Grb Brankovića Reviewed by Momizat on . Brankovići su, kao razgranata i dugotrajna velikaška porodica ostavili za sobom dosta heraldičkih izvora. Predstave na novcu, pečatima i drugim predmetima omogu Brankovići su, kao razgranata i dugotrajna velikaška porodica ostavili za sobom dosta heraldičkih izvora. Predstave na novcu, pečatima i drugim predmetima omogu Rating: 0
You Are Here: Home » Grbovi » Grb Brankovića

Grb Brankovića

Brankovići su, kao razgranata i dugotrajna velikaška porodica ostavili za sobom dosta heraldičkih izvora. Predstave na novcu, pečatima i drugim predmetima omogućuju da se izdvoje heraldički elementi koji su sačinjavali grb ove porodice. Izvesnu teškoću predstavlja to što su pripadnici ovog roda često menjali i prekrajali svoje grbove, izbacujući neke detalje i ubacujući nove. Osnovne elemente grba Brankovića ipak nije teško uočiti. To su lav i kaciga sa bivoljim rogovima. Na nekim grbovima javljaju se i dvoglavi orao i glava bika.

Lav se pojavljuje vrlo rano kao heraldički simbol Brankovića. Na pojasu vlastelina Branka lav stoji u čelenci iznad šlema, dok štita nema, što je i uobičajeno u srpskoj heraldici XIV veka. Na novcu Vuka Brankovića, takođe, prikazan je lav passant! (u hodu), kao i na novcima Đurđa Brankovića. Pečati pružaju još više potvrda o tome da je lav bio osnova porodičnog grba Brankovića. Postoji zapis iz 1388. g. koji svedoči o tome da je Vuk Branković imao pečat s lavom. Na pečatu despota Đurđa iz 1445. g. lav passant je u čelenci, između rogova na šlemu, dok na štitu stoje ljiljani kao znak vazalnog odnosa prema Ugarskoj.

Kaciga sa rogovima, koja je prikazana na ovom pečatu, kao i na manjem Đurđevom pečatu iz 1444. g., verovatno je preuzeta od Lazarevića i od vremena despota Đurđa javlja se dosledno na porodičnom grbu Brankovića. Rogovi na kacigi prisutni su i na pečatima Lazara Brankovića iz 1457. g., Stefana Brankovića iz iste godine, Đorđa i Jovana Brankovića iz 1479. g., kao i Mare Branković iz 1470. g. Na nekim od ovih grbova, kao kod Lazara, Jovana i Đorđa, pojavljuje se lav između rogova, što je očigledno najčešća heraldička kompozicija Brankovića.

Najkompletniji i najlepši grb Brankovića jeste onaj sa pečata Lazara Brankovića iz 1457. g. Na njemu se i u čelenci i u štitu nalazi lav između bivoljih rogova. Šlem je turnirskog tipa, a plašt je raskošno izuvijan sa obe strane štita. Naša rekonstrukcija u potpunosti se zasniva na ovom grbu. Boje su preuzete iz „ilirskih“ grbovnika, gde je grb Brankovića podudaran sa onim na Lazarevom pečatu. Izuzetak je predstava u čelenci koja je kod Korenića—Neorića zmaj, a ne lav između rogova, koji se u svim „ilirskim“ grbovnicima pojavljuje u štitu. Zanimljivo je da je lav na štitu i na čelenci grba sa pečata Lazara Brankovića propet (rampant), a ne passant, kao što je to uobičajeno kod Brankovića.

Kao što je spomenuto, osim lava i kacige sa rogovima, na grbovima nekih pripadnika porodice Branković javljaju se još i dvoglavi orao i glava bika. Dvoglavi orao, kao znak despotskog dostojanstva i nastavljanja tradicije srpskih vladara, stoji uz porodični znak lava na nekim novcima Đurđa Brankovića, kao i na njegovom malom pečatu gde je orao ukras na čelenci. I na pečatu despota Đorđa Brankovića iz 1492. g. dvoglavi orao javlja se uz porodični grb Brankovića.

Bikova glava pojavljuje se u štitu grbova Đorđa i Jovana Brankovića sa pečata iz 1479. g., dok su u čelenci uobičajeni simboli Brankovića, rogovi i lav. Glava bika inače je tradicionalni grb Moldavije.

Brankovići, poslednja dinastija srednjovekovne Srbije, poznati su pod tim imenom — počevši od dubrovačkog istoričara Mavra Orbina — po rodonačelniku njihovom, sevastokratoru Branku Mladenoviću, sinu vojvode Mladena. Preko dva i po veka prisustva Brankovića, ispunjena su istorijskom aktivnošću bezmalo svakog člana ove značajne i razgranate porodice. Političkom, vojnom, duhovnom, ktitorskom ili nekom drugom delatnošću, a i porodičnim vezama sa tadašnjim carskim, kraljevskim i plemićkim kućama, Brankovići su obeležili poslednje decenije postojanja srpske države i započeli dugu istoriju Srba u Ugarskoj, posle propasti Despotovine. Šest članova ove porodice nosilo je znake despotskog dostojanstva, mnogi su bili učesnici brojnih i velikih bitaka, poneki su završili kao znameniti monasi, a nekolicina je dobila svetiteljski čin.

Za Brankoviće se u pojedinim savremenim izvorima često navodilo da potiču „od slavnih i velikih… od Nemanjina plemena“, „od korena… Simeona Nemanje“, čime se želela da pokaže direktna povezanost ove dinastije sa svetorodnom Nemanjićkom. Jedina veza Brankovića sa Nemanjićima posredna je, preko kneginje Milice. Otac Miličin knez Vratko, praunuk je Vukana, najstarijeg sina Stefana Nemanje. Ćerka kneginje Milice i kneza Lazara, Mara, bila je udata za Vuka Brankovića, čiji će sin Đurađ produžiti lozu i biti prvi vladar iz dinastije Brankovića.

Branku Mladenoviću, sinu vojvode Mladena, koji se pominje tridesetih godina XIV veka kao savremenik Stefana Dečanskog i Stefana Dušana, car Dušan je, kao svom namesniku u Ohridu, dodelio visoko zvanje sevastokratora. Ne zna se kada je Branko Mladenović dobio ovu titulu, a prvi put se sa njom pominje u povelji njegovih sinova Vuka i Grgura, izdatoj 1365. godine manastiru Hilandaru, u kojoj za sebe kažu da su: „sinove velikago sevastokratora Branka, gospodina že gradu Ohridu“. Nije poznato kada je umro, ali posle 1365. godine o njemu nema više pomena u savremenim izvorima.

Ratoslava, sestra sevastokratora Branka, bila je udata za župana Altomana Vojinovića, sa kojim je imala sina Nikolu Altomanovića.

Branko Mladenović imao je sinove Radonju, Grgura i Vuka i kćer Teodoru (Vojislavu).

Nikola Radonja (Radohna) Branković, najstariji od trojice braće, primio je monaški zavet i postao član bratstva manastira Hilandara kao monah Roman. Pre monašenja boravio je u Serskoj oblasti, oženjen sestrom despota Jovana Uglješe Mrnjavčevića. Po smrti žene i dveju kćeri, napustio je svetovni život i posvetio se radu i molitvi. Kao velikoshimnik Gerasim, zajedno sa još jednim zamonašenim srpskim velmožom Arsenijem (Antonijem) Bagašom, kupio je od svetogorskog manastira Ksiropotama zapusteli manastir Sv. Pavla, čime je udario temelje zadužbini porodice Branković na Svetoj Gori. Sahranjen je u Hilandaru ili Sv. Pavlu, a tu je negde ranije položio telo najmoćnijeg među braćom — Vuka Brankovića.

Za Grgura Brankovića neopravdano se smatralo da je nosio titulu kesara. Budući da je Branko Mladenović bio namesnik Ohrida, a kako u crkvi Sv. Bogorodice u selu Zaumu na obali Ohridskog jezera postoji natpis na grčkom jeziku iz 1361. godine koji pominje „kesara Grgura“, verovalo se da crkva i titula pripadaju Grguru Brankoviću. Natpis se, međutim, odnosi na kesara Grgura Golubića, koji se sa ovim zvanjem pominje još marta 1347. godine. Grgur Branković je umro pre 16. jula 1398. godine, kada se njegova žena Teodora pominje kao udovica.

Vuk Branković je bio oženjen, oko 1371. godine, Marom, najstarijom ćerkom kneza Lazara i kneginje Milice. Uspon Vuka Brankovića tekao je uporedo s Lazarevim i uz njegovu pomoć; njih dvojica su „u slozi i ljubavi pobeđivali neprijatelje svoje“. Oblast koju je držao Vuk Branković zahvatala je u svom najvećem obimu kraj između Skoplja, Kopaonika, Sjenice i gornjih tokova Tare i Morače; između ostalih, držao je i gradove Prištinu, Peć, Prizren i Zvečan, a takođe i rudnik Trepču. Kao rođak kneza Lazara i kao gospodar Kosova i Skoplja, neposredno ugrožen od Turaka, učestvovao jeu bici na Kosovu, 28. juna 1389. godine. Posle srpskog poraza i smrti kneza Lazara, Vuk Branković—koji se po ugledu na svog tasta potpisivao kao „gospodar Srbljem i Podunaviju“ — pokušao je da preuzme vodeću ulogu u Raškoj kraljevini, što j e naslednike kneza Lazara stavilo u drugi plan. U ovome verovatno treba tražiti korene „izdaje“ Vuka Brankovića na Kosovu, koja će kasnije biti često ponavljana i postati deo tradicije.

Odupiranje Turcima nije dugo trajalo. Već 1392. godine oni su osvojili Skoplje, u kome je sultan Bajazit postavio svog namesnika zapadnih krajeva. Iz Skoplja su Turci počeli da se šire prema severu, i uskoro je Vuk Branković morao da stupi u vazalski odnos prema sultanu, pristajući na plaćanje danka. O tome, u povelji koju je izdao Hilandaru u novembru 1392. godine, sam Vuk kaže: „složih mir s Turci i priložih velikomu gospodinu caru Bajazitu i složih s njim mir“ i „raspisah zemlju vsu koliko jest v oblasti mojej kako ćemo plaćati danak Turkom“. Nesigurnost koju je Vuk Branković osećao u novoj ulozi, pokazuje i pohranjivanje dobrog dela imovine — u vrednosti od 15.000 dukata — u Dubrovniku, tokom 1395. godine. Pored toga, on nije učestvovao u čuvenom neuspelom pohodu sultana Bajazita, maja iste godine, na vlaškog vojvodu Joana Mirču, u kome će poginuti druga dva istaknuta sultanova vazala — kralj Marko i gospodin Konstantin Dragaš. Već tokom 1396. godine, kada je pala Priština, skoro sve zemlje Vuka Brankovića bile su u rukama Turaka. Veliku nadu ulivao je Vuku krstaški pohod koji je ugarski kralj Žigmund pripremao tokom prve polovine 1396. godine. Pohod se završio bitkom kod Nikopolja 25. septembra iste godine, porazom hrišćanske vojske. Žrtva turske pobede bio je i Vuk Branković koji je pao u Bajazitove ruke i ostao njegov sužanj sve do smrti, 6. oktobra 1397. godine. Vukove zemlje Turci su ustupili naslednicima kneza Lazara; strateški važne tačke zadržali su za sebe, a neznatan deo ostavili su Mari i njenim sinovima.

Vuk Branković i Mara imali su tri sina — Grgura, Đurđa i Lazara.

Najstariji Grgur Vuković, boravio je sa majkom i braćom u Drenici (Devič), baštini Brankovića. U velikom pohodu sultana Bajazita protiv mongolske vojske sa Timurom (Tamerlanom) na čelu, među ostalim balkanskim vazalima našli su se i braća Grgur i Đurađ. U bici kod Angore 28. jula 1402. godine, vojska sultana Bajazita teško je poražena, a sam sultan odveden je u zarobljeništvo, gde je umro marta 1403. godine. Od srpske vlastele koja je učestvovala u bici, zarobljen je samo Grgur Vuković. Pušten je iz ropstva tek pošto je njegov brat Đurađ položio veliku sumu novca na ime otkupa. Umro je kao monah Gerasim, 13. marta 1408. godine.

Lazar Branković pominje se kao pristalica sultana Sulejmana u njegovoj borbi za presto sa bratom Musom. Odlučujuća bitka između Bajazitovih sinova odigrala se 15. juna 1410. godine, kod tvrđave Kosmidiona u blizini Carigrada. Na strani princa Muse borio se despot Stefan Lazarević sa jednim delom srpske vlastele, a na drugoj strani bili su od srpskih velikaša Vuk Lazarević i Lazar Branković. Njih dvojicu je sultan Sulejman poslao u Srbiju da preuzmu vlast u odsustvu despota Stefana, ali su pri tome bili otkriveni i Musa ih je pogubio jula meseca iste godine.

Đurađ Branković, najistaknutiji predstavnik porodice Branković, budući „gospodin i samodržac Srbljem“, rođen je oko 1375. godine. Zajedno sa bratom Grgurom učestvovao je u bici kod Angore. Posle bitke, Đurađ je otišao u Carigrad, gde se već nalazio despot Stefan Lazarević, takođe učesnik ove bitke. U Carigradu je došlo do sukoba između despota i njegovog sestrića. Sumnjalo se, naime, da bi Đurađ Branković u potrazi za saveznikom mogao da priđe Novom sultanu, Sulejmanu, najstarijem Bajazitovom sinu, koji je odmah posle bitke kod Angore pošao prema evropskim delovima Turske da preuzme vlast u Jedrenu i tako se osigura od ostalih pretendenata na carski presto. Đurađ je zarobljen, ali je već u septembru 1402. godine oslobođen, uz pomoć njemu odanog Rodopa iz Drenice. Odmah posle izbavljenja prišao je sultanu Sulejmanu, tražeći od njega pomoć u borbi protiv Lazarevića. Do sukoba je došlo 21. novembra 1402. godine na Tripolju kod G račanice, gde je vojska Đurđa Brankovića poražena.

Do potpunog izmirenja despota Stefana Lazarevića i Đurđa Brankovića doći će tek 1412. godine. Godinu dana ranije, posle smrti sultana Sulejmana, meseca februara, Brankovići su zapali u težak položaj. Kao Sulejmanov pristalica mogao je da očekuje neprijateljstvo novog sultana Muse, a ostavši bez moćnog zaštitnika pretila mu je opasnost i od ujaka, despota Stefana. Kao posrednik između njega i Stefana Lazarevića nastupila je majka Đurđeva a sestra despota Stefana, Mara. Dolaskom Đurđa Brankovića iz Soluna, u jesen 1412. godine, odnosi između njega i despota znatno su se izmenili. Osim čvrste porodične veze, u momentu ponovnog susreta zbližavalo ih je i nešto mnogo važnije; njih dvojica ostali su kao jedine dve preživele ličnosti u zemlji posle dugogodišnjih unutarnjih razmirica koje su Turci obilato podstrekivali, jedine dve snage sposobne da preduzmu korake za objedinjavanje zemlje i borbe protiv stvarnog zajedničkog neprijatelja. Osim toga, kako despot Stefan u braku sa Jelenom nije imao dece, pitanje naslednika nametalo se samo.

Već sledeće godine, despot Stefan i Đurađ Branković krenuli su u odlučujuću borbu protiv sultana Muse. Bitka se odigrala 5. jula 1413. godine kod sela Čamorlu, pod planinom Vitošom. Vojska Đurđa Brankovića izvojevala je pobedu, a sultan Musa poginuo je u bekstvu. Uprkos tome, dolaskom novog sultana Mehmeda I, Đurađ je postao njegov vazal. Borbu protiv Mletačke Republike u Zeti despot Stefan Lazarević prepustio je Đurđu Brankoviću, koju će ovaj okončati pregovorima vođenim u Vučitrnu i sporazumom aprila 1426. godine. Najverovatnije iste godine, na saboru u Srebrnici, pred vlastelom i predstavnicima crkve, despot Stefan Lazarević imenovao je Đurđa Brankovića svojim naslednikom. To isto izraženo je i pred kraljem Žigmundom kada su se srpski despot i ugarski kralj susreli u Tati, gde je postignut sporazum kojim se Đurađ prihvata za naslednika, ali se takođe uspostavlja vazalski odnos prema Ugarskoj i predviđa ustupanje despotove prestonice Beograda, posle njegove smrti. Kada je sledeće godine 19. jula, despot Stefan Lazarević preminuo, Đurađ Branković — koji je poslednjih petnaestak godina bio druga ličnost Despotovine — nezvanično je nasledio svog ujaka. Tek u proleće 1429. godine, Đurađ Branković je od vizantijskog cara Jovana VIII Paleologa dobio znake despotskog dostojanstva. Iste godine, 11. septembra, izdao je čuvenu povelju svetogorskom manastiru Esfigmenu, koju potpisuje kao „Milostiju Božieju G ospodin Srbljem despot Đurađ“. U isto vreme, pošto je kralju Žigmundu morao da preda Beograd, otpočeo je zidanje nove prestonice, Smedereva, kojim je rukovodio Toma Kantakuzin, brat Đurđeve žene Jerine. Prestonica je bila gotova već 1430. godine, a na južnom zidu kule u Malom gradu biće ispisano: „V Hrista Boga blagoverni despot Đurađ gospodin Srbljem i Pomoriju zetskomu, povelenijem jego sazida se grad siji v leto 1430“.

Godine 1438. Turci su upali u Srbiju i zauzeli i razorili gradove Borač i Ostrovicu i manastir Ravanicu. Sledeće godine, na Srbiju je krenuo sam Murat II. Despot Đurađ je sa porodicom, dvorom i vojnom pratnjom prešao u Ugarsku, a Smederevo su ostali da brane njegov sin Grgur i Toma Kantakuzin. Posle tromesečne opsade, prestonica se predala 18. avgusta 1439. godine. Dvanaestog aprila 1441. godine despot Đurađ je stigao u Dubrovnik. Za to vreme Murat II je „svezao“ Đurđeve sinove Grgura i Stefana — potonji je već odranije bio sultanov talac — i okovao ih na Uskrs 16. aprila. Osmog maja iste godine, obojica braće oslepljena su u gradu Tokatu. Kada se Novo Brdo, „majka gradova“, predalo 27. juna 1441. godine, Đurađ je izgubio celu Despotovinu, osim Zete.

Posle ovih događaja, despot je otišao u Ugarsku i, uspevši da pridobije Ugre protiv Turaka, pokrenuo ih u rat. Sporazum sa Turcima postignut je 12. juna 1444. godine, a potvrđen je u Segedinu krajem jula iste godine. Despot Đurađ je sporazumom ponovo dobio svoju zemlju sa 24 grada, a vraćeni su mu i oslepljeni sinovi iz zarobljeništva.

Kao prijatelj vizantijskog cara pomogao je u učvršćivanju carigradskih zidina krajem 1447. i početkom 1448. godine, ali je kao turski vazal morao da pošalje odred konjanika sultanu Mehmedu II prilikom njegovog osvajanja vizantijske prestonice. Carigrad — a sa njim i Vizantijsko Carstvo—pao je 29. maja 1453. godine. Već sledeće godine Turci su napali Srpsku Despotovinu; ove godine Mehmed „rasipa Borač i Ostrovicu“, a 1455. godine palo je Novo Brdo. Sledeće godine despot Đurađ je prepustio sultanu ceo južni deo države. Prvih dana jula 1456. godine glavnina sultanove vojske — koju je predvodio sam Mehmed II Osvajač — okupila se pod Beogradom. Na suprotnoj strani nalazila se velika i šarolika hrišćanska vojska prikupljena širom Srednje Evrope, koju je predvodio Italijan, franjevac Jovan Kapistran, spreman da povede krstaški rat protiv nevernika koji su pretili celoj Evropi. Bitke su se vodile tokom jula meseca, a do poslednjeg naleta krstaške vojske došlo je 22. jula. Sultan, i sam ranjen, naredio je povlačenje. Vest o pobedi hrišćanske vojske ubrzo je saznala cela Evropa, a papa Kalikst III ustanovio je u to ime praznik koji je trebalo da ovekoveči ovaj uspeh. Glad i kuga, međutim, desetkovale su preostalu krstašku vojsku, i sam Jovan Kapistran umro je kao žrtva epidemije.

Iste godine, dakle „v leto 1456, meseca dekemvrija, 24. dana, prestavi se Gospodin despot Đurađ v grade Smedereve“. Dve i po go dine kasnije, 20. juna 1459, pa- lo je Smederevo, a sa njim i Srpska Despotovina.

Đurađ Branković oženio se decembra 1414. godine, Jerinom (Irinom), Grkinjom sa Peloponeza, poreklom iz carske porodice Kantakuzin. To, međutim, nije prvi Đurđev brak. Ukoliko se prihvati da je Jelena — koja se pominje u pismu pisanom u Dubrovniku 11. decembra 1408. godine — zaista bila ćerka despota Đurđa, to bi značilo da je ona najstarije dete Đurđa Brankovića, i daje rođena iz prethodnog braka. Sa Jerinom je Đurađ imao šestoro dece, kćeri Maru i Katarinu Kantakuzinu, i sinove Todora, Grgura, Stefana i Lazara. Todor, najstariji sin Đurđa i Jerine, umro je mlad, a njegov lik živopisan je na zapadnom zidu đakonikona u Gračanici. Portreti ostale Đurđeve dece, kao i samog despota i Jerine Kantakuzin, oslikani su na Esfigmenskoj povelji.

Kako je despot Đurađ bio u vazalnim odnosima i prema Ugarima i prema Turcima, a nastojeći da se što čvršće veže za obe strane, svojim kćerima je obezbedio brakove sračunate da mu u tome pomognu. Katarinu Kantakuzinu udao je za grofa Ulriha Celjskog, rođaka žene kralja Žigmunda, Varvare. Grof Celjski je bio veoma moćan čovek i jedan od najbogatijih plemića tog vremena. Poginuo je u Beogradu 9. novembra 1456. godine, kao žrtva mržnje porodice Celjskih i Hunjadija, i sa njim je izumrla ova plemićka kuća. Po jednom ranijem ugovoru, glavni naslednici Celjskih bili su Habsburgovci, a Katarini je pripao mali deo poseda u slovenačkim zemljama i Hrvatskoj. Uspevši da proda neka od nasleđenih dobara i gradova, u dva navrata je boravila u Dubrovniku, potom na Krfu, a onda je, zajedno sa bratom Stefanom kupila u Furlaniji grad Beograd, gde je provela izvesno vreme. Na poziv sestre Mare — koja je živela u Ježevu, na turskoj teritoriji — preselila se k njoj. Tamo je i umrla, a sahranjena je u manastiru Konči, nedaleko od Strumice.

Drugu kćer, Maru — koja je po svemu sudeći bila najumnija od sve Đurđeve dece — despot je morao da pošalje u harem Muratu II. Udaja je ugovorena početkom 1433. godine, a Mara je otišla sultanu septembra 1435. godine. Kao miraz, despot Đurađ je morao da ustupi sultanu Toplicu i Dubočicu. Dolaskom Mehmeda II na osmanski presto u februaru 1451. godine, mladi sultan je svoju maćehu Maru Branković oslobodio harema i, sa poklonima i pratnjom, vratio u Srbiju; Despotovina je ponovo dobila Toplicu i Dubočicu, na ime Marinog izdržavanja. Despot Đurađ je nameravao da Maru, posle povratka iz Turske, ponovo uda. Načelno je ugovoren brak sa vizantijskim carem Konstantinom XI Dragašem, Srbinom po majci, ali je Mara ovu, kao i ostale ponude, odbila.

Kada je 3. maja 1457. godine umrla despotica Jerina, Mara je zajedno sa bratom Grgurom i Jerininim bratom Tomom Kantakuzinom prebegla Mehmedu II. U Turskoj je uživala zaštitu sultana, koji je u poveljama naziva svojom majkom; marta 1459. godine potvrdio joj je kupovinu manastira Sv. Sofije u Solunu. Mara je živela u svom dvoru u Ježevu, nadomak Svete Gore, okružena svojim zemljacima. Odande je uticala na postavljanje nekoliko patrijarha, pomagala je Hilandar, a učestvovala je i u prenosu moštiju Sv. Jovana Rilskog iz stare bugarske prestonice Trnova u manastir Rilu. Umrla je 14. septembra 1487. godine, a sahranjena je u manastiru Kosinici kod Drame.

Grgur Đurđević, zajedno sa Tomom Kantakuzinom, branio je puna tri meseca prestonicu Despotovine od naleta vojske Murata II, sve do predaje grada, 18. avgusta 1439. godine. Posle predaje Smedereva, Grgur je nagodbom sa Muratom dobio na upravu nekadašnje zemlje svog dede Vuka Brankovića, pod uslovom da bude veran Portin vazal. U vreme prvog pada Despotovine, Grgur je, zajedno sa bratom Stefanom, oslepljen 8. maja 1441. godine. Čak i slep, uzimao je učešće u političkom životu Srpske Despotovine uoči njene propasti. Kao pristalica pomirljive politike prema Turcima, posle smrti majke, maja 1457. godine, napušta Srbiju i odlazi u Tursku. Po smrti despota Lazara Brankovića, u vreme postepenog osvajanja Srbije, Turci su u zemlju doveli Grgura Đurđevića, koga su nameravali da postave na srpski presto, ali dolaskom bosanskog kralja Stefana Tomaševića za srpskog despota, 1. aprila 1459. godine, na Grgura niko više nije računao. Zakaluđerio se u Hilandaru i tamo umro 16. oktobra iste godine kao monah German.

Lazar Branković se oženio 18. decembra 1446. godine Jelenom, ćerkom morejskog despota Tome Paleologa. Ženidbom je dobio i despotsku titulu, a svečano proglašenje za despota izvršeno je na sam dan venčanja. „Gospodin Srbljem“, despot Lazar je postao posle očeve smrti, 24. decembra 1456. godine. Sa sultanom Mehmedom II sklopio je ugovor u Smederevu 15. januara 1457. godine, kojim je dobio sve očeve zemlje i obećanje da do smrti neće biti uznemiravan. Zauzvrat, bio je dužan da plaća harač. Na ovako brzo i po Lazara uspešno sređivanje odnosa sa Portom, znatnog uticaja imali su braća Anđelovići, od kojih je Mihailo bio u srpskoj, a Mahmud u turskoj službi. Umešan u ugarske borbe tokom 1457. godine, despot Lazar je uspeo da osvoji Kovin aprila meseca i zaposedne druge dunavske tvrđave. Ovim se prvi put granica srpske države pomerila na levu obalu Dunava, ali je već posle Lazareve smrti vraćena u ranije okvire. Rascep u porodici Brankovića, motivisan osim porodičnih i političkim razlozima, došao je do punog izražaja posle Jerinine smrti, kada je uz despota Lazara u Srbiji ostao samo njegov brat Stefan, pored žene Jelene, koja je naročito zagovarala vezivanje sa Ugrima. Despot Lazar Branković umro je 20. januara 1458. godine.

Kako je u braku sa Jelenom despot Lazar imao samo kćeri, početkom februara 1458. godine obrazovano je namesništvo u kome su bili Mihailo Anđelović, Lazarev brat Stefan i despotica Jelena. Kada je Mihailo Anđelović — pošto je pustio jedan odred Turaka u Smederevo marta 1458. godine — zbačen i zarobljen, „načelstvo srpsko“ primio je slepi Stefan Branković, koji je priznat za despota. Tokom 1458. godine vođeni su pregovori između srpskog i bosanskog dvora u vezi s udajom najstarije kćeri despota Lazara, Jelene (Jelače), za Stefana Tomaševića, sina bosanskog kralja Tomaša. Godine 1459, 21. marta, Stefan Tomašević je primio „načelstvo srpsko“, a 1. aprila venčao se sa Jelenom. Stefan Branković je zbačen s vlasti i 8. aprila „izgnan iz otačastva“. Za nešto više od dva meseca palo je Smederevo. Stefan je otišao u Budim, a zatim sestri Katarini, udovici grofa Ulriha Celjskog. Nakon toga, prešao je u Albaniju, gde se oženio Angelinom, ćerkom Arijanita Komnina, koji je gospodario predelom Konjuha (Elbasana). Ovom bračnom vezom postao je srodnik Skenderbega, sa čijom preporukom odlazi u Veneciju. Najviše vremena proveo je u Furlaniji, gde je zajedno sa sestrom Katarinom kupio grad Beograd od goričkog grofa Leonarda, oko 1465. godine. Proveo je tamo više od deset godina ne učestvujući u političkim zbivanjima, podižući svoju decu, buduće despote, Đorđa —koji se rodio u Albaniji 1461. godine — Jovana, i kćer Mariju. Sve do kraja života Stefan Branković je živeo u novčanim neprilikama, pomagan od pape, Mlečana i Dubrovčana. Umro je 9. oktobra 1476. godine.

Lazareva udovica Jelena živela je neko vreme sa Marom u Ježevu, a zatim je prešla ocu u Moreju, da bi se posle pada Moreje sklonila na Krf. Njena ćerka Jelena, poslednja despotica, otišla je u leto 1459. godine u Bosnu, gde je kratko vreme (1461—1463) bila bosanska kraljica. Posle pada Bosne pobegla je preko Dubrovnika u Italiju, a docnije je i ona našla utočište kod Mare u Ježevu.

Stefanovi sinovi ostali su posle očeve smrti još neko vreme u furlanskom Beogradu sa majkom Angelinom. Angelina se obratila za pomoć caru Fridrihu III od koga je dobila zamak Vajtersfeld u Koruškoj. Na carevo zauzimanje, 1485. godine, sklopljen je brak između Marije i Bonifacija V, markgrofa od Monferata, potomka vizantijskih Paleologa. Krajem iste godine Angelina sa sinovima Đorđem i Jovanom — noseći Stefanove mošti — kreće za Ugarsku, gde stiže u februaru 1486. godine.

Sa titulom despota, kralj Matija je Đorđu Brankoviću dao i posede Vuka Grgurevića, koji je umro bez naslednika aprila 1485. godine. Na despota Đorđa prešla je i obaveza da predvodi i izdržava banderij od 1.000 ratnika. Kralj Matija uticao je i na izbor neveste za Đorđa Brankovića; oženjen je Izabelom, rođakom kraljice Beatriče. Brak je kratko trajao, najverovatnije zbog razlike u veri. Prvog novembra 1490. godine braća Đorđe i Jovan zajedno izdaju povelju kojom biraju i priznaju za kralja Maksimilijana I Habsburškog, ali, po svoj prilici, već u proleće 1491. godine, vraćaju se pod vlast kralja Vladislava II Jagelonca.

Između jula 1497. i jula 1499. godine Đorđe Branković se tajno zamonašio, najverovatnije u Kupiniku, manastiru koji je sam osnovao. Posle izvesnog vremena rukopoložen je za jeromonaha i dobio je ime Maksim. Posle smrti despota Jovana, decembra 1502. godine, jeromonah Maksim zajedno sa majkom Angelinom odlazi u Vlašku, gde ihje primio vojvoda Radul IV Veliki. Vojvoda je Maksima postavio za mitropolita 1507. godine. Posle smrti Radula Velikog, mitropolit Maksim i Angelina napustili su Vlašku i već u proleće 1509. godine Angelina je bila u Sremu. Uz pomoć vojvode Basarabe IV Njagoja, Maksim i Angelina su 1512. godine podigli manastir Krušedol, gde su položili mošti Stefana i Jovana Brankovića. Maksim je posle povratka iz Vlaške postao mitropolit beogradski, a kada je 18. januara 1516. godine umro, sahranjen je pored oca i brata, koji su tada već bili poštovani kao sveci. Posle kratkog vremena i sam mitropolit Maksim, poslednji muški potomak Brankovića, proglašen je za sveca. Oko 1520. godine, pored muža i sinova, u Krušedolu je sahranjena i monahinja Angelina.

Zajedno sa bratom Đorđem, Jovan Branković počev od 1494. godine nosi titulu despota, što je posledica odluke kralja Vladislava da na sva važnija mesta imenuje po dve ličnosti. Posle Đorđevog monašenja, Jovan ostaje sam sa titulom srpskog despota. Potpisivao se kao „milošću Božjom despot“, ili latinski „Dei gratia Regni Rascie Despotus“. Bio je oženjen Jelenom, ćerkom Stefana Jakšića Mlađeg. U vreme tursko—ugarskog rata 1501—1503. godine, despot Jovan je u nekoliko navrata prelazio sa vojskom u Srbiju i Bosnu i nanosio Turcima velike poraze. Umro je 10. decembra 1502. godine. Despotska titula i posedi Jovana Brankovića pripali su tada hrvatskom velikašu Ivanišu Berislaviću, za koga se preudala Jelena, Jovanova udovica.

Vuk Grgurević — vanbračni sin Grgura, najstarijeg sina despota Đurđa Brankovića — bio je uz oca kada je ovaj pokušavao da zavlada Srbijom, podržavan od Turaka. Posle pada Smedereva Vuk je skoro pet godina živeo na turskoj teritoriji u blizini Isa-bega, rumelijskog belgerbega. U drugoj polovini 1464. godine prešao je u Ugarsku sa titulom despota koju je nasledio posle očeve smrti, 1459. godine, i u februaru sledeće godine bio je na strani kralja Matije. Od ugarskog kralja dobio je posede, među njima Kupinik i Irig. Borio se protiv Čeha, Poljaka i u Donjoj Austriji, ali najviše protiv Turaka. U januaru 1471. godine spalio je Srebrenicu i opustošio okolne krajeve. Kao nagradu za ratne pohode, kralj Matija ga je obdario gradom Belom Stenom i posedima koji su ranije pripadali porodici Titušević. Godine 1476. učestvovao je u osvajanju turskog utvrđenja Zaslona (Šapca). Neposredno posle osvajanja Zaslona, pod zapovedništvom despota Vuka i Vlada III Drakula, ponovo je osvojena i spaljena Srebrnica, zauzet Kučlat i napadnut Zvornik, kojom prilikom je despot Vuk ranjen. Predvodio je i jedan deo vojske kralja Matije koja je početkom novembra 1481. godine prešla Dunav kod Hrama i prodrla čak do Kruševca. Tom prilikom je više od 50000 stanovnika odvedeno iz Srbije i nase- ljeno u okolini Temišvara. Posle ovih uspeha sultan Bajazit II pristao je da sklopi mir, a za posrednika je izabran despot Vuk Grgurević, kome je sultan obećao obnavljanje Despotovine. Mir je sklopljen krajem 1483. godine. Despotovina nije obnovljena, a sam titularni despot Vuk Grgurević umro je nepune dve godine kasnije, 16. aprila 1485. godine. U narodnoj poeziji ostao je poznat kao Zmaj Ognjeni Vuk.

Iz ne tako obimne graditeljske i ktitorske delatnosti Brankovića, vredno je pomena nekoliko spomenika ostalih kao zadužbine članova ove porodice iz vremena kada se manje gradilo, a više pokušavalo da sačuva bar ono nasleđeno. Već je rečeno da su Brankovići osnovali svoju zadužbinu na Svetoj Gori, podigavši iznova manastir Sv. Pavla u kome je despot Đurađ Branković podigao i opremio novu crkvu, koja je kasnije izgorela. Takođe je pomenuta čuvena povelja manastiru Esfigmenu, čiji je ktitor jedno vreme bio despot Đurađ. Crkva Sv. Nikole u Slankamenu zadužbina je, prema predanju, despota Vuka Grgurevića, a Bogorodičinu crkvu sa manastirom u Krušedolu podigli su, između 1509. i 1512. godine, članovi porodice despota Stefana Brankovića, njegova žena Angelina i sin Maksim. Katarina Kantakuzina darodavac je mitre za beogradskog mitropolita, a oko 1514. godine nastalo je u Krušedolu poznato jevanđelje vladike Maksima Brankovića. Iz kasnijih vremena (sredina XVII veka) potiče ikona svetitelja iz kuće Brankovića, na kojoj su prikazani vladika Maksim, Angelina, despot Jovan i despot Stefan Branković.

Odnedavno je sa Brankovićima dovedena u vezu i dobro ispitana crkva u selu Slavkovici, pod Rudnikom. Tu su, 1975. godine, u kripti prizidane kapele na zapadnoj strani crkve, otkrivena dva monumentalna sarkofaga i jedan skromnijih dimenzija. U najvećem sarkofagu i onom jednostavnijih oblika, pronađena su dva muška skeleta, a u drugom po veličini, ženski. U desnoj ruci pokojnice nalazila se ikonica, na čijoj prednjoj strani kameja od dvoslojnog oniksa izobražava lik Sv. Nikole, a na drugoj strani apliciran je krst sa raspećem. Na osnovu izvesnog broja istorijskih i arheoloških podataka, iznesena je tvrdnja da u pokojnicima sahranjenim u kripti kapele slavkovačke crkve treba prepoznati najistaknutije predstavnike porodice Branković — despota Đurđa, despoticu Jerinu i despota Lazara — i da „mošti njihovi celi i nerušimi“ danas počivaju upravo na tom mestu. Nedovoljna i nepotpuna, međutim, istorijska zasnovanost ovakve tvrdnje, unosi sumnju u ispravnu atribuciju slavkovačkih pokojnika, te pitanje da li se u njima zaista mogu prepoznati pomenuti Brankovići, ostaje zasada otvoreno.

IZVOR: Grupa autora, Rodoslovne tablice i grbovi srpskih dinastija i vlastele, Beograd, 1987

 

Save


Komentari (8)

  • Aykut Bolgun

    Firstly, i am sorry i don’t know Serbian language. i just begin to search for relatives whoever belongs to Brankovic family relating mine. Last person i traced Shemsi Beg Brankovic from Tsirnice, i know that he was a well known reputable man in Bosnia while Ottoman occupation who was mentioned in nobel prized novel, ivan (ivo) Andric’s Drina Bridge. i know our roots come from; Tsirnice and Visegrad. Please, whoever knows about this old history let me be informed. But, I don’t know serbian language. I live in Turkey. After Semsi Beg, Zeynel Abidin’s son Dervis Brankovic comes Turkey. Ottoman Empire assigns him as a wing commander or „right hand“
    Prvo, žao mi je ja ne znam srpski jezik. Ja samo počinju da traže rođacima onaj ko pripada porodice Branković u vezi moje. Poslednja osoba koju sam pratio Šemsi Beg Branković iz Tsirnice, znam da je bio dobro poznat ugledni čovek u Bosni, dok turske okupacije, koji se pominje u romanu Nobel cenjene, Ivan (Ivo) Andrić je Drina Bridge. Znam da je u koreni dolaze; Tsirnice i Višegrad. Molim vas, ko zna o ovoj staroj istoriji pusti me budu informisani. Ali, ja ne znam srpski jezik. Ja živim u Turskoj. Nakon Šemsi Beg, Zeinel Abidin sin Derviš Branković dolazi Tursku. Otomansko carstvo ga dodeljuje kao komandant puka ili „desne ruke“
    Prvo , žao mi je ja ne znam srpski jezik . Ja samo počinju da traže rođacima onaj ko pripada porodice Branković u vezi moje. Poslednja osoba koju sam pratio Šemsi Beg Branković iz Tsirnice , znam da je bio dobro poznat ugledni čovek u Bosni , dok turske okupacije , koji se pominje u romanu Nobel cenjene , Ivan ( Ivo ) Andrić je Drina Bridge . Znam da je u koreni dolaze ; Tsirnice i Višegrad . Molim vas , ko zna o ovoj staroj istoriji pusti me budu informisani . Ali , ja ne znam srpski jezik. Ja živim u Turskoj . Nakon Šemsi Beg , Zeinel Abidin sin Derviš Branković dolazi Tursku . Otomansko carstvo ga dodeljuje kao komandant puka ili “ desne ruke“
    Conclusion ; Zaključak ; Zaključak :

    I need to Zeynel Abidin Brankovic and Dervis Brankovic
    records.
    if you have a copy of those records, please send me an email
    Thanks and Kind Regards
    Aykut Bolgun
    Moram da Zeinel Abidin Brankovića i Derviša Brankovića
    zapisa.
    ako imate kopiju tih dokumenata, molim vas da mi pošaljete e-mail
    Hvala i Srdačan pozdrav
    Aikut Bolgun
    Moram da Zeinel Abidin Brankovića i Derviša Brankovića
    zapisa.
    ako imate kopiju tih dokumenata, molim vas da mi pošaljete e-mail
    Hvala i Srdačan pozdrav
    Aikut Bolgun

    Odgovori
  • Aykut Bolgun

    Through Bosnia institute, although i wrote twice on web site as same yours, they haven’t responded. Do you know anyone expert on ottoman-serbian-bosnian relations and important authors in this region?
    Please tell me why don’t care my info inguiry previously above mentioned?
    Aykut Bolgun

    Odgovori
    • Nikola Milovančev

      Dear Mr. Bolgun !

      I am living in Slovenia and I wrote about Catherine Cantecusine Brankowich, who was wife of Duke Urlich in Cilli (Celje – now in Slovenia). About Brankovic family wrote (big book – History of this Family) dr. Momcilo Spremic, prof. on Belgrade University.
      With best regards,
      Nikola Milovancev, Ljubljana

      Odgovori
  • Aykut Bolgun

    Dear Mr. milovanćev,
    I searched Momčila Spremič on many websites and found as a well known historian however I could not find his email address.
    Do you know his email address?
    Thank you very much for your information.
    Kind regards
    Aykut Bolgun

    Odgovori
    • Defendor

      Dear Mr Bolgun,

      For Mr Spremić, try to write here: [email protected], it is the address of Department for History on Serbian Academy of Sciences and Arts, where Mr Spremić is member since 1999.

      Best Regards,
      Defendor

      Odgovori
  • Aykut Bolgun

    Dear Sir,
    Thank you very much for information.
    I would try to connect him.
    Regards

    Odgovori
  • Vojislav Ananić

    Jerina/Irina Branković, despotica, žena despota Đurđa Brankovića (? — Rudnik, 3. V1457)

    Poticala je iz vizantijske carske kuće Kantakuzina. Otac joj je bio Teodor Kantakuzin, poznata ličnost s kraja XIV i početka XV v., po svoj prilici sin Matije Kantakuzina, čiji je otac Jovan VI Kantakuzin bio čuveni vizantijski car. Bila je iz solunske grane Kantakuzina koji su bili u srodstvu s vladajućom dinastijom Paleologa. Udala se za despota Đurđa Brankovića 26. decembra 1414, pošto se već znalo da će biti naslednik srpskog prestola. U Srbiji je ostala do kraja života i zapamćena je bolje nego bilo koja druga srednjovekovna vladarka. S Đurđem je izrodila sinove Todora, Grgura, Stefana i Lazara, i kćeri Maru i Kantakuzinu. U jesen 1426. s mužem je posetila Dubrovnik, pošto je boravila u Zeti. Od 1427. bila je srpska vladarka a od 1429, kada je Đurađ krunisan despotskom krunom, bila je despotica. Po dubrovačkim i mletačkim dokumentima bila je „snažna i odlučna”, „mnogo moćna”, pa je imala veliki uticaj na muža. Favorizovala je Grke koji su, bežeći ispred Turaka, stizali u Srbiju. Njen brat Toma stekao je više poseda i komandovao je srpskom vojskom, a njen drugi brat Georgije bio je graditelj Smederevskog grada. Za svoje patnje težaci, koji su kulučili pri izgradnji, okrivili su gospodare i nju kao predvodnika pa je postala „prokleta Jerina”. Njenim imenom nazvali su gradove sa kojima nije imala nikakve veze. Od 1439. do 1444, dok je Despotovina bila prvi put pod vlašću sultana, bila je s mužem u emigraciji, u Ugarskoj, Zeti i Dubrovniku. Turci su joj 1441. oslepili sinove Grgura i Stefana, a u carskom haremu držali kćer Maru. Posle smrti despota Đurđa, koji je prema njoj bio izuzetno pažljiv, u porodici je došlo do razdora. Podržavala je slepoga Grgura, što je izazvalo sukob s najmlađim sinom despotom Lazarom, naslednikom prestola, koji joj je prema svedočanstvima narativnih izvora sipao otrov u salatu.

    Branislav Gligorijević

    Odgovori

Ostavi komentar

© 2012- 2013 POREKLO poreklo.rs

Scroll to top