Drugog svetskog rata, a zatim i kao posledica građanskog rata 1991-1995.
    „Prema popisima iz 2001. i 2011. broj srpskog stanovništva u odnosu na stanje 1991. se smanjio za 33.957 stanovnika (81,69 procenata), odnosno, zbog 1.394 povratnika, za 32.558 stanovnika (78,33 odsto). Koliko ih je od toga smrtno stradalo, a koliko izbeglo u druge novonastale države bivše Jugoslavije, još niko nije celovito istražio niti o tome postoje celoviti podaci. Postoje samo parcijalni podaci za smrtno nastradale osobe sa nekoliko suđenja počiniteljima zločina i nekoliko otkopavanja srpskih žrtava na području Like. Ali, ono što je izvesno iz analize poslednja dva popisa stanovništva jeste činjenica da je srpsko stanovništvo u Lici od većinskog tokom više od 150 godina postalo manjinsko, štaviše, etničkim čišćenjem, svelo se na minornu nacionalnu manjinu. Pokazalo se da ni surovi život ne može prisiliti na napuštanje zavičaja, koliko to može mehanički nasrtaj na zavičaj ratom. Osim toga, razorene su kuće i u gotovo svim ostalim naseljima u kojima su živeli Srbi. Time je izmenjen izgled i pejzaž naseljenih prostora. To su sela koja to ni po čemu više nisu, jer je u njima razorena nadgradnja, institucije i kompletna infrastruktura“.
    Livada na kraju zaključuje da posledice građanskog rata nisu rezultirale samo potpunim progonom srpskog življa, već i njihovim „kontrolisano selektivnim povratkom“, koji je, kako tvrdi ovaj autor, sveden de fakto na samo one najstarije „ostarele grobove“.
    „To je u stvari, klasični primer etničkog čišćenja bez ostatka, koji vodi do kompletnog gašenja toponima“, navodi Svetozar Livada.

    Žrtve Drugog svetskog rata

    Livada ističe da se značajniji gubitak stanovništva Like dogodio za vreme Prvog, a posebno Drugog svetskog rata i to iz redova oba naroda i na obe zaraćene strane: kvislinško-fašističke i antifašističke, kao i niza paravojnih formacija.
    „O tim gubicima ne postoje sređeni podaci za područje Like, ali sasvim je realno pretpostaviti da su relevantni za razvoj stanovništva Like. Primera radi, navešćemo parcijalne podatke Historijskog arhiva Karlovac o ljudskim gubicima u nekim kotarevima Like tokom građanskog rata 1941-1945. samo na antifašističkoj strani, koji se odnose na pale borce NOP-a, civilne žrtve fašističkog terora i umrle osobe od tifusa kotar Gospić i kotar Perušić ukupno 3.267 žrtava. Kotar Korenica i kotar Udbina ukupno 6.399 žrtava, Donji Lapac 3.267, opština Otočac i opština Brinje ukupno 625, Plaščanska dolina i okolina 7.000 žrtava – sveukupno, to je 23.508 žrtava“.
    Međutim, ne treba zaboraviti da je Drugi svetski rat bio i period užasnog pogroma i genocidne politike tadašnje Nezavisne države Hrvatske, i da je Lika bila jedno od velikih stratišta upravo takve strategije.
    „Ustaše su se surovo obračunale sa ličkim Srbima već na početku Drugog svetskog rata. U Lici je, pored Gospića, u Jadovnu, 1941. osnovan prvi likvidacioni logor za Srbe, Jevreje i druge sa 37 okolnih stratišta, gde su se raznim manuelnim načinima usmrćivale žrtve, po čemu je taj logor jedinstven u Evropi. Istraživanjem je utvrđeno da je u tom logoru ubijeno više od 40.000 ljudi iz svih krajeva Hrvatske, među kojima znatan broj iz Like. Drugo veće stratište je bezdan u Preboju, naselju podno Male Kapele u Plitvičkoj subregiji, koji je progutao na stotine srpskih žitelja iz okolnih naselja, uglavnom Ličana. Osim toga, Srbe iz Like su odvodili i na druga obližnja stratišta, kao što su Garavice pored Bihaća, gde je usmrćeno više od 12.000 Srba.“

    Nestala naselja

    Druga izvesna činjenica je, da su u Lici ugašena odnosno nestala naselja u kojima su Srbi bili većinsko stanovništvo, i to najviše u opštinama Donji Lapac i Korenica.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719051/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-6-Opustosena-srpska-Lika

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (7): Kordun istorijski poligon smrti

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (7): Kordun istorijski poligon smrti

    Još jedna regija u Hrvatskoj vekovima je imala pretežno srpsko stanovništvo, a prethodno je takođe činila deo Vojne Krajine. Reč je o Kordunu koji Svetozar Livada metaforički zbog činjenice da je stalno bio na udaru, naziva „istorijski poligon smrti“.

    – Sva su ta stradanja u prošlosti najčešće bila svestrana, sistematska i radikalna – ističe Livada i dodaje da je prva karakteristika ove regije, ukoliko se analizuraju podaci od 1880. do 1991. „spor rast ukupnog stanovništva“ koje je u proseku raslo samo 19,31 procenat na 10 godina.

    Čak 170 stratišta

    Prema popisu iz 2001. ukupno stanovništvo se prema stanju u 1880, smanjilo za 15,29 procenata, a kada se uporede podaci iz 2011, taj procenat je veći, 22,90 odsto, odnosno 80.264 stanovnika Korduna. Ali, ukoliko se posmatra nacionalna promena strukture stanovništva, tada su podaci mnogo drastičniji. Srpsko stanovništvo je sve do početka Drugog svetskog rata bilo većinsko sa 55 odsto stanovnika, da bi se u narednim popisima, sve do 1991, kretalo u granicama od oko 35 procenata ukupnog stanovništva Banije.
    – Popis stanovništva 1948. pokazuje ogroman pad broja srpskog stanovništva ove regije u odnosu na predratno stanje od 73.050 stanovnika srpske nacionalnosti registrovanih popisom 1910. godine. Naime, u prvom posleratnom popisu 1948. taj se broj sveo na 56.759 stanovnika ili manje za 22,3 procenta. Tokom ratnih godina od 1941. do 1945. dolazi do realizacije genocidne politike prema srpskom stanovništvu kvislinške Nezavisne Države Hrvatske Ante Pavelića, koja se najbrutalnije i najbestijalnije demonstrira na području regije Korduna. U to vreme Kordun je zapravo bio poligon smrti, u kojem se nalazilo oko 170 stratišta, među kojima je i nekoliko pravoslavnih crkava, od kojih su najpoznatije Glinska, Kolarićka i Sadilovačka crkva u kojima je na okrutan način ubijeno više od 2.000 Srba svih uzrasta – ističe Livada.
    On navodi podatke Istorijskog arhiva Karlovca o ljudskim gubicima tokom Drugog svetskog rata, ali u samo nekim delovima Korduna i samo u odnosu na pale pripadnike NOB i civilne žrtve terora i bolesti: Kotar Slunj i Kotar Veljun ukupno 6.098 žrtava, Kotar Vojnić 7.924, Kotar Vrginmost 10.384, Kotar Duga Resa 785, opština Gornje Dubrave 433. Sveukupno 25.624 žrtve.

    „Ostareli grobovi“

    Iz svega, Livada izvlači jasan zaključak:
    „Stradanja i gubici, do kojih je došlo unutar srpskog demografskog korpusa u ovo vreme, bili su takvih razmera da se on posle toga nikad nije mogao oporaviti, na šta nedvosmisleno ukazuju podaci o broju srpskog stanovništva u popisima sprovedenim posle 1948. godine. Naime, uočljive su tendencije stagnacije (popisi 1953. i 1961), potom relativno naglo opadanje brojnosti (popisi 1971. i 1981), te na kraja neznatnog rasta (popis 1991)“.
    Livada navodi i da je građanski rat u bivšoj Jugoslaviji zadao „poslednji smrtonosni udarac“ već oslabljenom i „ranjenom“ srpskom demografskom korpusu u ovoj regiji.
    – Vojno-policijskom akcijom ‘Oluja’ proterano je gotovo celokupno srpsko stanovništvo sa svojih vekovnih ognjišta. Ubijeno je na stotine civila srpske nacionalnosti. Ostvaren je istorijski nivo zastupljenosti dva naroda. Hrvatski narod je došao na najviši nivo od više od 80 odsto stanovništva, a srpski na najniži nivo, ispod 15 procenata. Tragedija pada broja srpskog stanovništva se produbljuje do tzv. biološkog sloma u posleratnom periodu, zbog selektivnog povratka prognanih Srba, uglavnom ‘ostarelih grobova’. Dugoročno gledano, prema analiziranih 14 cenzusa, srpsko je stanovništvo ove regije doživelo pravu kataklizmu, jer se od stanja zabeleženog 1880, nakon 131 godine, svelo na popisu iz 2011. na 11 procenata, a u odnosu na stanje iz 1991, nakon samo 20 godina, i na ispod deset posto od ukupnog stanovništva – ističe profesor Livada.

    Ugašeni vekovni toponimi

    Opisujući demografske posledice na području kordunske regije, a posebno u periodu poslednja dva popisa stanovništva, Svetozar Livada ističe da su one vidljive pre svega u pogledu drastičnog smanjenja broja srpskog etnikuma.
    – U mnogim naseljima broj nasilno ubijenih veći je od broja stanovnika koji danas u njima žive; potom u gotovo svim naseljima ostale su samo deficijentne i osakaćene seljačke porodice; mnogi vekovni srpski toponimi su potpuno ugašeni, odnosno de fakto nestali sa geografske karte, a mnogi su pred gašenjem. Konačno, sve indicije upućuju na zaključak da je srpski demografski korpus u ovoj regiji doživeo potpuni biološki slom, što u suštini znači da je piramida života potpuno izokrenuta, prosek starosti je veoma visok i nema više vitalnih reproduktivnih osnova – naglašava profesor Livada.

    Dupliranje Hrvata

    Prema istraživanju Svetozara Livade, od 1991. do 2011. ukupan broj hrvatskog stanovništva na Baniji se skoro pa udvostručuje i prosečno, po jednom popisnom periodu iznosi za 35,95 odsto više od povećanja sveukupnog stanovništva regije u istom razdoblju. Hrvatsko se stanovništvo od 1991. godine povećalo za 21.907 stanovnika, ili za 47,36%. Kod srpskog stanovništva najveći broj je bio 1990, kada ih je zabeleženo 73.050. Međutim, na kraju razdoblja (1991) ukupno srpsko stanovništvo se smanjilo za 13.743 stanovnika, ili za 22,86 odsto u odnosu na stanje iz 1880. godine.

    Predgrađe hrišćanstva

    U prošlosti se Kordun uvek predstavljao kao odbrambeni pojas s nizom utvrđenja na granici prema Turcima, pa otuda i naziv od italijanske rečine cordone, ili francuske cordon. Livada navodi da je prefiks „istorijski poligon smrti“ zato što su tokom svih ratnih perioda na njemu bili najveći ljudski gubici u odnosu na broj stanovnika, počev od pokušaja Turaka da tuda prođu u svojim osvajačkim pohodima prema Štajerskoj do Beča, pa nadalje.
    Otuda ne čudi i da su istoričari često Kordun nazivali i „predzidom hrišćanstva“. Pogroma je bilo i kasnije, od građanskih ratova, do zločina počinjenih tokom trajanja NDH.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719164/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-7-Kordun-istorijski-poligon-smrti

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (8): Pravoslavci prognani sa Banije

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (8): Progon pravoslavlja sa Banije

    Nekada poznata kao Banovina ili Banska Hrvatska, Banija je uvek imala uravnotežen nacionalni sastav stanovništva, u kome su dve nacionalne grupe, hrvatska i srpska, sve do 1991. bile gotovo podjednako zastupljene.

    Svetozar Livada, autor ozbiljne studije koja analizira statističke podatke u periodu od čak 130 godina, navodi da je regija Banija, kao deo Vojne krajine, poput Like i Korduna, prošla kroz sve nevolje i nedaće graničarskog kraja, pa manje-više sve što je rečeno za te regije vredi i za Baniju: usporeni rast stanovništva, veliki ljudski gubici, teški i mukotrpni životni uslovi celokupnog stanovništva, stalno doseljavanje novih porodica kao osnova za regrutaciju novaka potrebnih za odbranu „predziđa hrišćanstva“, kao i teško i naporno osvajanje novih površina za proizvodnju hrane i održavanje stočnog fonda.

    Brojevi ubedljiviji od procenata

    Ratovi, najpre Drugi svetski, a onda i ovaj poslednji, na drastičan način su promenili nacionalnu strukturu stanovništva ovog kraja.
    „U odnosu na startno stanje u prvom cenzusu 1880, hrvatsko stanovništvo se 2011. povećalo za nešto manje od trećine, odnosno za 28,29%, dok je prosek rasta za celi taj period bio 22,25%. Istovremeno, srpsko stanovništvo smanjilo se za oko tri četvrtine, odnosno za neverovatnih 74,71%. Ove su se promene odrazile i na broj ukupnog stanovništva, koje se smanjilo za oko jedne šestine, odnosno za 16,33%“, deo je zaključka istraživanja profesora Livade.
    Taj drastičan odnos se još bolje vidi ako se umesto procenata prikažu brojevi stanovnika. Tako je Hrvata na osnovu popisa iz 1880. godine bilo 66.885, a 2011. zabeleženo ih je 19.489 više, i prema tom popisu ih je na Baniji 88.374. Istovremeno, Srba je 1880. bilo 62.239, a popisom iz 2011. je utvrđeno da ih je ukupno 15.740, čak za 46.499 manje. Sve do građanskog rata 1991, oba naroda su na Baniji bili skoro ravnopravno zastupljeni. Livada navodi da je 1880. taj odnos bio 52% naspram 47%, dok se 2011. drastično izmenio na 80,18% naspram 14,28% u korist hrvatskog etnikuma.

    Hrvatsko proleće i „Oluja“

    „Tek poređenjem sa 1991. kao baznom godinom, pokazuju mnogo realniju sliku ovih populacijskih fluktuacija, zapravo pravih razmera i istorijske značajnosti. U odnosu na stanje neposredno pre izbijanja građanskog rata u bivšoj zajedničkoj državi 1991. hrvatsko se stanovništvo 2011. povećalo za 5,03%, dok se srpsko drastično smanjilo za nešto manje od četiri petine, odnosno za 77,85%. Ove su se promene odrazile i na broj ukupnog stanovništva, koje se smanjilo za nešto više od jedne trećine, odnosno za 36,05%. Izraženo u apsolutnim brojevima, hrvatsko stanovništvo 1991. brojalo je 84.142, a 2011. godine 88.374 stanovnika, ili za 4.242 više, dok je Srba 1991. bilo 71.087, a 2011. godine 15.740 ili manje za 55.347. Ove fluktuacije drastično su promenile odnos, odnosno udeo, dva etnikuma u ukupnom stanovništvu. Taj odnos je 1991. bio 48,82% naspram 41,24%, dok se 2011. taj odnos preokrenuo u 80,18% naspram 14,28% u korist hrvatskog etnikuma“, precizira profesor Livada.
    „U novijoj istoriji, u Baniji je došlo do fluktuacije stanovništva, posebno srpskog, 1971, za vreme hrvatskog proljeća, a najgori trenutak u celokupnoj svojoj istoriji na tlu Hrvatske srpski narod Banije doživeo je 1991. za vreme građanskog rata u bivšoj zajedničkoj državi, kada su masovno proterani sa vekovnih ognjišta, a deo smrtno stradao i nestao u vrtlogu rata odnosno vojno-redarstvene akcija ‘Oluja’. O broju prognanih može se posredno sasvim realno i pouzdano zaključivati na osnovu podataka dva cenzusa (1991, 2001), a to je broj stanovnika koliko ih je bilo manje 2011. nego 1991. godine, a to je 55.347 stanovnika“.

    Kolonizacija u Vojvodinu

    Livada se pozabavio i najdužim popisnim periodom u okviru jednog državno-pravnog sistema, postojanja SFRJ. U tom periodu od četiri decenije, analiza pokazuje da se hrvatsko stanovništvo veoma usporeno povećavalo u rasponu od maksimalno 13,78% koji su zabeleženi na popisu iz 1971, do minimuma od 0,37 posto zabeležen na popisu iz 1981.
    „I kod srpskog stanovništva bio je isti trend, ali samo do 1971, kad se ono povećalo u proseku za 6,57%, dok se nakon toga sve do 1991. kontinuirano smanjuje za 10,74 procenata koliko je zabeleženo 1981, odnosno 1,24% 1991. Uzroci ovako varijabilnog kretanja stanovništva u relativno dužem posleratnom periodu su mnogostruki, što posebno i detaljno nije istraženo“.
    Kao moguće uzroke, Livada navodi „osakaćenu reproduktivnu osnovu stanovništva enormnim stradanjima i ljudskim gubicima tokom Drugog svetskog rata“, zatim proces deagrarizacije, ali i relativno masovna kolonizacija u Vojvodinu koja je većinom obuhvatala srpsko stanovništvo zato što su prednost dobijali učesnici NOR-a.

    Ratni gubici

    Analiza svih popisa stanovništva u periodu od 1880. do 2011. godine pokazuje da se procenat udela hrvatskog stanovništva kreće od najnižeg 48,11% zabeleženog na popisu iz 1900, i najvišeg od 52,59% na popisu iz 1961. S druge strane, broj srpskog življa najniži, 36,66%, bio je na popisu 1881, do najvišeg od 50,01%, zabeležen 1910. godine. Veća odstupanja zabeležena su u popisu iz 1948. kao posledica ljudskih gubitaka tokom Drugog svetskog rata. I dok kod Hrvata ta stopa rasta stanovništva posle Drugog svetskog rata pada za četiri posto, dotle je kod Srba taj pad sedam puta veći, navodi Livada.
    „Ovakvo kretanje broja srpskog stanovništva verovatno je i posledica većih ljudskih gubitaka: ustaški zločini, plus masovno učešće i pogibije u NOP-u. Podatke o tome iznose već citirani Zbornici Historijskog arhiva Karlovac, prema kojima je palih boraca NOP-a bilo 1.441, a prema drugom izvoru ukupni su ljudski gubici na području Banije (pali borci NOP-a zajedno sa civilnim žrtvama) iznosili su 6.886“, precizira Livada.

    Razmeri kataklizme

    Na osnovu podataka iz istraživanja, Livada zaključuje da su razmeri doseljavanja hrvatskog i odseljavanje srpskog stanovništva nakon poslednjeg rata nisu normalne i da su poprimile „ne samo katastrofalne, nego i kataklizmičke razmere“.

    https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719284/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-8-Progon-pravoslavlja-sa-Banije

    U nedelju – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (9): Etničko čišćenje Dalmatinske zagore

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (9): Etničko čišćenje Dalmatinske zagore

    Iako se pod nazivom Dalmatinska zagora, ovaj region Hrvatske pominje tek posle Drugog svetskog rata, faktički je deo Zagore koji obuhvata gotovo celokupno zaleđe dalmatinske obale, a to je oko 150 kilometara dug pojas uz more omeđen planinskim masivima Kozjaka, Mosora, Omiške Dinare, Biokova i Rilića. Teritorijalno, to su područja opština Knin, Drniš, Benkovac, Obrovac, Sinj, Vrlike, Imotskog i Vrgorca.

    Istražujući popise stanovništva u periodu od 111 godina, profesor Svetozar Livada ističe da se u tom periodu, odnosno do 1991, i građanskog rata, stanovništvo uvećalo za nešto više od 50 procenata, a da je nacionalni sastav svih tih godina bio relativno sličan: Hrvati su činili od 61 do 64 posto, a Srbi od 31 do 35 odsto ukupne populacije.

    Posledice hrvatskog proleća

    „Fluktuacije nastaju posle 1971. godine kada broj stanovnika obe etničke skupine počinje blago da opada, što treba pripisati, pre svega, političkim previranjima u vremenima ‘hrvatskog proljeća’ i društvene krize, na što ukazuju pokazatelji verižnog indeksa za cenzuse 1961/1971, te 1971/1981 i 1981/1991“, navodi Livada i dodaje da je analizirajući popise stanovništva tokom trajanja SFRJ zapažen trend „stagnatnog razvoja“ odnosno uvećavanja broja stanovnika.
    „To je rezultat, pre svega, teških posledica koje je demografski korpus pretrpeo tokom Drugog svetskog rata, pa se u posleratnom periodu oporavljao, ali i zbog nekih drugih činilaca, kao što su teški uslovi života i hronično siromaštvo, prisutna emigraciona kretanja, procesi deagrarizacije, školovanje mladih (pre svega velikog broja dece palih boraca NOR-a i žrtava fašističkog terora u Drugom svetskom ratu) za nepoljoprivredna zanimanja, bračna pokretljivost, kolonizacija, i drugo“, navodi Livada i zapaža da se taj proces kasnije promenio, ali kolonizacijom Hrvata iz Bosne.
    Situacija se drastično menja posle 1991. Podaci iz poslednja dva popisa, 2001. i 2011, govore da se ukupno stanovništvo smanjilo za čak 72.445 stanovnika, odnosno 34,28% prema popisu iz 2001, odnosno za 78.401 ili 37,10 odsto prema popisu obavljenom deset godina kasnije. Uglavnom je reč o Srbima. Prema popisu iz 2001, srpsko stanovništvo se smanjilo za 63.024 stanovnika ili za 85,93%. Nešto manji procenat smanjenja je zabeležen na sledećem popisu iz 2011, kada je zabeleženo da je Srba manje za 82,10 odsto.

    Tuđmanov cilj

    Profesor Livada nema dileme šta je tome uzrok: „Ovaj manjak srpskog stanovništva 2001. označava ujedno i broj prognanih Srba kada se od tog broja odbiju poginuli i nestali. Njih je, prema evidenciji Veritasa, 1.360 poginulih i 245 nestalih. Dakle, iz ove regije je prognano 61.419. Kao što je vidljivo, demografska slika ove dalmatinske regije se dramatično izmenila, drastičnim padom broja srpskog stanovništva, slično kao i njihovih sunarodnika u prethodno analiziranim regijama Hrvatske, i to na jedan veoma radikalan način, skoro kompletnim progonom sa svojih vekovnih ognjišta“, ističe Livada i ocenjuje da je broj Srba u Hrvatskoj danas na onom nivou koji je prvi predsednik Hrvatske, Franjo Tuđman zacrtao kao državni cilj.
    „Naime, udeo srpskog stanovništva u ukupnom stanovništvu u ovoj dalmatinskoj regiji sveo se 2001. na 14,07%, a 2011. na 17,90%, naspram 95,32, odnosno 89,50% hrvatskog stanovništva. S obzirom na selektivni povratak Srba zato što se uglavnom vraćaju ostareli da umru u svojoj postojbini, i daljeg delovanja, do divljanja ekstremnog nacionalističkog pokreta, kao i činjenice da ne samo što su Srbi prognani, nego je uništena i njihova nadgradnja, a ono malo što je ostalo, posebno nepokretna imovina, predmet je špekulacija i useljavanja koloniziranih Hrvata iz Bosne, i veoma komplikovane i birokratizovane procedure stambenog zbrinjavanja prognanih Srba, realno je očekivati dalje opadanje broja srpskog stanovništva na ovim prostorima, sve do, i ispod, nivoa Tuđmanove projekcije od tri procenta“.

    Raspadanje porodica

    Analizirajući podatke sa dva poslednja popisa, profesor Livada je primetio da se broj hrvatskog stanovništva 2001. smanjio za 4,68 odsto, a deset godina kasnije, za 10,50 odsto. Ovaj stručnjak to objašnjava činjenicom da i mladi naraštaji Hrvata imaju problem oko zapošljavanja, obrazovanja i rešavanja osnovnih socijalni i društvenih problema, zbog čega masovno napuštaju Dalmatinsko zaleđe.
    „Tome nije doprineo i trend kolonizacije Hrvata iz Bosne koji su dovedeni na kraju u isti položaj raspadanja porodica kao što je to bio slučaj sa Srbima“, naglašava Livada.

    Ekonomske migracije

    U Dalmatinskoj zagori je tradicionalna privredna delatnost poljoprivreda, uzgajanje mediteranskih kultura, a ponajviše vinove loze i stočarstvo. Kako su i stambeni i poslovni objekti građeni mahom od kamena, otuda su tokom rata bili „atraktivni“ za prisvajanje ili razaranje.
    Međutim, zbog teških uslova života, ovaj kraj je uvek važio za pasivan i siromašan kraj poznat kao depopulaciono područje i velikim brojem ljudi koji su odlazili u inostranstvo. Poslednjim ratom, najveći broj Srba iz dalmatinskog zaleđa je bolju sudbinu pronašao od Kanade do Australije.

    Brojke

    Srba je u Dalmatinskom zaleđu 1880. godine, bilo 49.841, a Hrvata 89.178. Prema popisu iz 1910, Srba je bilo 69.198, a Hrvata 125.348. Taj trend rasta stanovništva trajao je sve do Drugog svetskog rata. Na prvom mirnodopskom popisu iz 1948. mogu se videti katastrofalne posledice politike istrebljenja Srba unutar NDH. Tada je registrovano 79.686 Srba, a čak 143.896 Hrvata.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719488/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-9-Etnicko-ciscenje-Dalmatinske-zagore

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (10): Spržena Slavonija

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (10): Opustošena žitnica

    Slavonija je istorijsko-geografska regija na istoku Hrvatske koja se prostire između reka Drave, Save i Dunava. Sa površinom od 12.556 kvadratnih kilometara najveća je regija, koju zovu „žitnica Hrvatske“.

    Ukoliko bi se zbirno ocenio period od 131 godinu – vremenski interval u kome je profesor Svetozar Livada sproveo istraživanje popisa stanovništva od prvog, održanog 1880, do poslednjeg iz 2011, prema nacionalnoj pripadnosti, hrvatsko stanovništvo se povećalo za 71,31 procenat, a srpsko stanovništvo se istovremeno drastično smanjilo za 74,69 odsto!

    Genocidna politika NDH

    Naizgled, u tome ne treba tražiti ništa čudno, zato što su Hrvati u Slavoniji uvek činili većinsko stanovništvo, od najnižeg procenta ustanovljenog 1900, kada ih je bilo 46,77 odsto, do najvišeg od 88,30 odsto koliko je pokazao popis iz 2011. Istovremeno, Srbi su uvek bili manjina, s tim što je taj procenat 1880. iznosio 31, 51 procenat, a 2011, tek 6,20.
    – Kretanje stanovništva između dva popisa stanovništva ukazuje na ‘krizne’ godine kada dolazi do smanjivanja stanovništva. To su prema verižnim indeksima 1900/1890, 1971/1981, te 2001/1991, kada je dolazilo do fluktuacija stanovništva oba etniteta, ali znatno jače kod srpskog, posebno u poslednjem navedenom kriznom periodu – objašnjava Livada.
    Analizirajući srednjoročni period razvoja stanovništva u periodu od 43 godine tokom postojanja SFRJ, od 1948. do 1991. godine, Livada navodi da nisu zabeleženi „šokantnija“ smanjenja broja stanovništva, ali samo zato što je i ovaj deo Hrvatske preživljavao tragične posledice Drugog svetskog rata, zbog čega je faktički razvoj stanovništva potpuno zaustavljen i sveden na nivo ispod proste reprodukcije stanovništva.
    – Za detaljnija objašnjenja ovog kriznog stanja u razvoju stanovništva u ovoj slavonskoj subregiji nedostaju istraživanja, ali za neke uzročnike moguće je sa sigurnošću pretpostaviti da su bili od značajnog uticaja. To se pre svega odnosi na velike ljudske žrtve stanovništva ovog područja, posebno srpskog, zbog genocidne politike tzv. NDH tokom Drugog svetskog rata, odnosno mehaničko zadiranje u njegov demografski korpus i s tim u vezi, značajan udeo deficijentnih porodica, što se negativno odrazilo na natalitet u posleratnom razdoblju. Takođe, ovo je tradicionalno depopulaciono područje po različitim osnovama (ekonomske, socijalne, migracione i dr), koje se često podvode pod zajednički nazivnik „bela kuga“ – objašnjava Livada.

    Prognani, poginuli, nestali…

    Međutim, srpski korpus u Slavoniji je nastavio da se smanjuje i kasnije, a uzrok je građanski rat i sve ono što je kasnije usledilo u Hrvatskoj.
    Prema podacima iz dva poslednja popisa, 2001. i 2011. godine, stanje srpskog stanovništva u odnosu na 1991. godinu se smanjilo za 41.697 stanovnika ili za 11,4 odsto (podaci sa popisa iz 2001.), odnosno za 74.745 stanovnika ili za 20,48 odsto prema poslednjem popisu stanovništva u Hrvatskoj.
    Istovremeno, prema popisu iz 2001, hrvatsko se stanovništvo povećalo za 34.283 stanovnika ili za 14,01 odsto, odnosno za 11.521 stanovnika ili za 4,71 procenat prema podacima iz popisa objavljenog 2011.
    Rezultat je da se udeo hrvatskog u ukupnom stanovništvu povećao sa 67,06 odsto koliko ih je bilo 1991. na 88,30 procenta 2011.
    Srpsko se stanovništvo u odnosu na stanje 1991. smanjilo za 56.240 stanovnika ili za 71,37 procenta (2001), odnosno za 60.825 stanovnika ili za 77,18 odsto (2011). Na ovaj način se udeo srpskog u ukupnom stanovništvu smanjilo od 21,60 procenata (1991) na 6,20 odsto 2011.
    „Ovaj manjak srpskog stanovništva 2001. godine označava ujedno broj prognanih Srba, kada se od tog broja odbiju poginuli i nestali, a takvih je bilo prema evidenciji Veritasa 640 poginulih i 508 nestalih Srba. Dakle broj prognanih Srba u ovoj subregiji iznosi 55.092.“

    Naselja bez stanovnika

    Da bi ilustrovao etničko čišćenje u Slavoniji, Livada podseća da je ono izvršeno na osnovu vojne – strogo poverljive Naredbe Kriznog štaba i Naređenja komandanta 123. brigade HV da se izvrši evakuacija svih stanovnika, njihove privatne imovine i stoke u području 26 sela, a stanovništvo se iseli u druga naselja na području opštine „prema slobodnom izboru“.
    „U tom naređenju se kaže da ‘u slučaju kršenja ovog naređenja, HV i policija mogu otvoriti vatru bez prethodnog upozorenja’. Motivi ove evakuacije prema navedenim dokumentima su ‘zaštita stanovništva’ i „uspešna odbrana od borbenog delovanja četničko-terorističkih snaga i jedinica“. Rezultati odnosno ishod ove navodno humane, dobrovoljne i zaštitničke akcije iseljavanja srpskog stanovništva iz svojih domova bio je tragičan. U većini tih naselja živeli su isključivo Srbi. U nekima tek poneki Hrvat, u malom broju značajniji broj Hrvata, a samo u dva naselja većinsko stanovništvo je bilo hrvatsko sa značajnim brojem Srba. Pritiscima, zastrašivanjima i na kraju vojnom akcijom ta naselja su etnički očišćena od srpskog stanovništva. Rezultat tih brutalnih aktivnosti bio je da prema popisu iz 2001. godine u 14 naselja nema više stanovnika. Zapaljeno je 616 kuća, 590 privrednih zgrada, jedan sakralni objekat, 1.462 stanovnika ostalo je bez svojih domova i ubijene su 44 osobe. Od predratnih 1.645 stanovnika srpske narodnosne pripadnosti koji su živeli u tim naseljima nakon rata ostalo ih je samo 173, a od predratnih 356 Hrvata, 2001. godine u tim naseljima živi njih 407 – navodi Livada.

    Brutalni izvršioci

    Svetozar Livada ističe da je u regiji Slavonije faktički izvršeno „veće etničko čišćenje srpskog stanovništva u Hrvatskoj“.
    – Ono je provedeno u 26 sela (Crljenci, Čečavac, Vučjak Čečavački, Jemonovac, Koprivna, Kujnik, Oblakovac, Orljavac, Pasikovci, Podsreće, Rasna, Ruševac, Sloboština, Snjegavić, Vranić, Gornji Vrhovci, Kantrovci, Klisa/Velika, Lučinci, Markovac, Milivojevci, Nježić, Oljasi, Ozdakovci, Poljanska i Smoljanovci) u zapadnom brdsko-planinskom predelu opštine Slavonska Požega u periodu od 29. oktobra 1991. do početka 1992. godine. Izvršioci ovog brutalnog čina bili su Krizni štab opštine Slavonska Požega i Zapovedništvo odbrambenih snaga istočne Slavonije i Baranje, odnosno 123. brigade Hrvatske vojske – navodi Livada.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719620/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-10-Opustosena-zitnica

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (11): Progon ćirilice

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (11): Progon ćirilice u Istočnoj Slavoniji

    Za razliku od Slavonije – „sestrinske“ hrvatske subregije, ukupno stanovništvo se u Istočnoj Slavoniji poslednjih 131 godinu više nego udvostručilo, ali je i ovde slika drastično izmenjena s poslednjim građanskim ratom (1991-1995) i onim što se kasnije događalo. Srbi su i u Istočnoj Slavoniji od naroda koji je činio trećinu stanovništva došao u poziciju da ih je sada manje od 15 procenata.

    „Učešće dva većinska naroda, hrvatskog i srpskog, u ukupnom stanovništvu ove slavonske subregije (ostale manjinske etničke grupe zastupljene su sa svega oko 10 procenata) bio je relativno uravnotežen sve do 1991. godine i kretao se između 35,64% prema popisu iz 1900. i 65,01% prema popisu iz 1991. hrvatskog stanovništva, i 19,83% koliko je zabeleženo 1981. i 25,75% srpskog stanovništva zabeleženo na popisu iz 1961.
    Međutim, nakon ovog perioda, odnosno 2011. godine, taj odnos se sveo na 80,53% hrvatskog i 14,66% srpskog stanovništva“, navodi Livada u svojoj poslednjoj knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“.

    Revanšistička politika

    Ovoliki manjak srpskog stanovništva u Istočnoj Slavoniji 2011, u odnosu na situaciju zabeleženu samo dve decenije ranije, profesor Livada objašnjava činjenicom da tu „razliku“ zapravo čine prognani stanovnici i oni koji su poginuli ili nestali tokom građanskog rata u Hrvatskoj.
    „Prema Veritasu, broj poginulih u ovoj subregiji iznosi 1.000, a broj nestalih 135. Prema popisu od 1991. broj srpskih stanovnika ove subregije bio je 77.761, dok je popis 2011. registrovao 40.356 stanovnika, dakle manje 37.405 stanovnika. Kada se od toga broja oduzme 1.135 poginulih i nestalih, dobije se broj prognanih, dakle 36.270 prognanika. Naravno ova je računica orijentaciona jer polazi od pretpostavke da se broj stanovnika nije menjao u međupopisnom razdoblju, odnosno da je ostao isti kao i 1991. godine“, naglašava Livada.
    On podseća da je u Zapadnoj Slavoniji ključan događaj iz građanskog rata koji je najviše doprineo progonu srpskog življa, bila Vojno-policijska akcija „Bljesak“. U posleratnom periodu „nastavljeno je sprovođenja nacional-šovinističke i revanšističke politike“ tadašnjeg rukovodstva Hrvatske.

    Tenzije i nacionalizam

    „Očigledno je da i dalje traje trend smanjivanja srpskog stanovništva u ovoj slavonskoj subregiji, na što ukazuju podaci poslednja dva popisa stanovništva, prema kojima se broj Srba od 2001. do 2011. godine smanjio za daljnjih 6.694 stanovnika ili za 14,2%, iako je ovo područje hrvatska vlast, a tako i mediji, proglasila kao ‘jedinstven primer mirne reintegracije u hrvatski korpus’. Međutim, projekat suživota dva većinska naroda na ovom području hrvatskog i srpskog i dalje ostaje otvoren i nerešen, opterećen nizom vitalnih problema, od privređivanja i zapošljavanja, normalnog održavanja celokupnog načina i kulture življenja, do biološke reprodukcije, zbog tenzija i iskrenja integralnog nacionalizma, koji očito dolaze od strane jednog i drugog etniciteta“, navodi Livada i objašnjava da događaji i tenzije izazvani nacionalističkom netrpeljivošću u ovoj slavonskoj subregiji i dalje potiču i izazivaju otvoreno pitanje pregrupacije i homogenizacije etniciteta.
    „Na ovim našim prostorima još uvek se ‘pozivamo i odzivamo’ ne civilizacijski kao čovek – građanin, odnosno ljudi-građani, nego po etničkom kodu“, zaključuje profesor Livada.
    On navodi da je sprovođenje aktuelne, revizionističke politike u Hrvatskoj, izvor životne nesigurnosti i neizvesnosti, ali i „neverice u mogućnost suživota“. Ova pojava nije zaobišla ni Istočnu Slavoniju, a podjednako pogađa i Srbe i Hrvate.
    „Ovi razlozi prisiljavaju mlađe naraštaje da potraže mesta i uslove školovanja i zapošljavanja izvan ovih prostora. Osim toga, srpsko stanovništvo se i danas stigmatizuje i talibanski progoni zabranom i sramoćenjem ćiriličnog pisma, zajedničkog kulturnog nasleđa svih slovenskih naroda, posebno hrvatskog, čija je istorija u svojoj polovini ispisana ćiriličnim pismom bosančicom“, precizira Livada.

    Hrvati se utrostručili

    Livada navodi da je hrvatsko stanovništvo prema podacima iz popisa stanovništva, u Istočnoj Slavoniji raslo znatno brže od ukupnog stanovništva i skoro se utrostručilo, što, kako tvrdi, približno odgovara srednje očekivanom rastu za ovako dugoročan period.
    „Međutim, ukupno srpsko stanovništvo, uz kontinuirani rast sve do 1971. godine do kada se ono povećalo za nešto više od dva i pol puta (bazni indeks 1971 – 264,03), beleži značajne fluktuacije u razdobljima 1971-1981, 1991-2001. i 2001-2011. godine, kada dolazi do njegovog značajnog smanjenja, odnosno ono se brojčano gotovo prepolovilo. Od 78.520 stanovnika 1971. na 40.356 stanovnika 2011. ili za 38.164 stanovnika odnosno za 48,60%, zapaža Livada.

    Brojke i popisi

    Prema podacima s prvog regularnog popisa stanovništva održanog u Hrvatskoj 1880. godine, Hrvata je tada u ovoj regiji bilo 120.396, odnosno činili su 66,26% ukupnog stanovništva. Istovremeno, Srba je tada bilo 29.739, odnosno 24,70%.
    Međutim, već na popisu iz 1900. Hrvata je bilo skoro pa duplo manje. Od ukupnog broja stanovnika koji je tada iznosio 147. 729, Hrvata je bilo 52.652, a Srba 33.308.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719737/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-11-Progon-cirilice-u-Istocnoj-Slavoniji

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (12): Tuđmanov „san“ u Gorskom kotaru

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (12): Tuđmanov „san“ u Gorskom kotaru

    Prema mišljenju profesora Svetozara Livade zasnovanog na opsežnoj analizi statističkih podataka stanovništva Hrvatske od 1880. do 2011, teritorija Gorskog kotara je klasičan primer kako je antisrpska politika vladajućeg HDZ-ovog državnog režima bila teritorijalno sveobuhvatna, s glavnim ciljem da se po svaku cenu smanji broj srpskog stanovništva na što je moguće niži nivo.

    On tu tvrdnju temelji i na činjenici da ovo područje nije bilo zahvaćeno ratom 1991. godine, i da nije pretrpelo direktne posledice oružanih sukoba, ali i da su one indirektne izgleda bile mnogo opasnije.
    Iako se uvidom u dugoročni razvoj stanovništva ove regije može zaključiti da broj i Hrvata i Srba uglavnom stagnira, zbog čega se u posmatranih 131 godinu ukupan broj stanovnika povećao za svega 6, 54 odsto, odnosno tek za 4. 695 ljudi, profesor Livada upozorava da je to značajnije izraženo kod srpskog stanovništva, a uzroci su najpre ljudski gubici u Drugom svetskom ratu, a zatim i događaji tokom i posle građanskog rata 1991-1995. godine. No, krenimo redom.

    Ustaški masakri

    Prema prvom validnom popisu stanovništva iz 1880. godine, bilo je 49.067 Hrvata (68,30 posto) i 22.173 Srba (30,87 odsto). Međutim, posle prvog posleratnog popisa iz 1948. godine broj Srba se smanjio na 19.379, odnosno 28,71 procenat, u odnosu na 70.49 odsto Hrvata. „Prvo krizno razdoblje su godine Drugog svetskog rata kada je srpsko stanovništvo bilo izloženo užasnom masakru i pretrpelo velike gubitke. Na to ukazuje podatak o broju srpskog stanovništva prema prvom poratnom popisu 1948. godine, kada je brojilo 19.379 stanovnika, što je u odnosu na stanje 1910. godine manje 22 odsto ili 5.432 stanovnika. Kod hrvatskog stanovništva postotak gubitka je 4,61 odsto ili 2.301 stanovnik“, ukazuje Livada.
    Na sledećem popisu 1953. godine, broj Srba se neznatno uvećao (bilo ih je 20.146), da bi od 1971. taj broj konstantno padao da bi ih na popisu iz 2011, na kraju bilo tek 5.986, odnosno 14,67 odsto.
    Svetozar Livada smatra da je upravo period poznat kao Hrvatsko proleće i talas hrvatskog nacionalizma najviše uticao na početak iseljavanja srpskog življa.
    „Popis stanovništva iz 1981. registrovao je 23,64 procenata manje srpskog stanovništva ili 4.073 stanovnika, nego što ga je bilo 1971“, zaključuje ovaj stručnjak.

    Pritisci i strah

    Tako je Srba na popisu iz 1981. bilo 13.155, odnosno 22, 96 odsto, a deset godina kasnije, uoči početka građanskog rata ukupno 13.317.
    „Međutim, posle 1991. godine, srpsko je stanovništvo pretrpelo još jači udarac. Iako ovo područje nije bilo zahvaćeno građanskim ratom, za razliku od prethodno analiziranih regija, ipak se u njemu snažno osećala antisrpska politika vladajućeg HDZ-ovog režima, pa su mnogi pojedinci i porodice srpske pripadnosti pod pritiskom, zbog gubitka posla, pretnji i iz straha iseljavali, unutar i izvan Hrvatske. O tome govore podaci iz popisa 2001. i 2011, kada je ukupan broj Srba sveden na 16,22, odnosno 14,67 procenata“, navodi Livada i poentira:
    „Izraženo u apsolutnim brojevima, srpski demografski korpus je izgubio u odnosu na stanje 1991. godine više od polovine svog stanovništva, egzaktno 7.331 duša ili 55,09 odsto. U istom razdoblju hrvatsko stanovništvo se smanjilo za 10,12 odsto. Ova regija je primer kako je antisrpska politika vladajućeg HDZ-ovog državnog režima bila teritorijalno sveobuhvatna, a po metodama delovanja prilagođena kako ratnim tako i mirnodopskim uslovima. Njegov glavni cilj je bio, kako je i sam Tuđman javno govorio, da se smanji broj srpskog stanovništva na što je moguće niži nivo“, zaključuje ovaj stručnjak.
    O pravim razmerama egzodusa Srba u Hrvatskoj možda je najbolje doći posmatrajući sunovrat jednog naroda u gradovima.
    Stoga se Livada u svom istraživanju bavio podacima iz najvećih gradskih sredina po broju stanovnika i nekoliko karakterističnih po broju stanovnika do 1991. godine. U narednih nekoliko nastavaka biće reči o promenama strukture stanovništva u Zagrebu, Kninu, Splitu, Rijeci, Dubrovniku, Vukovaru, Daruvaru…

    Dve trećine Hrvata

    Svetozar Livada navodi da se u prvih 40 godina od kada su obavljani popisi stanovništva, od 1880, ukupno stanovništvo povećalo za svega za 4.695 stanovnika, što je ispod nivoa prosečne proste reprodukcije.
    „Hrvatsko stanovništvo ima isti trend, ali na još nižem nivou. Naime, ono se povećalo za samo 1,64 procenta ili za 807 stanovnika, dok se srpsko stanovništvo u istom periodu relativno najviše povećalo, tj. za 11,90 odsto ili za 2.681 stanovnika, što su, realno je pretpostaviti, novodoseljeni graničari. Što se tiče nacionalnog sastava ukupnog stanovništva, ono je bilo stabilno u tom razdoblju i kretalo se u razmeri 2/3 hrvatskog naspram 1/3 srpskog stanovništva.

    Veza sa Jadranom

    Ova regija je deo planinske Hrvatske preko koje prolaze saobraćajnice povezujući središnju Hrvatsku sa jadranskom obalom. Poznata je po obilju prirodnih lepota, reka, jezera i nacionalnom parku Risnjak.
    „Gorski kotar je područje specifično sa stanovišta naseljavanja, rasporeda i tipa naselja. Uslovi života su složeni, zbog relativno malo obradivih površina, klimatskih oscilacija, nagiba tla i znatnih šumskih površina u privatnom vlasništvu. Poljoprivreda i ostale privredne delatnosti su relativno nerazvijene, pa je radno sposobno stanovništvo, posebno školovanje mladih naraštaja, orijentisano prema gravitacionim područjima primorskih centara, što je jedan od razloga da je ovo tradicionalno depopulaciono područje“, objašnjava Livada.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719842/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-12-Tudjmanov-san-u-Gorskom-kotaru

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (13): Zagreb očišćen od Srba

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (13): Zagreb očišćen od Srba

    U do sada najsveobuhvatnijoj analizi podataka iz svih dosadašnjih popisa stanovništva u Hrvatskoj, profesor Svetozar Livada je u knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“, tu tezu opravdava argumentima – činjenicama dobijenim iz tih statističkih podataka. Livada posebno upozorava na opasan trend da su Srbi, samo u poslednjem građanskom ratu, od 1991. do 1995, bukvalno istrebljeni iz većih gradova. To se, smatra on, najbolje može videti na primeru Zagreba.

    Nabujali nacionalizam

    Glavni grad Hrvatske uvek je imao dominantno hrvatsko stanovništvo koje je 1880. godine činilo čak 94 odsto.
    – Zastupljenost srpskog etnikuma u ukupnom stanovništvu kontinuirano se blago povećavao od 2,09 odsto (1880) do 9,00 posto (1921), da bi u periodu Kraljevine Jugoslavije brojčano rastao, ali relativno po zastupljenosti u ukupnom stanovništvu blago opadao – navodi Livada u uvodnim napomenama i objašnjava da je u Zagrebu 1991. srpska zajednica brojala 6,28 procenata, a da je taj postotak najverovatnije bio i veći.
    – Mnogi Srbi u to vreme izjašnjavali su se kao Jugosloveni i statistički bili svrstavani među ‘ostale’ – ističe ovaj stručnjak. Međutim, o razmerama biološkog nestanka Srba u Zagrebu najbolje govore rezultati poslednja dva popisa, iz 2001. i 2011. godine.
    „Ti popisi svedoče o posledicama građanskog rata, odnosno u konkretnom slučaju u gradu Zagrebu gde je delovanje vladajuće strukture HDZ-ove vlasti zahvatio nabujali integralni nacionalizam, direktno uperen protiv pripadnika srpske nacije, s ciljem njihovog etničkog čišćenja. Popis iz 2001. godine pokazuje, da je od 44.384 Srba 1991, u gradu Zagrebu, ostalo samo 18.155, što je manje za 26.229 građana, odnosno 59,09 procenata“.
    Prema podacima popisa održanog 10 godina kasnije, 2011, pokazao je da se broj građana srpske narodnosti dodatno smanjio i to za 629 ljudi, odnosno za 3,46 odsto.

    Gradski prognanici

    Zaključak je da se u odnosu na situaciju utvrđenu popisom iz 1991, broj građana srpske narodnosti u gradu Zagrebu 2011. godine smanjio ukupno za 26.858 osoba ili 60,51 odsto.
    „To su, u stvari, iseljeni Srbi, većinom srpski gradski prognanici, kojima su oteti zavičaj i imovina, i otežan, najčešće i onemogućen, povratak. Međutim, kada govorimo o tačnom broju iseljenih odnosno prognanih srpskih građana grada Zagreba, onda treba imati u vidu i pojavu tzv. mimikrije u različitim oblicima“, zapaža Livada i zaključuje: „Hrvatska metropola, aktima mržnje i etničkim čišćenjem je devalvirala svoje urbano obelžje i dojučerašnji građanski kredo, otimala je sva dobra drugog i drugačijeg, nekažnjeno, dajući na taj način svoj obol ostvarivanju državotvorne doktrine čiste nacionalne države.“

    Metode zastrašivanja

    Svetozar Livada ističe da su Srbi proterivani iz Zagreba na razne, perfidne načine.
    – Metode kojima su se služili tzv. integralni nacionalisti za isterivanje Srba iz Zagreba su bile veoma različite i često perfidne. Najrasprostranjenija je bila otpuštanje s posla, posredno ili neposredno. To je uzelo masovne razmere u nekim delatnostima, kao što su: televizija, štampa, administracija, policija, školstvo i drugo. Zatim razni oblici zastrašivanja na različite načine, od počinjenih ubistava, do pretnji putem telefona, etiketiranje, često preko javnih glasila, lažnih optužbi, poput onih da je reč o srpskim snajperistima. Jedna od metoda je bila i govor mržnje prema Srbima koja je bila vidljiva u medijima, na javnim mestima, u hrvatskom Saboru… Slede otimanje stanarskih prava, sve do nasilnog useljavanja u stanove srpskih građana, preko ispisivanje grafita na otvorenim i zatvorenim prostorima s porukama mržnje i ponižavanja, koji nisu brisani, nego često trajno ostajali kao svojevrsni memento za sve generacije Srba. U celoj ovoj zločinačkoj raboti značajnu, katkad i presudnu, ulogu odigrali su mediji, posebno televizija i štampao, koji to ne da nisu osuđivali, nego, rekli bismo, često i podstrekivali. Nakon oduzimanja tla pod nogama, odnosno osnovnih pretpostavki življenja, kao što su zaposlenje, stan i vera u mogući saživot sa susedima, šta je ovako ugroženim Srbima drugo preostalo nego da ‘beže glavom bez obzira’, bilo kuda, samo da spaSavaju glavu i negde potraže neko sklonište i mir – zaključuje Svetozar Livada.

    Progon manjina

    Sličnu sudbinu kao Srbi iz Zagreba, ali u nešto blažoj formi, imali su i ostali nehrvatski etniteti koji se u statističkim podacima vode u koloni „ostali“.
    Njihov broj se u periodu od 1991. do 2011, bukvalno prepolovio i iznosi čak 46,12 procenata. Manjine su se u Zagrebu uvek kretale u rasponu od 3,44 procenta na popisu iz 1880. godine, do 18,97 odsto zabeleženih na popisu održanom deset godina kasnije. „Ovaj poslednji relativno visoki postotak ostalih etnikuma u gradu Zagrebu rezultat je određene politike austrijske carevine, koja je bila multietnička država u kojoj su se svuda mogli slobodno kretati njeni upravljači, visoki činovnici i administrativni zvaničnici, zanatlije, trgovci i dr. mađarskog, češkog, slovenskog, židovskog i inog porekla. Osim toga, u to vreme postojao je trend, odnosno vodila se politika mađarizacije, pa je Austrougarska kao multietnička država organizovanlo naseljavala urbane centre svojih pokrajina“, pojašnjava Livada.

    Procvat pod Titom

    Livada ističe da je Zagreb doživeo procvat tokom trajanja zajedničke države SFRJ: „Postao je najveći privredni, posebno industrijski centar u zemlji Hrvatskoj sa 11 procenata industrijskog potencijala cele države, što se prirodno odrazilo i na razvoj stanovništva. Broj stanovnika dosegao je do tada najviši nivo od preko 700.000. Prosečan priraštaj stanovnika po jednom desetogodišnjem popisnom razdoblju najveći je do tada (85.337 stanovnika), što je četiri puta više nego u vreme Austro-ugarske i za više od jedne desetine nego za vreme Kraljevine Jugoslavije.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/719935/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-13-Zagreb-ociscen-od-Srba

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (14): U Splitu oteto sve srpsko

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (14): U Splitu oteto sve srpsko

    Lučki gradić iz starorimskog perioda, poznat po Dioklecijanovoj palati i crkvi Svetog Duje, Split je doživeo ekspanziju tek posle Drugog svetskog rata, u vreme postojanja SFRJ.

    Samo u periodu od 1948. do 1991. ovaj grad je učetvorostručio svoje stanovništvo od 48.248 do 189.388 stanovnika te 1991, i sa prirodnim priraštajem od 30.000 stanovnika po jednom desetogodišnjem popisnom razdoblju, što je 12 puta veći priraštaj nego u periodu dok je Split bio deo Austrougarske monarhije.
    Kada je reč o etničkom sastavu, hrvatsko stanovništvo je uvek bilo zastupljeno sa više od 90 procenata i to u gotovo svim popisanim razdobljima. Po ovoj činjenici, profesor Svetozar Livada navodi da se odatle Split može nazvati i „najhrvatskijim gradom“ u celoj Hrvatskoj.

    Promenjena struktura stanovništva

    Prema popisu iz 1880. Hrvata je u Splitu bilo čak 98,27 procenata, i mada se u kasnijim popisima ova brojka smanjuje za nekoliko odsto, oni su faktički samo 1981. godine bili na nivou ispod 90 odsto, jer je na tom popisu zabeleženo da ih je 80,07 procenata.
    Kada je reč o Srbima, oni su sve do 1910. godine bili gotovo pa simbolično zastupljeni sa manje od jedan odsto. Na popisu stanovništva iz 1880, Srba u Splitu je bilo tek 0,5 odsto, odnosno ukupno 73 osobe koje su se tako izjasnile.
    „Tek u periodima posle, za vreme Kraljevine Jugoslavije, Srbi su imali relativno veću zastupljenost, sa više od četiri procenta, pa sve do najveće zastupljenosti od 5,58 odsto, koliko je zabeleženo na popisu stanovništva iz 1971. godine. Ostale etničke zajednice su takođe malo zastupljene u ukupnom stanovništvu, a relativno najveću zastupljenost su dosegle 1910. sa 14,93 odsto udela i 1981, sa 15,11 odsto, što je rezultat politike tada vladajućih režima, odnosno snažnog privrednog rasta i mehaničkog priliva stanovništva u okviru SFRJ“, zapaža Livada.
    Ipak, podaci iz dva poslednja popisa stanovništva, prvi iz 2001, a drugi deset godina kasnije – 2011, dakle u periodu samostalne Republike Hrvatske, pokazuju da je došlo do velikih promena u etničkoj strukturi stanovništva grada Splita u odnosu na stanje kakvo je bilo 1991. g.
    „Prvo, drastično se smanjuje broj Srba, najpre popisom 2001. za 65,07 procenata ili 5.526 splitskih građana srpske nacionalnosti. Zatim, popisom iz 2011. Srba je dodatno manje za 5,09 odsto ili 433 srpska građanina.
    Dakle, ukupno smanjenje broja srpskih građana u gradu Splitu, u odnosu na stanje iz 1991. godine je 5.959 građana srpske nacionalnosti, ili 70,17 odsto. Ovim kvantitativnim promenama udeo srpske populacije sveo se od 4,48 odsto 1991. na 1,42 posto 2011. godine, dakle približno istom onom nivou koji su Srbi imali u 19. veku“, ističe Livada.

    Nehumanost na delu

    Sličnu sudbinu srpskoj grupi, dodaje Livada, imale su i ostale nehrvatske grupe. Njihov broj se u odnosu na stanje u 1991, dvadeset godina kasnije drastično smanjio i to za 12.087 stanovnika ili za 74,30 procenta, pa se ovim promenama, udeo ostalih etničkih grupa u Splitu sveo od 8,59 odsto 1991. na 3,26 posto 2001, odnosno na 2,35 procenta 2011. godine.
    „Podatak da se smanjivanje srpskog i stanovništva ostalih manjinskih etničkih skupina nastavilo i u vreme između dva poslednja popisa, govori da se politika etničkog čišćenja nastavila i u mirnodopskim uslovima. Istovremeno, hrvatsko se stanovništvo u poslednja dva cenzusa povećalo za 8.594 stanovnika ili za 5,22 procenta u odnosu na stanje 1991. godine.
    Ova brojčana pomeranja stanovništva, uglavnom su ostvarivana nasilnim putem, naročito kada su u pitanju manjinske etničke grupe, posebno srpska. Vladajući HDZ je pokazao veliki brutalitet prema drugom i drugačijem, u konkretnom slučaju prema Srbima, od kojih neki prevazilaze poznate brutalitete, odnosno nehumane odnose prema ljudskom biću. Obavljane su deložacije, odnosno nasilno iseljavanje Srba iz stanova, koje su legalno koristili kao nosioci stanarskog prava, čime su potvrdili već poslovičnu sintagmu: „Nisu se toliko mrzeli drugi i drugačiji entiteti, koliko su se volela njihova oteta dobra.“ Dosta je Srba zatvarano na kraće i duže vreme u zatvorima, a najviše u poznatoj kaznionici „Lora“, što je bilo i „predmet neuspelog i nedovršenog sudskog procesa“, ističe Livada i izvodi zaključak da je Split aktima mržnje i etničkim čišćenjem devalvirao svoje urbano obeležje i dojučerašnji građanski kredo.
    „Otimana su sva dobra drugog i drugačijeg, nekažnjeno, dajući na taj način svoj doprinos ostvarivanju državotvorne doktrine čiste nacionalne države“, precizira Svetozar Livada.

    Deložacije, prebijanja, prijave

    Prema tvrdnjama nekih nevladinih organizacija koje su se bavile slučajevima deložacija Srba iz Splita, na početku je za taj posao bila zadužena jedinica HOS „Rafael vitez Boban“, koja je u to vreme bila paravojna foramacija profašističke Hrvatske stranke prava, a ime je dobila po nacističkom komandantu iz Drugog svetskog rata. Ova grupacija je posebno bila aktivna u Ulici Ruđera Boškovića, u kojoj su skoro svi stanovi bili u vlasništvu JNA, a u kojoj se danas nalazi i spomenik podignut u čast ove jedinice. Kada su iselili Srbe, krenulo je i iseljavanje Hrvata Tonči Majić, predsednik Dalmatinskog komiteta za ljudska prava je tih devedesetih bio najaktivniji u zaštiti Srba, zbog čega je i brutalno pretučen. Nemoguće je tačno reći koliko je srpskih porodica tada izbačeno, a Županijskom sudu u Splitu je podneto 330 kaznenih prijava zbog nelegalnog iseljenja. Procene su ipak, da je taj broj najmanje tri puta veći.

    Zatvor „Lora“

    Nekadašnja vojna kasarna tokom rata, pa sve do 1997. bila je pretvorena u vojni zatvor u koji su dovođeni ratni zarobljenici i iz Hrvatske, ali i iz Bosne i Hercegovine, kao i meštani sela oko Splita. Kroz logor je prošlo 1.005 registrovanih zatvorenika, a bili su izloženi stravičnoj psihofizičkoj torturi. Prema svedočenjima preživelih, zatvor „Lora“ smatran za jedan od najužasnijih logora na prostoru bivše Jugoslavije tokom ratova.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/720130/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-14-U-Splitu-oteto-sve-srpsko

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (15): Etničko čišćenje Rijeke

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (15): Bezumlje u Rijeci

    Baš kao i u Splitu, i u Rijeci je broj Srba do 1900. godine bio manji od jednog procenta. Kao grad i luka, Rijeka je svoj procvat doživela tek posle Drugog svetskog rata, sa nastankom SFRJ, kada je došlo do ubrzane industrijalizacije.

    To je bio i osnovni razlog da se broj stanovnika uveća za čak šest puta u odnosu na popis 1880. godine. Kada je reč o etničkoj strukturi stanovništva, i u ovom primorskom gradu Hrvati su u velikoj većini i posmatrajući popise do 1991. brojali 72 procenta od ukupne populacije.
    Međutim, profesor Svetozar Livada zapaža da to nije uvek bilo tako, i da su Hrvati sve do posle Drugog svetskog rata u nekim periodima bili čak i u manjini u odnosu na ukupan broj stanovnika. Statistički gledano, Hrvati su sve do 1890. bili većinski živalj sa 97,14 odsto u ukupnom broju stanovnika, da bi se na popisu iz 1900. ustanovilo da ih je skoro, pa duplo manje, odnosno 48,16 posto. Na popisu održanom deset godina kasnije, taj broj se još više smanjio i bio je 40,94 procenta. Udeo povećanja nehrvatskog stanovništva se tako sa 2,43 odsto, koliko ih je zabeleženo 1890, uvećao na 51,53 odsto 1900, a 58,47 odsto 1910. godine
    .
    Duplirani stanovnici

    Hrvata je te 1880. godine bilo 29.536, sa tek 53 Srbina u gradu. Međutim, broj stanovnika Rijeke se samo 12 godina kasnije bukvalno duplira, pa je tako narastao na 53,230 stanovnika, od čega 25.638 Hrvata, 163 Srba, a ostalo stanovništvo su činili mahom Italijani.
    Broj Hrvata je nastavio da pada, pa je na popisu iz 1910. njihov broj doživeo svoj istorijski minimum u odnosu na posmatrani period od 131 godine. Te 1910. je zabeleženo da je u Rijeci, Hrvata bilo 40,94 odsto u odnosu na ukupno stanovništvo.
    – Sasvim realno je pretpostaviti da se to uvećano nehrvatsko stanovništvo sastojalo, pretežno ili isključivo, od državljana Austrougarske. Za vreme SFRJ, neposredno posle Drugog svetskog rata, došlo je do velikog, pretežno dobrovoljnog iseljavanja italijanskog stanovništva, a zatim Rijeka počinje da se industrijski razvija, što je uticalo i na razvoj stanovništva, koje se, 1991. godine, povećalo oko 2,5 puta. Hrvatsko je stanovništvo povratilo svoj većinski status, pa je u tom periodu njegov prosečan udeo više od 72 procenta – navodi Livada.
    Kada je reč o srpskom življu, ono je, sve do 1910. godine bilo ispod jednog procenta u ukupno broju stanovnika Rijeke. To se drastično menja tek sa nastankom SFRJ, da bi svoj maksimum dosegao od 11,25 procenta i sa udelom od 18.891 stanovnika.
    Kada je reč o udelu srpskog stanovništva u ukupnom broju stanovnika Rijeke, Srba je sve do 1910. godine, bio simboličan broj: ispod jedan odsto, da bi se posle, u okviru SFRJ, od 1948. godine pa nadalje, taj udeo stalno povećavao, da bi 1991. dosegao maksimum od 11,25 procenata ili 18.891 stanovnika srpske nacionalnosti.
    Kada je reč o srpsko-hrvatskim odnosima, demografska struktura grada Rijeke je 1991. bila sledeća: Hrvati 69,76 procenata, Srbi 11,25 odsto.
    – Ova demografska slika, kao uostalom i u gotovo svim razdobljima u prošlosti, primer je jednog multietničkog grada, sa svim pozitivnim svojstvima i karakteristikama, koje multietničnost sa sobom povlači: tolerantnost, međusobno uvažavanje, urbano rezonovanje i ponašanje, zajednički interes, solidarnost…, što stvara jedan poseban „specifičan mentalitet celokupnog stanovništva“ – ističe Livada.
    Prema njegovim rečima, tokom i po završetku poslednjeg rata, Srbi iz Rijeke su proganjani na najrazličitije načine, a pre svega zastrašivanjem i pretnjama, ali i ugrožavanjem i oduzimanjem stanarskog prava.
    – Ovi su podaci ilustracija bezumlja, koje je zahvatilo ne samo sudbinu novopridošlih, nego i sudbinu onih drugih i drugačijih, kojima je Rijeka bila zavičajno rodno mesto. Primer Rijeke, u kojoj HDZ nikada nije bio na vlasti, govori o snazi, uticaju i sveobuhvatnosti tzv. integralnog nacionalizma centralnih vlasti sa dominacijom HDZ kao kovača građanske strane rata. Ujedno je to poraz lokalne uprave na čelu sa SDP, koja nije štitila stremljenja, interese, koristi i potrebe gradskog stanovništva u celini – zaključuje ovaj stručnjak analizu statističkih podataka u Rijeci.

    Drastične promene

    Poslednja dva popisa stanovništva sprovedena 2001. i 2011, pokazuju da se demografska slika Rijeke drastično promenila u odnosu na 1991.
    Ukupno stanovništvo je smanjeno za nešto manje od jedne četvrtine, odnosno za 39.340 stanovnika ili 23,41 procenta. Hrvatsko stanovništvo je smanjeno za 11.042 stanovnika ili 9,41 odsto, a srpsko za nešto više od polovine, odnosno za 10.445 ili 55,29 posto. Smanjen je procenat i ostalih etničkih grupa i to za više od duplo, pa ih je manje za 17.853 stanovnika ili 55,97 procenata. Sadašnja demografska slika, odnosno etnička struktura stanovništva grada Rijeke je sledeća: Hrvati 82,52 odsto, Srbi 6,57 posto, „ostali“ 10,92 procenta. „Ono što je očigledno iz navedenih podataka jeste činjenica, da je od 1991. do 2001, zatim i do 2011. godine izvršeno etničko čišćenje nehrvatskog stanovništva, posebno drastično Srba i pripadnika ostalih etničkih skupina, među kojima verovatno Italijani čine većinu“, navodi Livada.

    Italijana sve manje

    Kada je reč o ostalim etničkim grupama, italijanska je imala primat sve do 1948. kada se na popisu tako izjasnilo čak 43,37 odsto ukupnih stanovnika Rijeke. Ali, u svim kasnijim popisima stanovništva, broj Italijana se kontinuirano smanjuje, sve do nivoa od 18,99 procenata, koliko ih je zabeleženo 1991.
    „To je vreme optacije, kada su se Italijani masovno iseljavali u Italiju“, objašnjava Livada.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/720279/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-15-Bezumlje-u-Rijeci

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (16): Trovanje sonom kiselinom

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (16): Trovanje sonom kiselinom

    Osijek, jedan od ključnih slavonskih gradova, uvek je bio primer tradicionalnog multietničkog grada u čijem je sastavu uvek u značajnom obimu bilo zastupljeno stanovništvo različitih entiteta, čiji je udeo u ukupnom broju, u nekim periodima bio čak i iznad 60 procenata.

    U knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj 1880 – 2011“, profesor Svetozar Livada analizirajući statističke podatke dobijene na popisima stanovništva u poslednjih 130 godina, navodi da su se najveće promene u etničkoj strukturi stanovništva Osijeka dogodile od 1890. do 1910. kada su se masovno doseljavale nehrvatske etničke grupe: Austrijanci, Nemci i Mađari.
    – Razne etničke grupe su postale većinsko stanovništvo grada 1990. godine sa 64,94 procenta, da bi se taj procenat smanjio na 54,23 odsto deset godina kasnije. Ako tome pribrojimo Srbe, kao nehrvatsko stanovništvo koje je 1900. brojalo, 6,72 odsto, a 1910, odnosno deset godina kasnije 7,6 odsto stanovništva Osijeka, onda je to ogromna većina nehrvatskog stanovništva od čak 71,66 procenata 1900, odnosno 61,88 odsto 1910. godine – navodi Livada.

    Prave posledice rata

    Hrvata je u Osijeku, na popisu iz 1880. bilo 15.718, Srba 1.667, a pripadnika ostalih zajednica 2.424. Međutim, samo deset godina kasnije etnički sastav se drastično menja, pa je Hrvata 7. 586, Srba 1.798, a „ostalih“ čak 17. 385. Ovakva etnička situacija se potpuno promenila posle sloma Austrougarske monarhije i stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno Kraljevine Jugoslavije.
    U tom periodu hrvatsko stanovništvo postaje većinsko sa udelom od čak 75 procenata. Srba je tada 14, 58 odsto, a svih ostalih etničkih zajednica tek oko deset odsto. Po završetku Drugog svetskog rata, u nekada zajedničkoj SFRJ, i Osijek je osetio sve blagodeti brzog i dinamičnog razvoja, posebno industrije.
    To je doprinelo i da se broj stanovnika mnogostruko uveća.
    Posmatrajući broj stanovnika u periodu od 1948. do 1991. broj meštana Osijeka se bukvalno udvostručio. Hrvata je na tom prvom popisu stanovništva posle Drugog svetskog rata bilo 38. 622, Srba 6.144, a ostalih 4.271.
    – Dinamika etničke strukture u istom razdoblju pokazuje da se povećao udeo raznih nehrvatskih etničkih grupa u ukupnom stanovništvu grada za više od 5 procenata, odnosno od 8,71 odsto na 13,86 posto, zatim Srba, i to za nešto manje od 3 procenata, od 12,53 odsto na 15,26 odsto, dok se udeo većinskog hrvatskog stanovništva smanjio za nešto manje od 8 odsto – navodi Livada.
    Prema rečima ovog stručnjaka, popisi stanovništva iz 2001. i 2011. pokazuju prave posledice „hrvatskog integralnog nacionalizma“ posle građanskog rata.

    Okidač progona

    – U prvom naletu do 2001. prognano je, odnosno proterano, 10.813 građana Osijeka srpske narodnosti ili 67,64 procenta od broja iz prethodnog popisa (1991), da bi se taj broj u popisu 2011. smanjio za 1.579 Srba – povratnika, pa je tako ukupan broj prognanih Srba 9.234 ili 54,82 odsto. Slično, ali još drastičnije, stradale su i ostale manjinske etničke grupe. Njih se u prvom naletu do 2001. odselilo, odnosno prognano 8.802 ili 60,61 odsto, a u drugom naletu: od 2001. do 2011. prognano je novih 1.169 pripadnika ovih grupa, što ukupno čini 9.971 ili 68,66 odsto. U istom periodu se povećao broj većinskog hrvatskog stanovništva za 22.492 stanovnika, tako da se njegov udeo u ukupnom stanovništvu grada uvećao od 70,88 na 89,54 procenta – naglašava Livada.
    On kao svojevrstan „okidač“ progona nehrvatskog stanovništva u Osijeku apostrofira ubistvo Josipa Rahela Kira, načelnika lokalne policije.
    – Kir je bio poznat po tome što je zagovarao miroljubivo rešavanje međunacionalnih konflikata, a njegovo ubistvo su pripremili i izvršili ekstremni HDZ-ovi nacionalisti 1991. godine i to je bio nagoveštaj krvavog obračuna sa Srbima, što se i obistinilo u kasnijim događajima. Te događaje otkriva suđenje Branimiru Glavašu, jednom od osnivača HDZ i zapovedniku odbrane grada Osijeka, iz kojega se može shvatiti šta znači etničko čišćenje, represija, vandalsko mučenje, trovanje sonom kiselinom, pucanje kroz glavu i bacanje u Dravu zavezanih ruku sa selotejpom preko ustiju – precizira Svetozar Livada i umesto zaključka, čitaocima nudi jedno svoje razmišljanje:
    – Pošto se kulture prožimaju, ranija odnosno već tradicionalna multietničnost ovog grada, udarila je temelje budućim građanskim vrednostima, koje su, kako su to pokazali rezultati poslednja dva cenzusa, nažalost, ozbiljno ugrožene. Šta više, oni su pokazali da se nacionalistička i netolerantna politika prema ‘drugom i drugačijem’ nastavlja i u vremenu daleko posle rata, pa se opravdano postavlja pitanje: Do kada će to trajati? – zaključuje profesor Livada.

    Glavaševi zločini

    Zločini nad Srbima u Osijeku i okolini su se dešavali u periodu 1991-1992, kada je stradalo više stotina uglavnom civila. Sredinom januara 1991, iz jedinica rezervnog sastava MUP Osijek, formirana je „Branmirova osječka bojna (BOB), kojom je komandovao Branimir Glavaš, tada načelnik Sekretarijata za Narodnu odbranu. Prema izjavama mnogih svedoka, Glavaš je zahvaljujući pripadnicima ove jedinice bio gospodar života i smrti u Osijeku i okolini, jer su pod njegovom komandom organizovana ne samo brojna ubistva, već i kidnapovanja, zastrašivanja, maltretiranja, ucene, pljačke, otimanje stanova… O svemu tome su svedočili i bivši pripadnici BOB-a.
    Glavašu se u nekoliko navrata sudilo, u jednom trenutku i pravosnažno je bio osuđen na deset godina zatvora, međutim, odlukom Ustavnog suda Hrvatske iz 2015, ukinuta je presuda Vrhovnog i Županijskog suda u Zagrebu, pa mu se ponovo sudi za zločine nad Srbima 1991. i 1992, a on i njegovi advokati uveliko tuže sve političare i novinare koji ga nazivaju „ratnim zločincem“.

    Ubistvo Kira

    Prema dostupnim podacima, radikalnom krilu HDZ nikako nije odgovarao načelnik policije koji nije želeo rat i progon Srba iz Osijeka. Zbog toga su čelnici HDZ iz ovog grada osmislili plan ubista Josipa Rahela Kira. Egzekucija je izvršena 29. juna u Novoj Tenji, pored Osijeka, kada su ubijena i dva poslanika u gradskom Veću: Goran Zobundžija i Milan Knežević, a Mirko Tubić je ranjen. Za ovaj zločin se od početka sumnjičio hrvatski policajac Antun Gudelj, ali mu nikada nije suđeno, već je pobegao i skrivao se u Australiji.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/720463/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-16-Trovanje-sonom-kiselinom

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (17): Dubrovnik po slici nacionalista

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (17): Dubrovnik po meri nacionalista

    Istorijski i turistički dragulj Jadrana, Dubrovnik je jedan od najlepših primorskih gradova Evrope koji je uvršten u Popis svetske baštine UNESKO. U svojoj novijoj istoriji, tačnije u periodu od poslednjih 130 godina, ovaj grad je sa ubedljivo većinskim hrvatskim življem, mada je bilo perioda, kada su ostale etničke zajednice učestvovale u daleko većem procentu nego danas.

    Prema analizi profesora Svetozara Livade koji se bavio istraživanjem popisa stanovništva, od prvog, održanog 1880. do poslednjeg iz 2011. godine, stanovništvo Dubrovnika se razvijalo veoma usporeno, sa prosečnim godišnjim priraštajem od svega 2,5 procenata. Do većeg povećanja broja stanovnika došlo je za vreme austrougarske vladavine, a zatim i uspostavljanja Kraljevine Jugoslavije.
    Livada naglašava da ova neujednačenost rasta ukupnog stanovništva prati i pojedine kategorije stanovništva, napominjući da je rast srpskog stanovništva bio nešto brži od rasta hrvatskog stanovništva u periodu SFRJ.
    – Međutim, ostale etničke grupe su jako varirale u pojedinim popisnim periodima. Tako u periodu Austrougarske monarhije beleže porast više od 40 puta i sa udelom od 25,35 posto u ukupnom stanovništvu značajno menjaju etničku strukturu stanovništva grada. Prema popisu 1910. godine ta je struktura bila sledeća: udeo Hrvata 69,50 odsto, udeo ostalih etničkih skupina 25,35 odsto, udeo Srba 5,14 odsto. Ne raspolažemo podacima o strukturi kategorije „ostali“, ali pretpostavljamo da se radi uglavnom o Austrijancima, Nemcima, Mađarima i Židovima, uz još neke druge etničke grupe. Može se reći da je tada Dubrovnik bio pravi multietnički grad, mada je on to ostao i 1991, ali sa dvostruko manje ostalih etničkih grupa (13,81 odsto) i sa skoro dvostruko više Srba (8,73 odsto), dok se broj Hrvata povećao oko tri i po puta (77,46 odsto) – zapaža Livada.

    Neutvrđen broj žrtava

    Kada je reč o procentu Srba u ukupnom broju stanovnika Dubrovnika, on se uvek kretao oko 6,5 procenata. Livada zapaža da je veliki pad u broju Srba zabeležen je na prvom posleratnom popisu iz 1948. godine.
    – Naime, prema popisu 1931. Srba je bilo 2.003 ili 10,67 odsto, a prema preliminarnim podacima iz 1941. njih je bilo 2.202 ili 9,10 odsto. Popis 1948. beleži pad broja Srba u Dubrovniku za 26 procenata ili 521 srpskog građanina u odnosu na stanje iz 1931. godine, a prema projektovanom stanju iz 1941. pad broja Srba je još veći i iznosi 720 srpskih građana ili 32,70 procenata. Ovo je direktno povezano sa genocidnom politikom tada vladajućeg ustaškog režima Ante Pavelića i njegovih „poverenika“ za pojedina područja, a u Dubrovniku to je bio ustaški stožernik Ivo Rojnica. Tačan broj žrtava Srba, Jevreja, Roma i drugih nikada nije istražen i utvrđen, a snimljen je i film o zverstvima i mučenjima civila u to vreme – navodi Livada.
    Veći procenat Srba u ukupnom stanovništvu Dubrovnika beleži se tek u periodu posle Drugog svetskog rata, a maksimum je dosegao 1961. i 1971. kada su činili 10, odnosno 10,52 procenta. Livada naglašava da se broj Srba drastično smanjio i tokom i po završetku građanskog rata 1991-1995, a kao razloge navodi i granatiranje Dubrovnika od strane tadašnje JNA. Sve je na kraju za rezultat imalo činjenicu da se broj Srba u ovom gradu drastično smanjio.
    „Prvo, ukupno stanovništvo se 2001, u odnosu na predratno stanje (1991), smanjilo za više od 38 procenata, da bi se nakon daljnih deset godina (2011) donekle oporavilo i taj se gubitak smanjio na oko 14 posto. Isti trend je imalo i većinsko hrvatsko stanovništvo, s tim da se ono 2011. vratilo na svoj predratni nivo i sada predstavlja 90,34 procenta ukupnog stanovništva grada.“
    Livada ističe i da taj trend važi i za Srbe, ali je on daleko drastičniji.

    Bivši građani

    „Tako se prema stanju 1991. broj Srba smanjio 2001. za više od 71 procenat, tj. od 4.342 na 1.232 stanovnika i svoj udeo u ukupnom stanovništvu smanjio od 8,73% (1991) na 4,05% (2001), a popisom 2011. stanje se dalje pogoršalo, tako da se njihov udeo sveo na 2,73 odsto. Dakle, iz grada Dubrovnika se iselilo, odnosno prognano je 3.178 građana Srba.“
    Livada navodi da su sličnu sudbinu doživele i ostale etničke grupe, čiji se udeo u ukupnom stanovništvu sveo od 13,81 odsto 1991. na 9,29 odsto 2001, odnosno na 6,93 procenta 2011. godine.
    „Dakle iselilo se, odnosno prognano je, oko 3.912 pripadnika raznih etničkih grupa iz Dubrovnika. Zajedno sa prognanim Srbima to čini masu od 7.090 sada bivših građana Dubrovnika.“
    Otuda profesor Livada zaključuje da su poslednja dva popisa stanovništva u Hrvatskoj, pokazala da je u Dubrovniku drastično promenjena demografska slika, te da je ovaj grad „počeo postepeno gubiti svoje tradicionalno obeležje multietničnosti i pretvarati se sve više u čisti hrvatski grad, prema ‘slici i prilici’ naših vajnih nacionalista i domoljuba. Za Dubrovnik je to najtragičnije, kao stari i nekada mirni i uzorni multietnički urbani aglomerat.
    – Kako nismo imali građanske revolucije, nego dva građanska rata, ni u Dubrovniku nismo, kao plemenska zajednica, još mogli izaći iz njihovih posledica – zaključuje profesor Svetozar Livada.

    Zločini iz Drugog svetskog rata

    Prema podacima iz knjige dr Dragoslava Stranjakovića „Najveći zločini sadašnjice: (Patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj 1941-1945)“, u Dubrovniku je sve do 1. jula 1941. bilo mirno, a tog dana ustaše su iz dubrovačkog zatvora izvele devetoricu Srba među kojima i jereja Vasila Kovačina, paroha iz Metkovića i Marka Popovića, učitelja. Pobili su ih dan kasnije na Rudinama kod Stona, a prethodno su ih međusobno vezali žicom i počeli da im lome ruke, noge, vilice koristeći se krampovima, lopatama i čekićima.
    Istovremeno, jedna grupa mladih Dubrovčana je 1. jula otišla u Trebinje i 1. jula ubila veći broj, mahom viđenijih Srba tog mesta. O tome je svedočio tamošnji sveštenik Vladimir Popović.
    „Prvoga jula u šest sati izjutra odjeknuli su prvi pucnji i vreli meci ubili su na kućnom pragu Vasa Babića, Vlada N. Popovića, Miloša Brkovića, Vlastimira Palikuću, Gavrila Kovačevića, Radovana Lečića, Šćepa Đurića, Dušana Nogulića, i Iliju Babića.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/720561/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-17-Dubrovnik-po-meri-nacionalista

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (18): Vukovar podeljen grad

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (18): Vukovar – podeljen grad

    Vukovar je od vajkada slovio kao multietnički grad sa stanovništvom prošaranim različitim etničkim grupama gde su Hrvati i Srbi uglavnom činili većinu.

    Prema rezultatima popisa iz 1880. u Vukovaru je živelo 8.741 stanovnik, od kojih 6.422 Hrvata i 1.634 Srba. Sto godina kasnije, ovaj grad je brojao 33.649 ljudi, među kojima 12.760 Hrvata i 8.177 Srba.
    Taj popis iz 1981, poslednji je „regularan“, jer onaj održan 1991. mnogi dovode u pitanje zbog naraslog nacionalizma. Prema rezultatima popisa iz te godine od ukupno 44.639 stanovnika, u Vukovaru je živelo 21.065 Hrvata i 14.425 Srba.

    Narušeni dobri odnosi

    U istraživanju Svetozara Livade u knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“, ono što prožima etničke strukture stanovništva grada Vukovara tokom trajanja Kraljevine Jugoslavije, a zatim i SFRJ je „multietničnost stanovništva, sa svim njegovim pozitivnim obeležjima“.
    – To su tolerancija i međusobno uvažavanje, zajedništvo i miran suživot, negovanje građanskih vrednosti, pre svega, prihvatanje „drugog i drugačijeg“, prožimanje različitih kultura i drugo. To je naročito dolazilo do izražaja za vreme ekonomskog i društvenog prosperiteta u bivšoj zajedničkoj državi, što potvrđuju i neka sociološka istraživanja iz tog vremena – navodi Livada i dodaje da su ti odnosi narušeni najpre tokom Drugog svetskog rata, u periodu kada je Vukovar bio deo Nezavisne države Hrvatske, a srpsko, jevrejsko i romsko stanovništvo grada Vukovara doživelo veliko stradanje.
    – Nažalost ni te žrtve nisu prebrojane, ali im je podignut spomenik na mestu stradanja u Dudiku, koji je u ovom građanskom ratu oskrnavljen većim žarom nego što je tugom srodnika i naroda podignut – ističe ovaj autor i posebno se osvrće na period poslednjeg građanskog rata 1991-1995.

    Najteži dani u istoriji

    – U drugom građanskom ratu na ovim prostorima, nakon punih 50 godina, Vukovar će doživeti najteže dane svoje duge istorije. Pipci podivljalog nacionalizma doprli su najpre baš na vukovarsko područje i u sam Vukovar. Srpsko stanovništvo u Vukovaru, neposredno pred i po izbijanju rata bilo je izloženo šikaniranju i maltretiranju, pa čak i ubijanju, pa je određen broj tada i napustio Vukovar. Neki vinovnici tih događanja nedavno su i sudski procesuirani – navodi Livada i precizira da su uz hrvatske nacionaliste, tome doprinele i borbe JNA da po svaku cenu osvoje ovaj grad.
    Posledica ratnih dejstava u Vukovaru je promena demografije, a opipljivi dokazi se mogu pronaći u dva poslednja popisa stanovništva u Hrvatskoj. Livada ističe da ti popisi najpre pokazuju da je došlo do smanjenja ukupnog broja stanovnika. U odnosu na stanje poslednjeg popisa neposredno pred početak rata 1991, broj stanovnika je manji za više od 32 posto koliko je pokazao popis iz 2001. do 38 odsto na popisu održanom 10 godina kasnije. Vukovar je 1991. brojao 44.639 stanovnika, da bi ih 2001. bilo 14.513, a 2011, 16.956 žitelja manje.
    – Po kategorijama stanovništva: Hrvata je manje 2001, preko 18,58 procenata, ili brojčano za 3.913 ljudi, a 2011. za 24,60 odsto ili brojčano za 5.184 žitelja hrvatske nacionalnosti. Srba je u tom posmatranom periodu manje za 30,64 procenta, ili brojčano za 4.419 žitelja, a 2011. godine za 33,10 posto ili brojčano za 4.771 ljudi – precizira Livada i dodaje da je 2001. manje i pripadnika ostalih etničkih grupa i to za 32,44 procenta, odnosno za 6.181, da bi ta brojka 2011. bila još dramatičnija, čak 76,52 odsto ili za 7.001 ljudi.

    Teška golgota

    – Navedeni demografski manjkovi nisu do kraja istraženi, tako da ostaje nepoznato koliko je stanovnika smrtno stradalo (osim nekih parcijalnih podataka), koliko je ranjeno i ostalo invalidi, koliko ih je nestalo, koliko je stanovnika oterano u logore i mučeno, koliko je stanovnika iseljeno odnosno prognano, pogotovo, ne analitički po kategorijama stanovništva (npr. i ono što se delimično zna, odnosi se, uglavnom, na hrvatsko stanovništvo, o žrtvama srpskog stanovništva u Hrvatskoj, pa ni u Vukovaru, nigde ne postoje celoviti i sistematizovani podaci) – smatra Livada i na kraju izvlači zaključak.
    – Iskustvo i golgota Vukovara, tradicionalnog multietničkog grada, teški su i preteški, zdravom razumu nepojmljivi, ali nažalost u našoj stvarnosti mogući. Toliko mnogo najtežih i najvećih brutalnosti pretrpelo je stanovništvo Vukovara. Nije li to kob našeg nepredvidivog primitivnog violentnog mentaliteta? Koje samo istorija može promeniti? Demografski podaci su pokazali da se tzv. integralni hrvatski nacionalizam i dalje održava, jer ‘podrazumeva vlast kao instancu vrhovne istine’, i može nestati samo ako ga vlast prestane nametati kao politiku, a ta je politika u stvari jedan oblik nasilja, jer propoveda da je tzv. integralni nacionalizam jedini način ostvarivanja nacionalnog identiteta – zaključuje profesor Svetozar Livada.

    Etnički inženjering

    Livada ističe da se etnička struktura stanovništva u periodu od 130 godina ima karakteristiku „značajne fluktuacije“. „Tako za vreme Austro-ugarske monarhije hrvatsko stanovništvo se smanjilo za čak 35,77 procenata, a srpsko za 8,20 odsto, dok su se ostale etničke grupe povećale za čak 6,9 puta. Etnička struktura stanovništva 1910. grada Vukovara bila je: Hrvati 39,82 odsto, Srbi 14,48 posto, ostali (ili Austro-ugari i dr.) 45,70 procenata. Prvi put Hrvati su postali manjinsko stanovništvo. Ovo je primer kako se demografska slika nekog entiteta menja ‘mirnim’ putem (bez ‘rata spaljene zemlje’), mehaničkim prilivom stanovništva ili takozvanim ‘humanim etničkim inžinjeringom’, na osnovi vladajuće državne (i demografske) politike“, ističe Livada.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/720630/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-18-Vukovar-podeljen-grad

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (19): Iz Knina proterani i ubijeni

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (19): Karlovcu izmenjen lični opis

    Karlovac je uvek važio za ekonomski, politički i kulturni centar Korduna. Stanovništvo ovog grada se u značajnijoj meri uvećalo tek posle Drugog svetskog rata, kada je i značajnije promenjena etnička slika stanovništva, pa su Srbi sa 24,22 procenta učestvovali u ukupnom broju stanovnika. U knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“, profesor Svetozar Livada navodi da je do 1991. godine u gradu bilo 64,22 odsto Hrvata i 11,56 posto „ostalih“, mahom onih koji su se u SFRJ izjašnjavali kao Jugosloveni.

    Otimanje stanova

    – Stanovništvo grada Karlovca se u periodu od 1948. do 1991. više nego udvostručilo. To je direktno povezano sa ekonomskim, posebno industrijskim napretkom grada, koji je postao značajno industrijsko-regionalno središte, sa nekoliko poznatih fabrika sofisticiranih proizvoda. Uz to, grad je postao značajan administrativno-politički centar, ne samo regije Korduna, nego znatno šire od tadašnje Republike Hrvatske. Uz takav status, u gradu su se razvile i brojne infrastrukturne institucije. Rastao je broj škola, zdravstvenih i kulturnih ustanova, trgovina, zanatskih radnji, vojnih ustanova, vojnih garnizona – navodi Livada i objašnjava da su u kategoriji „Jugoslovena“ mahom bili „kolebljivi Srbi“, odnosno ljudi iz mešovitih brakova, ali i da je veći priliv nehrvata doprineo i činjenici da je Karlovac važio za sredinu u kojoj je bio miran suživot svih nacija, kao i tolerancija između različitih etničkih grupa, a posebno Hrvata i Srba.
    – Međutim, građanski rat sve ove tekovine mirnog i prosperitetnog života stravično prekida u jednom trenu. HDZ-ova vlast u Karlovcu je otimala stanarska prava Srbima u gradu i prigradskim naseljima, pljačkala srpske imovinu, naseljavala kolonizovane Hrvata, žrtve iste matrice rata, minirala poznate pravoslavne crkve, koja je preživela i zloglasni ustaški režim za vreme Drugog svetskog rata, i razne druge pakosti prema svojim srpskim sugrađanima (pretnjama, zastrašivanjem, grafitima i dr) – navodi Livada.

    Nacionalistička politika

    O rezultatima takve politike najbolje svedoče podaci dobijeni na popisima stanovništva održanim 2001. i 2011. godine.
    Prema tim podacima, broj Srba se 2011. u odnosu na 1991. smanjio za čak 10.069 stanovnika, odnosno za 69,30 procenata. Istovetna sudbina je zadesila i ostale etničke grupe, pa se njihov broj smanjio za 4.832 stanovnika, ili za 69,65 odsto. U istom periodu hrvatsko stanovništvo se uvećalo za 10.607 stanovnika ili za 27,5 posto.
    „Etnički sastav stanovništva grada Karlovca koji se formirao 2011. godine je sledeći: Hrvati 88,21 procenata, Srbi 8,01 odsto, i ostali etnikumi 3,78 posto. Od broja iseljenih odnosno prognanih Srba iz Karlovca 2001. (10.607), vratilo se prema popisu 2011. tek 365, ili 3,44 posto, dok popis nije registrovao niti jedan povratak pripadnika ostalih etničkih grupa. Upravo suprotno, njihov se ukupan broj i više smanjio između dva popisa, što očigledno govori o tome da se nacionalistička politika hrvatskih vlasti i dalje nastavlja, ali u drugoj formi, iako nas od svršetka rata deli više od 20 godina“, navodi Livada i zaključuje da i Karlovac pripada onoj grupi gradova u Hrvatskoj u kojoj se predratni epitet tradicionalne multietničnosti, ozbiljno „uzdrmao i ugrozio“ zahvaljujući postojećoj politici hrvatskih vlasti.

    Zločin na Koranskom mostu

    Na Koranskom mostu, 21. septembra 1991, pripadnici Zbora narodne garde su zarobili 25 pripadnika rezervnog sastava JNA, a svirepo ubili 13 zarobljenika. Zločin se odigrao oko 19 časova, kada su pripadnici specijalnih jedinica MUP-a Hrvatske i ZNG zaustavili dva kamiona sa pripadnicima JNA, koji su prevozili vojnike redovnog i rezervnog sastava JNA iz kasarne Mekušije u kasarnu Lorgorište. Tada je zarobljeno 25 pripadnika JNA, a njih 17 je odmah odvedeno sa mosta. Ostalima je naređeno da legnu na asfalt i ruke stave na potiljak. Tada je usledilo iživljavanje. Kada se zastavnik JNA Nikola Babić pobunio protiv tolikog maltretiranja, jedan pripadnik ZNG ga je zaklao, a zatim je počeo krvavi pir i prema drugima. Naređeno im je da se poređaju pored ograde na mostu i otvorili su vatru. Prvo im je pucano u noge, a onda, dok su ležali na zemlji, ubijani su ugavnom klanjem noževima. Trojica pripadnika JNA je uspelo da se spase tako što su skočili sa mosta. Za ovaj zločin, pod pritiskom međunarodne zajednice, Okružno tužilaštvo u Karlovcu u maju 1992. godine podiglo je optužnicu protiv Mihajla Hrastova, pripadnika posebne jedinice policije Policijske uprave Karlovac. Međutim, proces protiv njega je vođen sve do 2012. kada ga je na ponovljenom suđenju, Vrhovni sud Hrvatske osudio na četiri godine zatvora.
    Prilikom odlučivanja o kazni, sud je primenio odredbe o zakonskom ublažavanju kazne uzevši optuženom kao značajnu olakšavajuću okolnost protok vremena od činjenja dela, što je uticalo na „optuženikov život, porodične i društvene odnose i profesionalnu karijeru, pa i zdravlje“.
    Ubistvo porodice Roknić
    Jedan od prvih zločina koji je izvršen nad Srbima Karlovca je ubistvo porodice Roknić od 5. oktobra 1991. Pripadnici tadašnjeg Zbora narodne garde upali su u kuću Srbina Marka Roknića i ubili njega, njegovu sestru Dragicu Ninković i kćerku Danijelu Roknić (14). Preživeli su Markova supruga Branka i njihov sin Nenad Roknić (rođ. 1975) i rođaka Ana Gojak.
    Roknići su bili mešovita srpsko-hrvatska porodica i njihov brak je bio primer dobrog slaganja i nacionalne tolerancije. Kada je počeo rat u Hrvatskoj na nagovor oca Marka, Nenad i Danijela su počeli da pišu dnevnik i uveče su to čitali pred roditeljima. Kada je u blizini njih jedna kuća vlasništvo Srbina bila zapaljena, Danijela je napisala u dnevnik kako je jako uplašena. A na dan pre ubistva zapisala je sledeće: „Volila bih da sam se rodila u neko drugo vrijeme i na nekom drugom mjestu. Pred očima su mi samo mrtvačke glave!“ (4. 10. 1991) Zbog ovog zločina, karlovačka policija je tek 19 godina kasnije uhapsila jednog od pripadnika Zengi i Roknićevog komšiju, Željka Gojaka. On je presudom Vrhovnog suda Hrvatske osuđen na devet godina zatvora, mada je prema važim zakonima Hrvatske, za ovakav zločin propisana kazna od najmanje 20 godina zatvora.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/720776/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-19-Karlovcu-izmenjen-licni-opis

    Sutra – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (20): Odmazda nad Kninom

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (20): Odmazda nad Kninom

    Glavni grad neslavno okončane Republike Srpske Krajine, Knin, za poslednjih 110 godina uvećan je za više od devet puta.

    Prema analizi statističkih podataka iz popisa stanovništva od 1880. do 1991, profesor Svetozar Livada je došao do egzaktnih podataka o demografskim promenama u Hrvatskoj za poslednjih 130 godina. Kada je reč o Kninu, hrvatsko stanovništvo se uvećalo za oko dva puta, a istovremeno srpsko – za više od 22 puta.

    Demografska kretanja

    – Ovo je značajno uticalo na promenu etničke strukture: udeo hrvatskog stanovništva od 65,46 procenata 1880. sveo se na 13,46 odsto1991, a srpskog stanovništva u istom periodu od 34,23, popeo se na 80,02 posto, dok su ostale etničke grupe povećale svoj udeo od 0,3 na 6,52 procenta – navodi Livada.
    U praksi, te 1880. godine u Kninu je bilo ukupno 1.271 stanovnik, od čega 832 Hrvata i 435 Srba. Prema prvom popisu održanom posle Drugog svetskog rata, Knin je broja 2.763 stanovnika, od čega 1.250 Hrvata i 1.400 Srba. Međutim, samo pet godina kasnije, na popisu održanom 1953. u gradu je ukupno 3.542 ljudi, od čega 1.671 Hrvat i skoro duplo više Srba – 3.064.
    Livada napominje da se prava slika kretanja stanovništva dobija tek diferenciranim pristupom prema pojedinim državno-pravnim režimima u kojima se vršio popis.
    – Tako za vreme vladavine Austrougarske stanovništvo potpuno stagnira, a etnička struktura se održava na približno istom nivou (Hrvati više od 50 odsto, a Srbi više od 30 posto). Jedino se relativno znatno povećava broj pripadnika ostalih etničkih grupa, čiji se udeo od 0,31 procenat povećao na kraju ovog perioda 1910. na 12,99 odsto (1990. je iznosio 15,20 posto) – navodi Livada i dodaje da se trend usporenog razvoja stanovništva nastavlja i tokom Kraljevine Jugoslavije, da bi se u vreme postojanja SFRJ ukupno stanovništvo Knina uvećalo za 4,5 puta, od čega hrvatsko za jednu trećinu, a srpsko i ostalih etničkih grupa za čak sedam puta.
    Međutim, poslednja dva popisa stanovništva u Hrvatskoj, prvi iz 2001, a drugi održan 2011, pokazuju prave rezultate vojno-policijske akcije „Oluja“ iz avgusta 1995.

    Lažni pozivi

    Ukupno stanovništvo se, prema stanju poslednjeg, predratnog popisa 1991. godine, privremeno smanjilo 2001. godine za oko 10 odsto, da bi se prema rezultatima narednog popisa iz 2011. povećalo za oko jednu četvrtinu. Međutim, do najvećih promena dolazi u etničkoj strukturi stanovnika. Naime, hrvatsko stanovništvo se uvećava najpre 2001. za oko šest puta, a potom 2011. za oko sedam puta, ili u apsolutnom broju od 1.660 na 11.612 hrvatskih stanovnika. Kod srpskog stanovništva je registrovan potpuno obrnuti tok. Ono se drastično smanjilo za nešto manje od 90 procenata 2001. godine, da bi 2011. taj manjak bio nešto manji – 64 procenta i to zbog 2.382 Srba – povratnika. Ostale etničke grupe su se smanjile za oko 70 procenata – navodi Livada.
    Prema popisu iz 2011. godine Knin je brojao 15.407 stanovnika, od čega je Hrvata bilo 11.612, a Srba 3.551. Livada nudi objašnjenje za ovakvu, drastičnu disproporciju stanovništva. Po njemu, i Knin i okolina doživeli su klasičnu odmazdu zbog činjenice da je to bio glavni grad Republike Srpske Krajine.
    – Na ovo područje je došlo do najvećeg doseljavanja kolonizovanih Hrvata iz Bosne i uvlašćivanja u posede prognanih Srba, iako oni nisu bili formalno-pravno deposedirani. Iz podataka popisa se može još iščitati da se vratilo tek oko 27 procenata prognanih Srba i pored svih ‘poziva i napora’ hrvatskih vlasti da se prognani Srbi vrate u zavičaj. Međutim, čini se, da kao što je bio lažan poziv Tuđmana neposredno pre ‘Oluje’ da Srbi ne napuštaju svoje domove, jer im se neće ništa desiti, tako je danas lažan i ovaj poziv, rekli bismo redak i stidljiv, hrvatskih vlasti da se izbegli Srbi vrate u svoj zavičaj – naglašava Livada.

    Ekshumirani civili

    Odmazda je, tvrdi Livada pozivajući se na raspoložive podatke, za posledicu imala ubistvo 301 srpskog civila koji su ekshumirani 2001, na kninskom groblju, kao i 8.698 prognanih, a gotovo celokupna njihova imovina je uništena i zaposednuta.

    Anatema kolektivne krivice

    O tome da Srbi nisu više dobrodošli u Knin i okolinu, za Svetozara Livadu najbolji dokaz su posleratni incidenti: od razbijanja stakala na srpskim objektima, skrnavljenja spomenika srpskim žrtvama, blokiranja povratka otete imovine, pa sve do pojedinačnih ubistava Srba-povratnika i raznih drugih akata nasilja kojima je cilj bio stvaranje nesigurnosti za povratak.
    – Događaji u Kninu i kninskom okruženju u razdoblju posle rata govore o nastavku nacionalističke politike isključivosti i mržnje prema drugom i drugačijem, posebno prema Srbima, na koje se svaljuje anatema kolektivne krivice za sve nedaće hrvatskog naroda u proteklom građanskom ratu – zaključuje Livada.

    Zločini bez kazne

    Nevladina organizacija „Dokumenta“ iz Zagreba svojevremeno je navela samo neke od zločina nad Srbima u Kninu i okolini koji su počinjeni tokom „Oluje“, a do danas nisu procesuirani. Prvi se odigrao 6. avgusta u mestu Golubić kod Knina kad je ubijeno najmanje 10 civila, a drugi istog dana u Mokrom Polju kada je ubijeno najmanje petoro civila. Treći zločin koji se odigrao 25. avgusta u selu Grubori kada je ubijeno šestoro civila, imao je svoju sudsku „fazu“ i pred sudom u Zagrebu i u Haškom tribunalu.
    Tužilaštvo iz Zagreba je 2010. podiglo optužnicu protiv trojice pripadnika hrvatske Antiterorističke jedinice Lučko. Dvojica su u junu 2014. pravosnažno oslobođeni, a treći je pod nerasvetljenim okolnostima pronađen mrtav u jednoj šumi u Lici. Istovremeno, od 2005. do 2012. za ovaj zločin je suđeno i trojici hrvatskih generala: Ivanu Čermaku, Ante Gotovini i Mladenu Markaču. Sva trojica su na kraju oslobođena.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/720898/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-20-Odmazda-nad-Kninom

    U ponedeljak – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (21): Srbi krivi što su rođeni

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (21): Krivi što su rođeni

    Svetozar Livada je analizirajući period od 131 godine, koliko se na prostoru Hrvatske vrše organizovani popisi stanovništva, posle detaljne analize podataka sprovedenih i po županijama, regijama i gradovima, iz svega izvukao nekoliko ključnih zaključaka o daljoj budućnosti Srba u ovoj zemlji.

    Prvi zaključak je da su sve do kraja 19. veka, na prostoru Hrvatske živeli gotovo isključivo samo Hrvati i Srbi.
    „Popisi iz 1900. i 1910. beleže skoro udesetostručenje ‘ostalih’ nacionalnosti, osetno smanjenje broja i udela Hrvata (sa preko 80 na ispod 70 procenata, što je i najmanji zabeleženi udeo Hrvata u Hrvatskoj u svih 14 popisa), dok je udeo Srba ostao na stabilnih 16-17 procenata.“ Analizirajući podatke dobijene nakon Prvog i Drugog svetskog rata Livada beleži na koji način je broj Srba opadao.
    „Prvi popis nakon Prvog svetskog rata beleži maksimalnih 764.901 ili 22,2 procenta Srba, a njihov udeo neprekidno opada od 1961, da bi u popisima 2002. i 2011. iznosio samo petinu udela iz 1921. Slično se desilo i ‘ostalim’ nacionalnostima, jer je njihov udeo u popisu 2011. samo trećina onoga iz 1910, mada je u međuvremenu bilo i osetnijih padova udela.“

    Kolonizacija i raseljavanje

    Do drastičnog gubitka broja stanovnika srpske nacionalnosti dolazi tokom Drugog svetskog rata. Analizirajući demografske gubitke po više parametara, Livada iznosi procenu drugih stručnjaka koliko je tada stradalo ljudi na teritoriji Hrvatske.
    „Ukupni demografski gubici u Hrvatskoj iznosili su 502.000, od čega su ratni gubici 295.000. Ukupni demografski gubici kod Srba u Hrvatskoj iznose 159.000, od čega ratni gubici čine čak 137.000 ili 46,4 procenta od ukupnih ratnih gubitaka u Hrvatskoj (Kovačević, 1992-93). Drugi svetski rat je na prostoru bivše Jugoslavije odneo veliki broj žrtava, a kada je reč o stanovništvu srpske nacionalnosti, velika ljudska stradanja na prostoru današnje Hrvatske, rezultat su likvidacije srpskog življa od strane NDH, a posebno u logorima Jasenovac, Jadovno i drugim, ali i prilikom akcija protiv partizana, gde su najvećim delom bili Srbi“, precizira Livada. Kao drugi ključan razlog drastično smanjenja Srba u Hrvatskoj, Livada vidi najpre u masovnim, organizovanim migracijama – kolonizaciji Vojvodine.
    „Kolonizaciju Vojvodine, organizovala je komunistička vlast od 1945. do 1948. godine pod izgovorom rešavanja agrarnog pitanja. Ukupno je u Vojvodinu doseljeno 36.430 porodica sa 216.306 lica. Od toga iz Hrvatske je doseljeno 52.929 lica ili 25 procenata svih kolonista, a njihovo poreklo ukazuje da potiču iz krajeva nastanjenih Srbima. To su demografski rejoni Like i severnog Primorja (iz koga je poreklom 61 odsto kolonista iz ove republike) i rejona Dalmacije (sa 22 posto kolonista). Kolonizacija je, dakle, imala vrlo sličan efekat kao i raseljavanje Srba s početka Drugog svetskog rata. Tim pre što učesnici u kolonizaciji često ističu da su ih lokalne vlasti prisiljavale da se sele, pa su često čitava sela raseljavana“, navodi Livada.

    Hronologija izbeglištva

    Mnogi Srbi koji su tada kolonizovani, ipak nisu mogli da se snađu u novoj sredini, pa je dolazilo do povratka određenog broja stanovnika, ali Livada tvrdi da se u Hrvatsku vratilo ipak najmanje ljudi.
    „Faza spontanog povratništva trajala je znatno duže od organizovanog doseljavanja i jedno vreme bila je preovlađujući tip migracija u Vojvodini. Obim povratništva zavisio je od razlika u ekonomskom razvoju polazišta i odredišta, pa je to i razlog što je povratništvo u Sloveniju bilo najveće, a u Hrvatsku najmanje, samo 6,5 odsto ili samo par hiljada lica, jer zbog ratnih razaranja kolonisti iz Hrvatske i nisu imali gde da se vrate“.
    Posebno poglavlje u migraciji stanovništva čini hronologija izbeglištva iz Hrvatske u Srbiju tokom devedesetih godina prošlog veka.
    „Treba primetiti da je posle 1991. kada je u Srbiju izbeglo 16,2 procenta od ukupno 233.125 lica izbeglih iz Hrvatske u Srbiju tokom devedesetih godina, u naredne tri godine izbeglištvo iz ove republike jenjavalo i prepolovljavalo se u svakoj narednoj godini, da bi nagli vrhunac dostiglo u ‘Oluji’, oružanoj intervenciji hrvatske vojske početkom avgusta 1995, kada je pokrenuto više od polovine izbeglica (54 procenta) iz Hrvatske.“
    Livada iznosi podatak da je do 1995. Srbija primila 330.000 izbeglica iz Hrvatske, a do Svetskog dana izbeglica, 20. juna 2014, samo njih 69.000 ili 21 odsto se vratilo u svoje domove. „Ovaj Svetski dan izbeglica, Srbija je dočekala sa najvećim brojem izbeglica u Evropi 43.763 od kojih su 32.371 ili skoro tri četvrtine izbeglice iz Hrvatske.“

    Prepreke za povratak

    Kao odgovor na prosto pitanje zbog čega je Srbija dočekala 2014. godinu sa najvećim brojem izbeglica u Evropi, Livada citira zaključak Komesarijata Srbije za izbeglice i migracije iz te, 2014. godine.
    „Republika Hrvatska nije isplatila zaostale penzije, dinarsku i deviznu štednju. Nekoliko desetina hiljada izbeglica iz Republike Hrvatske ni nakon 19 godina od prestanka rata nije povratilo svoje stanarsko pravo. Republika Hrvatska nije obnovila više od 10.000 srušenih srpskih kuća u područjima gde nije bilo ratnih dejstava i oko 8.000 kuća na područjima zahvaćenim ratom. Nije vraćeno ni oduzeto poljoprivredno zemljište. Zabrinjavajuće je i da nadležne institucije u Republici Hrvatskoj ne procesuiraju pojedince koji šire govor mržnje i vode kampanju protiv srpskog jezika i pisma. Svi navedeni argumenti potkrepljuju stav da do očekivanih promena, nažalost, nije došlo.“

    Veštačka populacija

    Drastično smanjenje drugih nacija u Hrvatskoj, Livada dovodi u direktnu vezu sa veštački nastalom populacijom „Jugoslovena“ koji su se kasnije masovno opredeljivali da su hrvatske nacionalnosti.
    „Prvi put u istoriji popisa, Hrvati su 2011. činili preko 90 procenata ukupnog stanovništva Hrvatske, iako je njihov apsolutni broj opao za preko sto hiljada ili za 2,6 odsto u odnosu na prethodni popis 2001. godine, kada je zabeležen najveći apsolutni broj Hrvata u istoriji popisa stanovništva Hrvatske“, ističe Svetozar Livada.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/721078/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-21-Krivi-sto-su-rodjeni

    SUTRA – Zatiranje Srba u Hrvatskoj (22): Pakleni plan Zagreba

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Zatiranje Srba u Hrvatskoj (22): Pakleni plan Zagreba

    U obimnom, naučnom radu „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“, koji analizira 130 poslednjih godina popisa stanovništva u Hrvatskoj, najpriznatiji živi srpski naučnik u Hrvatskoj, profesor Svetozar Livada je konkretnim primerima opravdao veoma sumoran naslov knjige.

    Svojevrstan je zaključak da su na demografski slom Srba u Hrvatskoj uticali Prvi i Drugi svetski rat, a da je „završni udarac“ usledio posle 1991. godine.

    Progoni, klanja, kolonizacija

    – Dugoročni trend opadanja broja i udela Srba u Hrvatskoj evidentan je još od kraja Prvog svetskog rata. Od 1941. primetna je kontinuirana politika prema Srbima u Hrvatskoj: Pavelićevi progoni i, kasnija klanja, nastavili su se kolonizacijom i završili se Tuđmanovim progonima. Međutim, sve do popisa 1991. udeo Srba je sporo opadao, uprkos evidentnim progonima, organizovanim preseljenjima i ubistvima za vreme Prvog i, naročito, Drugog svetskog rata. Prelomni momenat desio se u poslednjoj dekadi dvadesetog veka, kada je udeo Srba smanjen za skoro tri puta u odnosu na početak te dekade – navodi Livada i dodaje da su podaci iz poslednjeg popisa stanovništva održanog 2011, pokazali da u tom, preostalom udelu Srba u Hrvatskoj, preovlađuje ostarelo stanovništvo.
    – Zato projekcije do 2051. nagoveštavaju svođenje udela Srba na samo 2,4 procenta, dok njihova starosna struktura ukazuje na potpuno odsustvo ikakvih mogućnosti za dalju reprodukciju – alaramantan je podatak koji iznosi ovaj stručnjak.
    U ovoj knjizi, Livada se bavio tom projekcijom kao najznačajnijim segmetnom predstavljanja demografskih, socijalnih i ekonomskih pravaca budućeg kretanja stanovništva jednog prostora.
    – Analiza u ovom radu obuhvatila je izradu projekcija ukupnog stanovništva Hrvatske, kao i projekcije stanovništva prema nacionalnosti, s ciljem da se na što jasniji način prikažu posledice ratnih dešavanja tokom 90-ih godina. U radu su posebno rađene projekcije za stanovništvo hrvatske nacionalnosti i stanovništvo srpske nacionalnosti, dok su ostale etničke grupe posmatrane zajedno u okviru kategorije „ostali“. Projekcije su rađene za period do 2051. godine, pod pretpostavkom da u projektovanom periodu neće biti ratova, epidemija ili prirodnih katastrofa kao što su razorni zemljotresi – objašnjava Livada.

    Manje svih građana

    Na osnovu dugogodišnjeg proseka ovaj stručnjak zaključuje da će se u Hrvatskoj do 2051. rađati 105 dečaka na 100 devojčica, a kad je reč o fertilitetu (rodnosti naroda), pošlo se od pretpostavke da će on biti isti kao 2011, konstantno na nivou 1,51 do kraja projektovanog perioda.
    Kad je reč o promenama u očekivanom trajanju života stanovnika Hrvatske, korišćen je model Ujedinjenih nacija o srednjem povećanju očekivanog trajanja života novorođenčadi, po kome je prosečna životna dob stanovnika Hrvatske 76 godina.
    „Model koji koriste UN pretpostavlja da očekivano trajanje života novorođenčadi za oba pola raste od dve do 2,5 godina tokom svakog petogodišnjeg perioda kad je očekivano trajanje života manje od 60 godina, a da je na višim nivoima to povećanje sporije. Za polazni podatak o očekivanom trajanju života korišćena je pretpostavka Državnog zavoda za statistiku Hrvatske (2011) prema kojoj je očekivano trajanje života stanovništva u Hrvatskoj 2011. bilo 76 godina, odnosno 72,6 godina za muškarce i 79,4 godine za žene“.
    Kad su u pitanju migracije stanovništva, projekcije su računate na osnovu pretpostavke o nultom migracionom saldu.
    – Rezultati analize pokazuju da će se do sredine 21. veka broj stanovnika Hrvatske i dalje smanjivati. Pad broja stanovnika u projektovanim demografskim uslovima biće i kod stanovništva hrvatske i srpske nacionalnosti. Ipak, udeo stanovništva hrvatske nacionalnosti će se povećavati, dok će se udeo Srba i ‘ostalih’ i dalje smanjivati – navodi Livada.
    On ističe da će polovinom 21. veka udeo Srba u stanovništvu Hrvatske biti manji od 2,5 procenata, odnosno duplo manji od udela ostalih nacionalnosti, a to će definitivno značiti da Srbi više neće živeti u Hrvatskoj jer će neminovno nestati i to prirodnim putem.
    – Time će biti više nego ostvarena Tuđmanova programirana ideja, tri odsto Srba u Hrvatskoj – zaključio je profesor Livada u knjizi „Biološki slom i nestajanje Srba u Hrvatskoj – 1880-2011“.

    Prosečna starost – 42,3 godine

    Livada navodi da stanovništvo Hrvatske spada u najostarelije narode u Evropi.
    – Prosečna starost ukupnog stanovništva se povećala i sada je 42,3 godine, muškaraca 40,3, a žena 43,9 godina. Prosečna starost srpskog stanovništva se još više povećala i iznosi 53,1 godine, a njegovog poljoprivrednog stanovništva 58,5 godina. Najviše ostarelog stanovništva u Hrvatskoj starijeg od 65 godina, ima u Ličko-senjskoj županiji 24,8 procenata, a najmanje u Međimurskoj županiji 15,9 odsto i Zagrebačkoj županiji 16,5 posto – navodi Livada i ističe da je proces starenja stanovništva uzrokovao i pad zastupljenosti mlađeg stanovništva u dobu do 19 godina u ukupnom stanovništvu.
    Taj udeo je do sada iznosio 20,6 procenta. Najniži (17 odsto) je u Primorsko-goranskoj županiji, a najviši (23, 3 odsto) u Brodsko-posavskoj županiji.

    Na pomolu izumiranje

    Kao neka vrsta zaključka, slede i podaci koji dodatno potkrepljuju tezu da su Srbi u Hrvatskoj pred izumiranjem. Analizom prosečne starosti Srba u Hrvatskoj, Livada je ustanovio da su Srbi u proseku za čak 15 godina „starija nacija“ u odnosu na sve druge, uključujući i Hrvatsku. „Slične razlike uočene su i kada je u pitanju prosečna starost stanovništva prema polu, s tim što medijalna starost Srpkinja od 58 godina ukazuje na ograničene mogućnosti reprodukcije. Tako je, na primer, udeo Srpkinja do 50 godina starosti u ukupnom broju Srpkinja bio 34,8 procenta, a udeo Srpkinja u fertilnom periodu (15-49 godina) 28,6 odsto“, navodi Livada.

    Izvor: https://vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/721178/Zatiranje-Srba-u-Hrvatskoj-22-Pakleni-plan-Zagreba

    Odgovori

Ostavi komentar

© 2012- 2013 POREKLO poreklo.rs

Scroll to top